Vogel des Vaderlands, de grutto, crepeert

De grutto is vorig jaar door middel van een verkiezing, waaraan ruim 41.000 mensen hebben deelgenomen, uitgeroepen tot de nationale vogel, waarmee deze mooie steltloper feitelijk onze Vogel des Vaderlands is. Eerder dit jaar won het boek 'De grutto' van bioloog en schrijver Albert Beintema de prestigieuze Jan Wolkersprijs voor natuurboeken. Tweemaal bingo voor de grutto dus. Je zou dan denken dat het in Nederland met de grutto wel snor zit, want wie kiest er nou een loser tot nationaal embleem of schrijft er een prijswinnend boek over? Maar schijn bedriegt, ook nu weer. Met de grutto, Limosa limosa in het Latijn, gaat het slecht en deze conclusie, zo kan ik verklappen, is een understatement.

Wij hebben een nationale vogel omdat andere landen dat ook hebben. Vogels zijn om onduidelijke redenen aantrekkelijk voor een land om zich mee te identificeren; vaak is het dier een metafoor voor de landsaard. De Britten bijvoorbeeld hebben de roodborst, een vogeltje dat, ondanks zijn lieftallige verschijning op menige Kerstkaart, eigenlijk een agressieve hooligan is. De Duitsers hebben de adelaar, wellicht een erfenis van de Habsburgers, in welk geval overigens de havik toepasselijker zou zijn geweest omdat de naam Habsburg is afgeleid van het stamslot Habichtsburg (haviksburcht) in Zwitserland. De soms wat hanige Fransen hebben de trotse Gallische haan als symboolvogel, de Amerikanen de hooghartig kijkende witkopzeearend en de Nieuw-Zeelanders, hoe kan het anders, de kiwi. En wij dus de grutto. Maar past de grutto wel bij onze landsaard? En is het eigenlijk wel een typisch Nederlandse vogel?

De grutto is eigenlijk een cultuurvolger. Het is de vogel van de groene weilanden, wat weliswaar een echt Nederlands landschapstype is, maar pas sinds de Middeleeuwen. Daarvoor waren hier moerasbossen, natte hoogvenen, bos op zandgrond en andere landschapstypen, maar geen veenweiden. En dus ook geen grutto's, of hooguit zeldzame. Dat neemt niet weg dat de grutto hier goed is ingeburgerd en deel van ons landschap en ons erfgoed is geworden. De koning van de weide of, zoals men in Friesland, de bakermat an de grutto, zegt: kening fan 'e greide.

Maar ondanks alle eer als Vogel des Vaderlands en bestselleronderwerp gaat de gruttostand zienderogen achteruit. Om het aantal grutto's constant te houden zouden er jaarlijks zo'n 11.000 pulletjes uit hun legergroen gespikkelde ei moeten kruipen. Recente tellingen van Vogelbescherming en de Rijksuniversiteit Groningen wezen uit dat het er slechts 4000 waren; zelfs een dwaas begrijpt dat dat er veel te weinig zijn. Er zijn diverse oorzaken: het gras is te droog, er zijn te weinig bloemen, er wordt te vroeg gemaaid, en toen in het noorden het broedseizoen eenmaal goed op gang kwam, sloeg het weer om en geselden hagel en onweer het toch al schaarse legsel.

En ja, ik zou hier natuurlijk moeten eindigen met een klaagzang over de nefaste gevolgen van de intensieve landbouw, maar die droevige smartlap kent u al; hij wordt tot vervelens toe herhaald - helaas zonder dat het iets uithaalt. Misschien wordt het eens tijd voor een oorverdovende heavy-metaluitvoering ervan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden