Voettocht langs het water

De Trevi-fonteinBeeld Werry Crone

Laat Antoine Bodar door Rome trekken, achterop een scooter of lopend, en hij zet je aan tot denken. Deze zomer verspreidt hij via de radio woorden en muziek die tot de verbeelding spreken.

Het onbekende beeld van de heilige Bibiana, of het beroemde beeld van Extase van de heilige Theresia, beide van Bernini. In het radioprogramma 'Echo van Eeuwigheid' leidt priester Antoine Bodar de luisteraar door Rome. Op het Tiber-eiland en bij de klaterende Trevi-fontein gaat het over het water van Rome, verder over Maria-kerken in de Eeuwige Stad en kunstwerken in Vaticaanse musea. Maar ook met Nederland verbonden plaatsen komen aan bod, zoals het graf van Schaepman en de Kerk der Friezen. Op deze pagina's staan een paar van die plekken uit de derde aflevering beschreven. Bij die plekken koos Bodar bijpassende muziekfragmenten. In deze uitzending (waarin ook die muziek te horen is) staat het water in Rome centraal. De stad telt honderden fonteinen, zowel drinkfonteinen langs de straat als pronkfonteinen op pleinen en in gevels. Water speelt in de stad een belangrijke rol: het verfrist de mensen, brengt verkoeling en verfraait het stadsbeeld. Bodar staat stil bij enkele beroemde fonteinen tijdens een wandeling waarin het gaat over de betekenissen van water.


Super flumina Babylonis van Luca Marenzio, uitgevoerd door Studio de musique ancienne de Montréal onder leiding van Christopher Jackson (Atma SACD2 2507).


Psalm 136 (137) is bekend en geliefd. Het verdriet van de ballingen in Babylon, het heimwee naar Jeruzalem als het ware gedragen door het alsmaar stromen van de rivier. Luca Marenzio werkte onder meer in Rome en daar schreef hij zijn zetting van Aan Babels stromen - wellicht met uitzicht op de oever van de Tiber, de rivier van Rome - die soms als een Jordaan beschouwd wordt, de scheidslijn tussen het profane en het gewijde deel van de stad, waarbij met het gewijde deel de heuvel van het Vaticaan bedoeld wordt.


Dominus Deus uit het Gloria van de Missa S. Emidio van Giovanni Battista Pergolesi, uitgevoerd door Veronica Cangemi (sopraan), Sara Mingardo (alt) en het Orchestra Mozart onder leiding van Claudio Abbado (Archiv 0289 477 8463).


In de Tiber ligt een eiland. Het heeft de vorm van een schip. Al sinds antieke tijden is dit eiland verbonden met de geneeskunst. Er stond een tempel van Asclepius, de halfgod van geneeskunst en genezing.


In christelijke tijden woonde hier Emidius, die op wonderbaarlijke wijze de dochter van Gratianus genas. Zo blijkt: tradities zetten zich voort. Emidius was een bisschop en werd martelaar. Zijn gedenkdag is op 5 augustus. Hij is de beschermheilige tegen aardbevingen. Niet verwonderlijk dus dat men hem na de aardbevingen van 1731-32 in Napels eerde met een door de toen 21-jarige Pergolesi gecomponeerde mis.


Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum. Giovanni Pierluigi da Palestrina, uitgevoerd door Westminster Cathedral Choir onder leiding van James O'Donnell (Hyperion CDA66850).


Pelgrims uit het noorden trokken Rome binnen door de Porta di Popolo, meteen links was een kerk en voor hen een indrukwekkend plein met een pronkfontein, waar ze (net als toeristen nu) hun dorst konden lessen. Althans, dat werd de situatie in de loop van de zestiende eeuw, dankzij de inspanningen van pausen als Pius IV (1559-1565). Hij en zijn opvolgers herstelden de vervallen Romeinse aquaducten en verzorgden zo de stad van helder en schoon water.


Pius V was ervan overtuigd dat het bergwater niet alleen goed was voor de gezondheid en de stad leefbaarder zou maken, maar ook dat het een heilzame werking op de zielen zou hebben. Wellicht indachtig Psalm 42 'Zoals een hert verlangt naar stromend water, zo smacht mijn ziel naar u, God'. De compositie van Palestrina is uit 1581, toen een van de aquaducten net hersteld was: de Aqua Vergine. Het water van de Aqua Vergine komt op het Piazza del Popolo de stad binnen, stroomt via leidingen onder de huizen en palazzi, om uiteindelijk uit te komen in de pronkfontein bij uitstek, de wereldberoemde Fontana di Trevi.


De aria Nobil onda uit: Adelaide, een opera van Nicola Porpora (Rome, 1723), uitgevoerd door Cecilia Bartoli en Il Giardino Armonico onder leiding van Giovanni Antonini (Decca 468 3390).


In de aria wordt de kracht van de ziel vergeleken met die van water: 'Hoe meer mijn ziel door het noodlot wordt onderdrukt, des te hoger zal daarna haar vlucht zijn'. De vele fonteinen in Rome, zoals de Trinon-fontein of die van Trevi tonen de kracht van het water. De muziek van Porpora verklankt het als geen ander.


Deze figuurlijke betekenis leidt, zeker met de overweging van Pius V in het achterhoofd, naar een besef van de religieuze betekenis van water. Het water van de doop. Het water ten Leven, de reinigende kracht van water in spirituele zin.


Vidi aquam van Tomás Luis de Victoria, uitgevoerd door het ensemble Plus Ultra onder leiding van Michael Noone (DGG 158 760-2).


Echo van Eeuwigheid
Echo van Eeuwigheid (hier beluisteren) is een programma van Omroep RKK en iedere zondag tot en met 2 september te beluisteren op Radio 4 tussen 9.00 en 10.00 uur.


Speciaal voor lezers van Trouw is een groot deel van de derde aflevering (de wandeling) al te beluisteren op www.trouw.nl


Voor informatie en herbeluisteren: www.radio4.nl of www.rkk.nl.


Spirituele reisgids


Naar aanleiding van het programma Echo van Eeuwigheid verschijnt in het najaar bij uitgeverij Ten Have 'Rome door het oog van Antoine Bodar, een spirituele reisgids door de Eeuwige Stad'
Werry Crone maakte de foto's.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden