Voetbal wakkert het Kroatisch nationalisme aan, maar gaat niet per se gepaard met verbroedering

President Kolinda Grabar-Kitarovic in een voetbalshirtje. Beeld EPA

Voetbal is een belangrijke pilaar onder de Kroatische identiteit, maar deze finale gaat niet uitsluitend over verbroedering.

Sinds Kroatië zich heeft geplaatst voor de finale maakt onderzoeker Dario Brentin overuren. Iedereen is opeens geïnteresseerd in het Balkanland dat zelden het nieuws haalt. Wie is die blonde president in het rood-witgeblokte voetbalshirt, wat voor liedjes zingen de fans op de tribune? En in hoeverre speelt de oorlog nog een rol bij het 'gouden team'?

Brentin verdiept zich bij het centrum van Zuid-Oost Europese studies in het Oostenrijkse Graz in de relatie tussen voetbal, politiek en nationalisme in Kroatië. Die zijn volgens hem nauw met elkaar verbonden. "In de jaren negentig was voetbal een belangrijke pilaar waarop de Kroatische identiteit was gebouwd."

Toen de voormalig Joegoslavische deelstaat ruim twintig jaar geleden onafhankelijk werd, had het een bloedige oorlog achter de rug. 'Na oorlog is sport de manier om je te onderscheiden', was het motto van de eerste Kroatische president, de nationalistische Franjo Tudjman. "Hij gebruikte sport voor zijn eigen politieke agenda, en niet zozeer als harmoniserende kracht", aldus Brentin. De president bemoeide zich persoonlijk met de financiën van clubs, stelde coaches aan en 'dicteerde' wie er in het nationale voetbalteam opgesteld moest worden.

Succesje

Ook de huidige president, die uit de rechts-nationalistische HDZ-partij van Tudjman voortkomt, weet voetbal voor haar eigen agenda in te zetten, zegt Brentin. Kolinda Grabar-Kitarovic ziet zich geplaatst voor verschillende crises in het land, op economisch en demografisch gebied en kan wel een succesje gebruiken.

"Bij de kwartfinale tegen Rusland droeg ze een rood-witgeblokt voetbalshirt. Ze onderscheidde zich daarmee van de politieke elite waar ze tussen zat, of dat nu Fifa-voorzitter Gianni Infantino of de Russische premier Dmitri Medvedev was. Ze wilde niet gezien worden als een van hen, maar gekleed zijn als een van de fans. Daarmee zei ze eigenlijk: 'Ik ben een van jullie en jullie zijn een van mij', een klassieke populistische zet."

Maar draagt niet elk land tijdens het WK een vorm van patriottisme uit? Nederlandse fans zouden toch ook met de eigen vlag zwaaien en 'wij houden van oranje zingen' als ze in de finale van het WK stonden? Wie weet zou Mark Rutte zelfs een oranje shirt aantrekken. Het feit dat Kroatië zijn nationale symbolen in het stadion laat zien is niet uniek, geeft Brentin toe. "Maar je kunt je afvragen welk verhaal die symbolen vertellen. Hoe inclusief is de Kroatische verheerlijking? Mogen Roma zich bijvoorbeeld ook Kroatisch noemen, of iemand van de Servische minderheid?" Impliciet of expliciet worden bepaalde groepen uitgesloten, zegt de onderzoeker.

Fascisme

Onder meer door het zingen van nationalistische liedjes door de fans of voetbalspelers. "Bijvoorbeeld liedjes van Marko Perkovic. Die zanger mocht in Nederland niet optreden met zijn band Thompson vanwege zijn politieke sympathieën." Perkovic staat bekend om zijn extreem nationalistische denkbeelden en zou fascisme verheerlijken.

"Dat wil niet zeggen dat iedereen die zijn liedjes zingt bepaalde groepen uit wil sluiten", haast Brentin zich te zeggen. Maar het laat wel zien dat nationalisme 'het nieuwe normaal' is en een dominante factor is binnen het politieke debat. "De oorlog speelt nog altijd een centrale rol in het leven van de Kroaten", vervolgt Brentin. Ook in dat van de spelers van het huidige 'gouden voetbalteam'. "Zij zijn ook een product van hun omgeving."

Als wetenschapper en voetballiefhebber wil Brentin de WK-finale morgen in geen geval missen. Waar hij die gaat kijken? "Op het centrale plein in Zagreb natuurlijk!"

Een groot feest op de kop van zuid

Café de Schuimspaan is het thuishonk van Kroaten in Nederland. Morgen kijken ze er met honderden tegelijk de WK-finale.

Kroegbaas Richard Admiraal (43) is apetrots. Woensdag ging het dak er af in zijn Rotterdamse café, de Schuimspaan: 250 Kroaten uit alle hoeken van Nederland kwamen naar de kroeg op de Kop van Zuid om hun land te zien zegevieren. Voor de finale wordt een invasie van vierhonderd man verwacht.

Admiraal is vol lof over zijn gasten: "Iedereen zingt en danst. Als iemand vervelend doet, krijgt hij of zij direct een waarschuwing van een buurman." Het begon allemaal acht jaar geleden, toen hij van twee Kroaten de vraag kreeg of ze in de Schuimspaan Kroatië mochten kijken. Sindsdien verandert de Schuimspaan elk EK en WK in het Kroatische voetbalhoofdkwartier.

Daniel Ribaric (33) was er acht jaar geleden al bij. "Het wordt zondag een groot feest, of we nou winnen of niet. Als ik er over praat krijg al kippenvel. Het is allemaal heel euforisch en onwerkelijk."

Lees ook:
De Kroaten: een mix van kleine elegante spelers en beulen van kerels

Denker des Vaderlands René ten Bos kijkt tijdens het WK naar heldendom en tragiek, naar individu en collectief. Redacteur Peter Henk Steenhuis tekent zijn gedachten op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden