Voetbal kende nog geen hooligans

Haast aandoenlijk is de sfeer die het voetbaltafereel oproept dat Jeanne Bieruma Oosting rond 1955 schilderde. Ze was toevallig getuige van een voetbalwedstrijd in Monaco en werd geboeid door het enthousiasme van de kluwen spelers voor het doel. Iets later legde ze Abe Lenstra vast in olieverf en ook dit portret straalt pure liefde voor het spel uit.

Zelfs Pyke Koch, bekend van z'n sombere magisch realistische schilderkunst van de jaren dertig, maakte rond 1958 vijf schilderijtjes die op sublieme wijze verbeelden dat voetbal een aangenaam spel was. Het grote geld, de commercie, de reclame? Ze speelden nog geen rol en van het woord 'hooligan' had nog nooit iemand gehoord.

De schilderijen van kunstenaars die zich in de naoorlogse jaren lieten inspireren door het voetbal, lijken anno 2000 haast te lief om waar te kunnen zijn. Op de tentoonstelling die de Kunsthal wijdt aan het voetbal in de beeldende kunst vormen de schilderijen uit deze periode dan ook een wonderlijk contrast met de kunstwerken die sinds de jaren zestig zijn gemaakt. Wim van Sinderen van de Kunsthal, die in totaal 75 kunstwerken bij elkaar bracht die voetbal als onderwerp hebben, vindt dat het aangename jaren-vijftighoekje in de tentoonstelling ook fungeert als 'omineuze stilte voor de storm: het moment waarop het voetbal én de kunst big business worden'.

Met de professionalisering van de voetbalsport in de jaren zestig en zeventig verandert ook de voetbalkunst. Kunstenaars laten zich niet langer inspireren door het spelletje maar door de opgeblazen wereld eromheen. Andy Warhol portretteerde in 1982 de Duitse keeper Toni Schumacher zoals hij eerder beroemdheden als Bianca Jagger, Liz Taylor en John F. Kennedy van een aura voorzag. Van Sinderen diepte bij zijn speurtocht naar voetbal in de beeldende kunst ook allerlei smakelijke verhalen op. Het schilderij van Warhol was bedoeld als afscheidscadeau van FC Köln aan kunstliefhebber Schumacher. ,,Je stuurde een polaroid op naar Warhol en die maakte er wel wat moois van, als je maar goed betaalde.'' Het kunstwerk heeft nooit in Schumachers huis gehangen, omdat de voetballer in zijn afscheidsboek weinig vleiend schreef over zijn club. Schumacher kon fluiten naar zijn cadeau, dat nu in het Keuls sportmuseum hangt.

Waar de voetbalgekte toe kan leiden, komt wel heel confronterend tot uitdrukking in het schilderij 'Escobar' van Guido Vlottes, volgens de kunstenaar een klein monument voor een voetballer die in de herinnering blijft door de fatale gevolgen van een ongelukkig van richting veranderde bal. De Colombiaan Escobar werd vermoord omdat hij in eigen doel had geschoten.

Relatief veel vrouwelijke kunstenaars zijn vertegenwoordigd en dat met een sport die nog steeds als een mannenbastion wordt beschouwd. Van Sinderen bekent dat hij vrouwen heeft 'voorgetrokken', omdat ze het voetbal vaak net even anders voorstellen, bijvoorbeeld door op subtiele wijze de draak te steken met de clichébeelden waaruit het voetbal lijkt opgebouwd. Dat vrouwen niks van voetbal snappen, is zo'n cliché, dat ironisch genoeg bevestigd wordt door één van de vrouwelijke kunstenaars. Van Sinderen wijst naar het schilderij van Toos Swijser-'t Hart van een voetbalwedstrijd in 1959. ,,Kijk maar, ze beeldt een doelpunt uit maar schildert een van de spelers in buitenspelpositie.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden