Voedingsindustrie neemt DNA-speeltje ter hand

DNA? Erfelijke code? Een leuk speeltje voor biochemici, is lang gedacht. Totdat het duidelijk werd dat het in kaart brengen van ieders individuele DNA-structuur aanwijzingen kan opleveren over ziekten die wij kunnen krijgen. En nu begint door te dringen dat het Boek des Levens, waarin de erfelijke code is opgeslagen, ook van groot belang kan zijn voor wat wij eten.

Extra gezond eten voorkomt dan dat je ernstige ziektes krijgt. ,,Pas op'', zegt dr. Ben van Ommen, ,,k n voorkomen. Er zijn meer oorzaken van ziekten dan alleen voeding, bij voorbeeld het milieu. Maar het is waar. De koppeling van kennis van onze DNA-structuur aan de voedingswetenschap gaat mooie dingen opleveren. Daar ben ik van overtuigd.''

De voedingsmiddelenindustrie kijkt met belangstelling naar de recente ontwikkelingen op dit nieuwe terrein, dat al nutrigenomics is gedoopt. ,,Unilever-topman Burgmans constateerde dit onlangs ook. Dat is voor mij een teken aan de wand. De nieuwe wetenschap is de laboratoria en de studeerkamers ontstegen en bij de top van de voedingsconcerns aangeland. Daar gaan trendsettende dingen gebeuren'', voorspelt Van Ommen. ,,Economisch gezien is voorkomen van ziekten goud waard.''

Van Ommen is werkzaam bij TNO Voeding en brengt voor zijn wereldwijd bekende instituut in kaart wat de genetische code van de mens kan betekenen voor de voedingsmiddelenindustrie. TNO Voeding heeft, met andere instituten in Europa, van de Europese Unie geld gekregen om de relatie tussen voeding, het functioneren van genen en darmkanker te onderzoeken. Het is het eerste grootschalige onderzoek dat de EU financiert op het snijvlak van voeding, kanker en genexpressie. We moeten niet denken dat vanaf morgen ernstige ziekten te voorkomen zijn met een gezond dieet, waarschuwt Van Ommen. ,,We weten eigenlijk nog heel weinig. De erfelijke code van de mens is beschreven, de letters zijn bekend, maar we weten nog lang niet hoe alles werkt. Daar moeten we eerst achterkomen.''

,,Genen produceren eiwitten die weer een bepaalde reactie teweegbrengen, die er bij voorbeeld uiteindelijk toe leidt dat het lichaam suiker omzet in energie. Maar een gen gaat alleen meer eiwit maken als dat nodig is. Hoe stuurt het lichaam de activiteit van zijn genen? Zet een zieke cel zijn genen op een andere manier aan het werk dan een gezonde cel. En zo ja, waarom? Bij darmkanker onderzoeken we nu de werking van 4000 genen. Dat worden er straks 7500. Dat is nog maar een fractie van het totale menselijk genoom waarover iets zinnigs te vertellen valt.''

Tekenend op zijn blocnote legt Van Ommen uit: ,,Ons uitgangspunt is dat voeding de cellen, waaruit het lichaam is opgebouwd, in een perfecte conditie moet houden. Bij het ontstaan van darmkanker zien we dat allerlei genen zich anders gaan gedragen. Zodra we dit nauwkeurig in kaart hebben gebracht, kunnen we onderzoeken hoe bepaalde voedingscomponenten deze veranderingen tegenhouden of ongedaan maken. Dat kan bij voorbeeld met visolie. Vetzuren zijn een normaal onderdeel van ons dieet, maar bepaalde typen vetzuren hebben een gunstig effect op de manier waarop darmcellen zich delen en lijken daardoor te beschermen tegen darmkanker. De werking van visolie in dit geval is overigens nog niet bewezen bij de mens, wel al bij dieren.''

Massaal aan de visolie dus? ,,Het stinkt vreselijk. Dat zal de voedingsindustrie tegenhouden. Ik kan alleen maar adviseren om een extra haring te eten. En nogmaals, voeding zal nooit een wondermiddel worden in het voorkomen van ziekten. Voeding zal hooguit een bijdrage leveren.''

De ontwikkelingen in het biomedisch onderzoek zullen de farmaceutische en voedingsindustrieën naar elkaar doen toegroeien. ,,De voedingsindustrie zal zich steeds meer richten op voeding met een gezondheidstoevoeging, de zogenoemde functionele voeding. Eerst zag je de toevoeging van reeds langer bekende, gezonde zaken als vitaminen en mineralen. Nu is men bezig met bijvoorbeeld plantenstanolen die in margarine worden gestopt en waarvan bewezen is dat die het cholesterolgehalte in bloedvaten verlagen. In de toekomst zal de voedingsindustrie DNA-kennis koppelen aan voeding. Pas als we echt begrijpen hoe (ouderdoms)ziekten ontstaan, en welke genen daarbij betrokken zijn, zullen we misschien in staat zijn voeding samen te stellen die preventief werkt.'' De kennis die hiervoor nodig is zit voornamelijk bij de farmaceutische industrie, weet Van Ommen. ,,Zij kennen de medische kant door en door en stoppen bovendien veel geld in onderzoek en ontwikkeling. Daar kan de voedingsindustrie, niet tegenop. Je ziet farmagiganten als Novartis al voedingsactiviteiten met het oog op die toekomstige ontwikkeling.''

Dat betekent niet dat de farma-indu strie op den duur de voedingsindustrie zal overnemen, verwacht Van Ommen. ,,Ze knipogen wel naar elkaar, maar overnemen, nee. Het maken van medicijnen vergt een heel andere manier van denken dan het produceren van voeding. Bij medicijnen heb je de dosering in de hand. De dokter kan tegen je zeggen: 'Niet meer dan drie pillen per dag, meer is schadelijk'. Bij voeding is dat veel lastiger. Je kunt niet tegen iemand zeggen: Niet te veel bruin brood eten, anders word je ziek. Dat botst met elkaar. Om dezelfde reden worden bijwerkingen bij voeding niet geaccepteerd, terwijl het bij medicijnen heel normaal is als je er misselijk van wordt. Als het je maar beter maakt.''

Bang dat de voedingsindustrie, uit commerciële overwegingen, lichtvaardig gezondheidsclaims zal toeschrijven aan zijn producten, is Van Ommen niet: ,,Ik denk dat de voedingsindustrie wel uitkijkt om stommiteiten uit te halen. Dan gooien ze hun naam te grabbel. Unilever kan zich bij voeding geen Omo Power-affaire veroorloven.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden