Vodoupriesteres is ongewenst in kerk

Ze wil rooms-katholiek worden, maar de kerk accepteert haar niet. Want Maria van Daalen wordt óók vodoupriesteres. „Waarom mag een Surinamer wel, wat mij verboden wordt?”

Lodewijk Dros

Paaswake, 2007, kathedrale St Bavokerk in Haarlem. Maria van Daalen geniet van de rituelen, een Surinaamse vriendin is haar ’vormselpeet’, Van Daalen zegt ’ja, amen’ en mag voor het eerst ter communie. Zo voegt de dichteres en publiciste zich bij schrijvers als Gerard Reve, Vonne van der Meer, Helene Nolthenius en Willem Jan Otten en wordt katholiek.

Dat was wat Maria van Daalen (1950) tot afgelopen woensdag voor zich zag. Maar nog voor ze kon knielen en ’devoot katholiek als ik ben tot de kerk toetreden’, ligt ze er al uit.

Haar liefde voor het katholicisme begon tijdens haar studie Nederlands, bij het lezen van Hadewych, de 13de-eeuwse Nederlandse mystica. Eerst ontdeed Van Daalen zich van haar gereformeerde jeugd ’en van nog wat andere dingen’ – mannen vooral. „In 2005 verhuisde ik naar Almere en vond dat ik maar weer eens moest gaan kijken. In de protestantse kerk kon ik als dochter van een organist alle liederen meezingen, maar in de katholieke kerk vond ik het veel gezelliger, intiemer. De betonnen kerk in Almere-Buiten heeft een prachtige Mariakapel.”

Van het een kwam het ander. Een jaar lang reisde Van Daalen naar Haarlem, twee keer per maand, om er twee uur lang te praten met haar catechiseermeester. „Priester Frans Geels is een erudiete man, en heel lief.”

De leerroute naar de rk kerk verliep bevredigend: tijdens de ’mooiste gelegenheid die de kerk daarvoor biedt, de paaswake’, zou ze katholiek worden.

Dat Maria van Daalen een bekende dichteres is, zal ongetwijfeld een rol hebben gespeeld bij de keus voor de kathedrale kerk in Haarlem voor haar toetreding; Van Daalen dacht zelf eerder aan haar woonplaats Almere, maar het werd de zetel van het diocees van mgr. Jos Punt.

Tijdens de paaswake van 2007 zou zij de enige bekeerlinge zijn, een parel van een neokatholiek.

Van Daalen had priester Geels tijdens de gesprekken in Haarlem verteld dat ze bezig was aan een literaire roman over vodou. „Daar was hij niet erg mee ingenomen, maar we hebben het er verder niet over gehad.” Ook in de gesprekken met plebaan Hein Jan van Ogtrop, de priester die de paaswake zou leiden, kwam het niet ter sprake, zegt ze nu.

Wat Van Daalen de priesters niet vertelde, was dat ze niet alleen gespecialiseerd is in de Caraïbische religies uit de slaventijd, waar vodou bijhoort – ze schreef er geregeld over in Letter & Geest –, maar dat ze er ook grote sympathie voor heeft.

Op 10 maart interviewde Jack Spijkerman de dichteres in Koppensnellers. Van Daalen: „Ik vertelde Spijkerman dat ik devoot katholiek ben en dat ik me ook wilde laten inwijden als vodoupriesteres.”

Van Daalen heeft de initiatiedata al in haar agenda staan: twee weken in augustus, zo lang duurt op Haïti het ritueel om mambo te worden.

Priester Geels zag Koppensnellers met Van Daalens aankondiging, vertelde hij haar. Van Daalen: „Hij zei dat hij erg geschrokken was en dat het niet kón, toetreden tot de kerk en vodoupriesteres worden.”

Had ze niet beter open kaart kunnen spelen? Van Daalen: „Ik dacht: het komt wel een keer uit, en dan liefst voor mijn toetreding tot de kerk. Het probleem was dat ik twijfelde of het een probleem was.”

Ze besloot dat het geen groot beletsel kon wezen, want ’tientallen miljoenen katholieken in Midden- en Zuid-Amerika combineren hun katholicisme met Caraïbische volksreligiositeit’.

Op Haïti heeft president Jean Bertrand Aristide vodou in 2003 officieel toegestaan als erkende godsdienst, en Aristide is een gewezen priester. De rk kerk heeft hem er niet op aangevallen. Katholieken hebben er tegenover mij ook nooit moeilijk over gedaan, heel anders dan Haïtiaanse protestanten. Die waren fel tegen vodou. Op Haïti is tachtig procent katholiek en honderd procent vodou, is de standaardgrap daar. Je hebt er duizenden vodoupriesters die óók katholiek zijn.”

Ook in Nederland wonen volgens Van Daalen ’nogal wat’ katholieken, vaak van Surinaamse komaf, die er vodou-achtige overtuigingen en rituelen (’winti’) op nahouden.

Met haar ’dubbele identiteit’ – vodou en rk – verkeerde Van Daalen naar haar idee in groot en goed gezelschap. „Verder ben ik niet homoseksueel, wel gescheiden maar ik leef al jaren als een non, en ik ga nooit ter communie, want dat mag niet voordat je gevormd bent. Een keurig oppassend katholiek, dacht ik.”

Dat zag haar biechtvader Geels echt anders, liet hij haar deze week weten. Geels zelf wil desgevraagd geen commentaar geven. Van Daalen: „Ik heb hem voorgehouden dat katholieken elders in de wereld kennelijk geen last hebben. Hij antwoordde: ’Dat zullen de bisschoppen daar wel acculturatie noemen. Voor een westers persoon is dat niet aanvaardbaar.’”

En dát vindt Van Daalen niet te verkroppen. „Vodou mag niet gedemoniseerd worden.” Ze ’worstelt’ ermee. „Een vriendin van me is rooms-katholiek en die laat zich gelijk met mij inwijden. Wat gaat de kerk met haar doen? En als Surinamers hetzelfde doen als ik, waarom wordt het van mij dan niet getolereerd?”

Een principieel verschil tussen het doen van een paar vodou- of wintirituelen en de hoogste inwijding tot vodoupriesteres ziet Van Daalen niet. „Je kunt als kerk niet zeggen: een beetje toveren mag wel, maar je mag je niet laten inwijden tot mambo. Het zal mijn gereformeerde afkomst wel zijn, maar ik wil dat hier consistent naar gekeken wordt. Gelijke monniken, gelijke kappen. Iets toelaten bij Haïtianen of Surinamers, en bij een blanke intellectueel verbieden, dat vind ik bedenkelijk paternalistisch. Neemt de rk kerk zwarten wel serieus? En waarom mag een Surinamer wel en ik geen dubbel religieus paspoort hebben?”

Bekijk op TrouwTV de aflevering met de bijna-rk dichteres die vodoupriesteres wil worden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden