VNO-NCW mag agenda universiteit niet bepalen

Werkgevers hebben het protest aan de universiteiten niet goed begrepen, betoogt Joost de Bloois, filosoof en lid van de actiegroep ReThink UvA.

In Trouw van 9 mei wordt een notitie geciteerd waarin VNO-NCW en MKB Nederland bij Onderwijsminister Jet Bussemaker lobbyen voor 'steviger prestatieafspraken' met hogescholen en universiteiten. Hiermee gaat de werkgeversvereniging lijnrecht in tegen de eisen van protesterende studenten en docenten, die uitmondden in de bezetting van het Maagdenhuis. Die protesten verzetten zich namelijk nadrukkelijk tegen de groeiende dominantie van het 'rendementsdenken' in het hoger onderwijs, waarvan 'prestatieafspraken' ontegenzeggelijk deel uit maken. Hierin kregen zij recentelijk nog bijval van VSNU voorzitter Karl Dittrich, die zich verontschuldigde voor de huidige 'afvinkmentaliteit'.

De werkgevers stellen dat zij de protesten steunen, omdat die zouden gaan over de 'kwaliteit' van het onderwijs. Dat klopt. Maar studenten en docenten constateren juist dat die kwaliteit in gevaar is vanwege het rendementsdenken. Dergelijk rendementsdenken gaat uit van een papieren werkelijkheid en is contraproductief: 'prestatieafspraken' bieden een louter cijfermatige oplossing, geen inhoudelijke.

De werkgeverslobby legt feilloos bloot wat het probleem is aan de Nederlandse hogescholen en universiteiten: er zijn een bedrijfsjargon en een bestuurscultuur opgelegd die wezensvreemd zijn aan publieke onderwijs- en onderzoeksinstellingen. In naam van rendement en efficiëntie is er de afgelopen decennia een bestuurscultuur ontstaan die drijft op bureaucratische controle en de almaar groeiende en peperdure managementlagen die daarbij horen.

Giftige combinatie

Het is dan ook verbijsterend te lezen dat VNO-NCW en MBK Nederland, om de kwaliteit te bevorderen, pleiten voor maar liefst een 'verdrievoudiging van de prestatieafhankelijke financiering' - precies die giftige combinatie van cijferlust en afrekencultuur. Beleidsnota's staan al decennia lang bol van 'key performance indicators' en 'financiële prikkels'. Ondertussen spelen bestuurders maar wat graag dat zij CEO's zijn en speculeren met vastgoed en derivaten. Studenten worden gezien als kostenposten die zo snel mogelijk naar de arbeidsmarkt geloosd moeten worden, docenten slepen zich van het ene tijdelijke contract naar het andere.

De vanzelfsprekendheid waarmee de werkgeversvereniging eisen stelt aan de minister is verontrustend. Het roept de fundamentele vraag op: van wie is het publiek gefinancierde hoger onderwijs in Nederland? 'Arbeidsmarktrelevantie' moet een belangrijk onderdeel van de financiering van onderwijs en onderzoek worden, zeggen de werkgevers. Maar het hoger onderwijs is niet de leverancier voor de waan van de dag op de arbeidsmarkt.

Roofbouw

De Nederlandse wetenschap is niet de research and development-afdeling van de BV Nederland. We zien al veel te veel hoe de wetenschappelijke agenda wordt bepaald door het bedrijfsleven, in onder andere de instelling van 'zwaartepunten', die afgeleid zijn van de koers die bedrijven willen varen (nanotechnologie, creatieve industrie etc). Onder minister Verhagen (Economische Zaken) wist het bedrijfsleven reeds een grote hap van het onderzoeksbudget voor zich te winnen, in het nadeel van de onderzoeksinstellingen. Dit soort uitlatingen van de werkgeversorganisaties laat zien dat men nog steeds niet begrepen heeft wat voor roofbouw er wordt gepleegd op het hoger onderwijs in Nederland.

Het hoger onderwijs moet creatieve, autonome en mondige burgers opleiden, die hun lot in eigen hand kunnen nemen op de arbeidsmarkt en in andere domeinen. Juist het aanleren van meegaandheid en gebrek aan creativiteit ondermijnt onze welvaart. De vanzelfsprekendheid waarmee de wensenlijst van de werkgevers voorrang krijgt is niet alleen een probleem voor de wetenschap, maar ook voor onze democratie: vrije wetenschap en vrij onderwijs gaan ons allemaal aan, zij zijn een cruciaal deel van de publieke zaak. Het hoger onderwijs is allang geen ivoren toren meer die tegen invloeden van buitenaf beschermd moet worden. Juist daarom is het veel te kostbaar om het aan het rendementsdenken te grabbel te gooien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden