VN willen dat China uitleg geeft over ‘grootste strafkampen ter wereld’

Oeigoerse mannen in de stad Kashgar wachten op hun beurt bij de kapper. De laatste jaren emigreren veel Chinezen naar het westen. Beeld AP

Een comité van de Verenigde Naties wil dat China uitlegt wat er zich afspeelt in haar nieuwe ‘heropvoedingskampen’. Peking zou daar ruim een miljoen moslims hebben opgesloten.

In de noordwestelijke provincie Xinjiang zijn zeker een miljoen Oeigoerse moslims opgesloten in zogenoemde ‘antiterrorisme-kampen’, stelt het VN-comité voor de Uitbanning van Rassendiscriminatie. Volgens informatie in handen van het comité zouden nog eens twee miljoen Oeigoerse moslims en leden van andere islamitische minderheden zijn opgesloten in heropvoedingscentra. De provincie telt zo’n 23 miljoen moslims.

Over de centra doken het afgelopen jaar al eerder berichten op, maar vrijdag kwam het diplomatieke balletje openbaar aan het rollen. China moet uitleggen wat er aan de hand is met de mensen van wie hun families claimen dat ze opgepakt en verdwenen zijn, stelde comitélid Gay McDougall toen in Genève. Een Chinese delegatie kwam maandag met een ontkennende verklaring, maar het comité vindt die niet toereikend.

Vastgehouden op dubieuze gronden

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch claimde begin dit jaar al dat de regering in Xinjiang overheidsgebouwen zoals scholen heeft omgebouwd tot speciale detentie-locaties. Daarin zouden mensen op dubieuze gronden worden vastgehouden, vaak zonder aangeklaagd te zijn.

De reden van hun verblijf is ook vaak onduidelijk. Sommigen zouden zijn opgesloten vanwege ‘religieuze overtredingen’, zoals ‘excessief bidden’. Anderen zouden verboden websites hebben bekeken. De omvang van die detenties is  moeilijk vast te stellen. Human Rights Watch ging uit van 120.000 gedetineerden, de VN lijkt nu dus aanwijzingen te hebben dat het gaat om een minstens een tienvoud. De Verenigde Staten spraken eerder al van de ‘grootste massa-opsluiting van een minderheidsgroepering ter wereld’.

Aanslagen en repressie

De detenties passen in een patroon. Xinjiang is sinds enkele jaren doelwit van ernstige repressie. De communistische partij houdt de grote Oeigoers-islamitische minderheid verantwoordelijk voor geweldsincidenten. In de autonome regio, die grenst aan onder meer Pakistan en Kazachstan, komt de bevolking regelmatig in aanvaring met de overheid. Die slaat oproer vaak met geweld neer.

Groepjes radicale Oeigoerse activisten deinzen op hun beurt ook niet terug voor geweld. In 2013 reden ze vijf mensen dood op het Tiananmenplein in Peking en een jaar later eiste een autobom dertig levens. In februari vielen acht doden toen radicale Oeigoeren anderen met messen te lijf gingen.

Een vorm van zelfverdediging, menen de terroristen. Sinds enkele decennia vestigen zich in Xinjiang steeds meer Han-Chinezen, leden van de Chinese etnische meerderheid. Die grote trek zou neerkomen op imperialisme. Volgens hen willen de Han-Chinezen in de regio de Oeigoeren naar de marges drukken.

Xinjiang is een politiestaat

Peking trekt zich van die grieven weinig aan en spreekt consequent van religieus geweld. Om dat de kop in te drukken, heeft het Xinjiang veranderd in een politiestaat.

Iedere paar maanden komen daarover nieuwe berichten naar buiten. Zo claimden activistengroepen in oktober dat alle moslims in Xinjiang hun korans en andere islamitische lectuur moesten inleveren, en werd in april bekendgemaakt dat islamitische namen niet langer waren toegestaan. Kinderen als ‘Mohammed’ en ‘Fatima’ kwamen niet meer in aanmerking voor gezondheidszorg en onderwijs.

In de zomer werd bekend dat in ieder geval in een deel van Xinjiang burgers een app moesten installeren die bestanden op hun telefoon scande en informatie over hen verzamelde. De app werd gepresenteerd als een middel om terroristen op te sporen, maar hij lijkt vooral bedoeld om burgers in de gaten te houden.

China ontkent, een beetje

Van ‘arbitraire detentie is geen sprake’, stelde gedelegeerde Hu Lianhe van de Chinese overheid maandag in Genève, in een reactie op de vragen over de detentiecentra. Er zouden wel centra zijn gericht op onderwijs en herintreding op de arbeidsmarkt. “De bewering dat één miljoen Oeigoeren worden vastgehouden in herscholing-centra is compleet onwaar”, zei hij. “Er is geen onderdrukking van etnische minderheden. Maar zij die in de greep zijn van religieus extremisme, zij worden geholpen middels herplaatsing elders in het land, en met onderwijs.”

Een nogal onbevredigend antwoord, vindt VN-comitélid McDougall, en bovendien ontkent China hiermee het bestaan van de kampen niet. In Genève richtte ze zich tot gedelegeerde Hu: “U zei dat 1 miljoen onjuist was. Nou, hoeveel waren het er wel? En op welke gronden worden zij vastgehouden?” Op die vragen kwam geen antwoord.

Lees ook:

China stuurt ambtenaren uit logeren (en spioneren) bij Oeigoeren

Chinese ambtenaren wonen in bij Oeigoeren. Zo houden ze die in het gareel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden