VN-missie in Burma ‘liet Rohingya in de steek’

Rohingya-vluchtelingen die net de grens met Bangladesh zijn over gevlucht, zijn op weg naar het dichtstbijzijnde opvangkamp in Teknaf. Beeld AP

De VN-missie in Burma heeft de vervolgde Rohingya-minderheid in het land de afgelopen jaren ernstig in de steek gelaten. De missie liet de oren te veel hangen naar de Burmese regering. Dat meldt de Britse omroep BBC op grond van gesprekken met bronnen binnen de Verenigde Naties en hulporganisaties. De Burmese VN-missie ontkent de beschuldigingen.

Het hoofd van de VN in Burma, de Canadese Renata Lok-Dessallien, zou onder meer hebben geprobeerd te verhinderen dat mensenrechtenactivisten voor onderzoek afreisden naar de leefgebieden van de Rohingya. Die beschuldiging wordt geuit door een voormalige VN-medewerker in Burma. Ook zou Dessallien VN-medewerkers die waarschuwden voor een mogelijke etnische schoonmaak, op een zijspoor hebben gerangeerd.

De beschuldigingen aan het adres van de VN gaan over de vier jaar voorafgaand aan de huidige crisis in de deelstaat Rakhine, waar de meeste Rohingya-moslims wonen. In Rakhine brak afgelopen augustus een grote vluchtelingencrisis uit, nadat een kleine Rohingya-rebellengroep posten van het Burmese leger en politie aanviel waarbij 12 doden vielen. Daarna zette het leger een groot offensief in waarbij honderden dorpen werden platgebrand en waardoor in totaal al meer dan 500.000 Rohingya naar buurland Bangladesh zijn gevlucht.

Tegen deze recente geweldsgolf heeft de VN-missie in Burma zich wel duidelijk uitgesproken. Ze veroordeelde de Burmese autoriteiten en verzorgde transporten met hulpgoederen in Rakhine.

Maar in de jaren voor de jongste crisis negeerde de Burmese VN-missie signalen dat er een etnische schoonmaak in Rakhine aan zat te komen, zei Caroline Vandenabeele tegen de BBC. Vandenabeele, die ruime ervaring heeft met werken in crisisgebieden, leidde tussen 2013 en 2015 het kantoor van het VN-team, onder missiechef Renata Lok-Dessallien.

'Als honden afmaken'

“Ik zat een keer over Rakhine en de Rohingya te praten met een groep expats en Burmese zakenlui, toen een van de Burmezen zei dat ‘we ze allemaal als honden zouden moeten afmaken, want dat zijn ze’. Dat het normaal lijkt te zijn om zo onmenselijk over mensen te praten, maakte voor mij duidelijk hoe geaccepteerd dit is in de Burmese samenleving."

De VN zag zich geconfronteerd met een uiterst complexe situatie, en wilde de boeddhistische gemeenschap in Burma – veruit in de meerderheid – niet tegen zich in het harnas jagen. Daarom werd gekozen voor een lange-termijnstrategie waarbij de VN zich zouden richten op de ontwikkeling van Rakhine, in de hoop dat de groeiende welvaart uiteindelijk zou leiden tot een vermindering van de spanningen tussen de Rohingya en de boeddhisten.

In de tussentijd traden VN-medewerkers niet of nauwelijks naar buiten met kritiek op de autoriteiten of op het ontwikkelingsprogramma, constateert BBC-verslaggever Jonah Fisher die jarenlang over Burma berichtte. Waarschuwen voor een etnische schoonmaak werd niet geaccepteerd binnen de VN, zegt Vandenabeele.

Lastpak

“Je kon het wel doen, maar het had gevolgen”, zei Vandenabeele. “Negatieve gevolgen, zoals geen uitnodigingen meer voor vergaderingen of afgekeurde reisvoorstellen. Anderen mochten bepaalde taken niet meer doen of werden vernederd tijdens bijeenkomsten. Er werd een sfeer geschapen waarin het praten over deze kwesties simpelweg onmogelijk werd gemaakt.” Door haar kritiek en waarschuwingen werd Vandenabeele naar eigen zeggen bestempeld tot lastpak, en verloor uiteindelijk haar baan.

Kritische onderzoekers van de Verenigde Naties konden niet rekenen op medewerking van missiechef Dessallien. Zo herinnert Speciale VN-rapporteur voor Mensenrechten Thomas Quintana zich een bezoek in 2014, waarbij hij op het vliegveld werd afgehaald door Dessallien.

“Ik kreeg van haar het advies ‘alsjeblieft’ niet naar Rakhine te gaan. Ik vroeg waarom, maar een duidelijk antwoord had ze niet. Het kwam er eigenlijk op neer dat ze geen problemen met de autoriteiten wilde”, aldus Quintana. “Dit is nog maar een verhaal, maar het laat zien wat de strategie van het VN-landenteam in Burma was met betrekking tot de kwestie van de Rohingya.” Quintana ging overigens toch naar Rakhine, maar daarna distantieerde Dessallien zich van hem en zag de VN-rapporteur haar niet meer.

Manipuleren

“We zijn handlangers geweest van de Rakhine-boeddhisten ten koste van de Rohingya”, zei een andere VN-medewerker tegen de Britse omroep. “De Burmese regering weet hoe ze ons moeten gebruiken en manipuleren en gaat daar gewoon mee door, wij leren het nooit. En we kunnen ons niet tegen hen keren, omdat we de regering niet boos mogen maken.”

Ook uit uitgelekte interne VN-documenten blijkt dat de VN-missie in Burma slecht functioneerde. Zo vroeg de nieuwe secretaris-generaal António Guterres een voormalige hoge VN-medewerker om een memo op te stellen over de VN-missie in Burma. Die kwam terug met een document van twee pagina's, waarin hij de VN in Burma ‘schreeuwend disfunctioneel’ noemde.

Roteren

Kort daarop maakten de VN bekend dat Dessallien zou worden ‘geroteerd’, maar dat dat niets met haar functioneren te maken had. De Canadese zit overigens nog altijd op haar post in Burma. Naar verluidt is degene die haar zou moeten opvolgen afgewezen door de Burmese regering. "Ze heeft een redelijke visie en is niet vooringenomen", zei voormalig generaal Shwe Mann, een medestander van de Burmese politiek leider Aung San Suu Kyi.

De VN-missie in Burma wijst de aantijgingen van de hand. ‘We zijn het pertinent oneens met de beschuldiging dat de missiechef interne discussies ‘probeerde te voorkomen’, aldus de verklaring van de woordvoerder. ‘De missiecoördinator houdt regelmatig bijeenkomst voor alle VN-organisaties in Myanmar, die gaan over vrede en veiligheid, mensenrechten, ontwikkeling en humanitaire hulp in de staat Rakhine.’ 

Ook aan de onderzoeksmissie van VN-rapporteur Quintana heeft de Burmese VN-missie volgens de woordvoerder 'volledige steun' verleend. 

Veiligheidsraad verdeeld over Burma

Van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties hoeven vooralsnog geen strenge stappen tegen de Burmese regering, geleid door Aung San Suu Kyi, te worden verwacht. De Verenigde Staten en Groot-Brittannië willen dat er een eind komt aan etnische zuiveringen in de deelstaat Rakhine, maar China en Rusland steunen de regering in haar omgang met de Rohingya-moslims.

De raad wijdde donderdag voor het eerst sinds acht jaar een openbare zitting aan de situatie in Burma, waar volgens VN-cijfers in ruim een maand tijd meer dan 500.000 Rohingya naar buurland Bangladesh zijn gevlucht. Secretaris-generaal António Guterres zei dat de raad de regering moet dwingen de militaire operaties in de deelstaat Rakhine stop te zetten. Ook moeten mensen "ongehinderd toegang'' krijgen tot humanitaire hulp en moet iedereen die gevlucht is naar huis terug kunnen keren.

China zei dat de internationale gemeenschap de Burmese regering tijd moet gunnen, omdat er "geen snelle oplossing'' is voor het probleem. Rusland waarschuwde dat "buitensporige druk'' op de regering de situatie en in rond Burma erger kan maken.

Lees ook: De drijvende kracht achter het verjagen van honderdduizenden Rohingya-moslims uit Burma is de machtige legerchef Min Aung Hlaing. Dit is de échte baas in Burma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden