VN-expert: EU moet gat in Veiligheidsraad opvullen

Vergadering van de Veiligheidsraad in New York waar werd gestemd over de veiligheid in Jemen. Beeld REUTERS

In de Veiligheidsraad moet Europa in 2019 het voortouw nemen, zegt expert Richard Gowan. Hij verwacht veel van de Fransen en de Duitsers, nu Groot-Brittannië vertrekt als lid van de Europese Unie.

Tientallen jaren liet Europa de internationale diplomatie in de Veiligheidsraad over aan de Fransen en de Britten. “Zij moesten maar zorgen voor de internationale betrekkingen”, zegt Richard Gowan, VN-expert bij de denktank European Council on Foreign Relations in New York. “Maar met de brexit wordt de stem van de Europese Unie op de proef gesteld. Nu moet de Europese diplomatie sterker worden en dat gebeurt ook.”

Groot-Brittannië stapt op 29 maart uit de Europese Unie en daarmee verschuiven ook binnen de Veiligheidsraad in New York de verhoudingen. De Veiligheidsraad is een gewichtig orgaan van de VN en heeft als belangrijke taak het handhaven van de internationale veiligheid en vrede. 

Duitsland

Het initiatief ligt nu bij Frankrijk, dat permanent lid is van de Veiligheidsraad, en bij Duitsland dat de komende twee jaar in de raad zit. “We gaan zien hoe Europa diplomatie bedrijft zonder de Britten en met de Duitsers erbij. De verwachtingen zijn hooggespannen”, zegt Gowan.

Hij ziet een sterkere rol voor Europa als een positieve ontwikkeling. “De Verenigde Staten trekken zich steeds meer terug uit de VN en dus moet de EU dat gat opvullen.” Het terugtrekken van de VS, onder leiding van president Donald Trump, gaat samen met een wisseling van de wacht. De Amerikaanse VN-ambassadeur Nikki Haley, die volgens Gowen best wel een goede reputatie had in New York, stapt op.

Haley wordt opgevolgd door Heather Nauert, een voormalig journalist van Fox News en onderminister van buitenlandse zaken. Met haar komst krijgt John Bolton, Trumps veiligheidsadviseur, naar verwachting nog meer invloed. Bolton, zelf voormalig VN-ambassadeur, is volgens Gowan alleen maar uit op het ‘ondermijnen’ van de internationale organisatie.

De EU zou aan invloed kunnen winnen als ze één gezamenlijke zetel had in de Veiligheidsraad, zoals Duitsland ook bepleit. Maar Gowan ziet dat niet gebeuren. “Daarvoor zou het VN-charter moeten worden aangepast en dat is ongelofelijk moeilijk. Daarbij, als de EU een zetel krijgt zegt de Afrikaanse Unie: wij willen er ook een.” India, Japan, Brazilië en andere grote landen hebben zich eerder al gemeld.

Verdeeldheid

Gowan ziet ook inhoudelijke problemen. “De EU-lidstaten zijn verdeeld over veel kwesties. Brussel heeft nog geen echt gezamenlijk buitenlands beleid, bijvoorbeeld als het over Rusland gaat.” Voorlopig zal de EU haar invloed dus moeten laten gelden via Frankrijk en de roulerende leden, zoals Duitsland.

Sommige Europeanen vrezen het vertrek van Groot-Brittannië als EU-lid in de Veiligheidsraad, omdat dat land een sterke traditie heeft in de diplomatie. “Ja, de Britten hebben heel goede diplomaten”, erkent Gowan. “Maar de Fransen ook. Ze kennen beiden de details van het beleid en ze onderhandelen heel sterk.” De komende twee jaar krijgen de Fransen gezelschap van de Duitsers en de vraag is hoe dat zal gaan. “De Duitsers zijn traditioneel niet zo sterk in diplomatie”, zegt Gowan. “Maar, aan de andere kant: dat is ook een cliché. Duitsland heeft nu een heel goed team in New York. Dat is veel beter dan vroeger.”

Hij verwacht dat de Duitse diplomaten de EU in samenwerking met de Fransen wel degelijk een stem kunnen geven. “Maar je weet nooit hoe het loopt. De vorige keer dat de Duitsers in de Veiligheidsraad zaten, hadden ze binnen enkele maanden ruzie over ingrijpen in Libië; ze wilden een resolutie niet steunen. Zoiets kan er altijd tussendoor komen.”

Lof voor Nederland

Nederland, dat na een jaar afscheid neemt van de VN-Veiligheidsraad, krijgt complimenten van insiders in New York en van VN-deskundige Gowan. “De Nederlanders hebben het heel professioneel gedaan, ze waren goed voorbereid. Ze krijgen hoge cijfers van andere diplomaten, ook van de permanente leden.”

De Veiligheidsraad kent vijf permanente leden: de Verenigde Staten, Rusland, Groot-Brittannië, Frankrijk en China. Daarnaast zijn er roulerende leden, voor twee jaar. Nederland deelde die positie met Italië. “Slechts één jaar in de V-raad zitten was uitdagend en dat hebben de Nederlanders goed afgehandeld.”

Nederland heeft volgens Gowan vooral een serieuze bijdrage geleverd aan het debat over vredesoperaties, dat begon op initiatief van de secretaris-generaal van de VN, Antonio Guterres. Rusland en China willen geen grote rol voor blauwhelmen als het gaat om mensenrechten. “Er is heel wat diplomatie voor nodig om te zorgen dat ze die afspraken niet ondermijnen. In de VN-bubble krijg je respect als je dan zo’n onderwerp oppakt.”

Lees ook:
Met John Bolton kiest Trump voor de amorele aanpak en gaat de diplomatie overboord

John Bolton werd eerder dit jaar werd benoemd tot veiligheidsadviseur van president Trump. Klassieke diplomaten vrezen dat hij de internationale conflicten op scherp zal zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden