Vluchtelingenstroom houdt aan en coördinatie is zoek

Enkele kinderen zijn pas aangekomen op het Griekse strand van Lesbos.Beeld afp

De Europese Unie heeft nog lang geen antwoord op de aanhoudende vluchtelingencrisis. De onenigheid lijkt alleen maar groter te worden.

Van een afgestemd beleid is al lang geen sprake meer. Het lijkt momenteel ieder voor zich in Europa. Slovenië en Kroatië breken zich het hoofd hoe om te gaan met de groeiende stroom vluchtelingen nu Hongarije ook de grens met Kroatië hermetisch heeft afgesloten.

Sinds zaterdag zijn alleen al in Slovenië 20.000 migranten gearriveerd, die daar onder erbarmelijke omstandigheden leven. Vrouwen en kinderen huilen vanwege de kou. Gisteren ging tot overmaat van ramp een tentenkamp van vluchtelingen in Slovenië, aan de grens met Kroatië, in vlammen op.

Grenzen dicht
Wanhopig zoeken Slovenië en Kroatië naar oplossingen om de stroom onder controle te krijgen, want Hongarije lijkt voorlopig niet van plan water bij de wijn te doen. Gisteren maakte het bekend geen corridor te openen voor migranten. Het houdt de grenzen dicht. Daarom zoeken de Balkanlanden naar andere oplossingen.

In Slovenië worden reservisten en gepensioneerde politiemensen opgeroepen om de stroom vluchtelingen in goede banen te leiden. In beide landen gaan in navolging van Hongarije zelfs stemmen op om een hek te bouwen aan de grens. Ideologische drijfveren liggen daar niet aan ten grondslag. In tegenstelling tot Hongarije dat expliciet zegt geen moslims binnen te laten. Slovenië en Kroatië zien simpelweg geen andere uitweg.

De voorzitter van de Europese Commissie, Jean Claude Juncker, spreekt van een 'zich ontvouwende noodtoestand' op de Balkan en roept aanstaande zondag de regeringsleiders van Duitsland, Oostenrijk, Bulgarije, Kroatië, Macedonië, Griekenland, Hongarije, Roemenië, Servië en Slovenië, bij elkaar om te praten over de aanhoudende stroom.

Brussel lijkt de coördinatie voorlopig volledig kwijt. Terwijl op de Balkan mensen dagen wachten voor de grensovergangen, neemt in Duitsland het verzet tegen de groeiende stroom vluchtelingen alleen maar toe. Voor- en tegenstanders staan steeds vaker lijnrecht tegenover elkaar. De regie ontbreekt zowel in de lidstaten als in Brussel.

Symbolische waarde
Er zijn uitzonderingen. Vier landen, de zogenoemde Visegradgroep (Tsjechië, Polen, Hongarije en Slowakije), werken wél efficient samen. De Oost-Europese leiders trokken gezamenlijk op in Brussel en verzetten zich tegen het verplicht herverdelen van vluchtelingen. Overigens zonder succes, want die verplichte herverdeling kwam er wel. Maar de boodschap was van grote symbolische waarde, zeker voor de eigen achterban.

Zelfs het indammen van de vluchtelingenstroom wordt nu gezamenlijk georganiseerd. Tsjechië, Polen en Slowakije sturen allemaal militairen naar de grens tussen Hongarije en Servië. Want het beschermen van het Schengen-gebied staat hoog op het prioriteitenlijstje, zei een woordvoerder namens de groep.

In Brussel is het beleid van hekken bouwen en militairen stationeren omstreden. Maar in de eigen regio werpt het zijn vruchten af. De Hongaarse premier Orbán heeft weer aan populariteit gewonnen onder de bevolking vanwege zijn harde en duidelijke optreden in de vluchtelingencrisis.

De samenwerking geeft de Oost-Europeanen bovendien weer een gevoel van saamhorigheid. Dat ontbrak lange tijd. De Visegradgroep, vernoemd naar een dorp in Hongarije waar de landen in 2004 afspraken samen te werken, kent een turbulent verleden. Doel van de oprichting was om een blok te vormen tegen Rusland en Europese integratie te bevorderen. Maar de landen hadden steeds andere belangen.

Rusland naar de achtergrond
De onenigheid nam juist de laatste maanden toe. Polen wilde Rusland hard straffen vanwege de annexatie van de Krim en de inmenging in Oekraïne. Terwijl de drie overige landen, die op energie- en economisch gebied sterk afhankelijk zijn van Rusland, een minder harde lijn voorstonden. Orbán gaat zelfs verder en voelt zich ideologisch verbonden met de Russische president Poetin.

Maar Rusland is naar de achtergrond verdwenen. De vluchtelingencrisis eist momenteel alle aandacht en juist in dat dossier zitten de landen volledig op één lijn. In razend tempo worden beslissingen genomen. Tot onvrede van de rest van de Europese regeringsleiders die blijven oproepen tot solidariteit.

Maar zij lijken het tij tegen te hebben want de chaos neemt alleen maar toe. Op 9 november doen alle Europese ministers van asielzaken op de zoveelste top een nieuwe poging om in navolging van de Visegradlanden overeenstemming te bereiken. Ze beloven, niet voor het eerst, een krachtig antwoord op de groeiende stroom vluchtelingen.

Het is topdrukte voor de Italiaanse kustwacht die vanuit Rome de reddingsacties op de wateren tussen Zuid-Italië en Noord-Afrika coördineert. Abonnees lezen vandaag in Trouw een reportage over de vluchtelingencrisis in Italië.

In de kersverse vluchtelingenhotspot Lesbos is de situatie dramatisch

Een hulpverlener barst in hoesten uit en houdt een sjaal voor haar mond. Deze morgen hangt de ondraaglijke walm van verbrand plastic boven kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos. Nu het kouder begint te worden, zijn vluchtelingen begonnen met het verbranden van vuilnis om zich op te warmen. Er is gebrek aan vrijwel alles in het uitpuilende Moria, van voedsel tot slaapplaatsen, maar vuilnis is er in overvloed. Het kamp ligt bezaaid met lege chipszakken, plastic flessen en kledingstukken. Een vrouw legt haar hoofd te rusten op een volle zak afval; naast haar gebruikt een kind er een als zitzak.

Moria, vrijdag nog officieel geopend als eerste EU-hotspot in Griekenland, kan de stroom vluchtelingen niet aan. In recordaantallen zetten ze voet aan wal, de afgelopen dagen met zo'n vijfduizend per dag. Hier moeten ze zich laten registreren voordat ze per veerboot verder kunnen reizen. Moria huisvest een veelvoud van de 410 vluchtelingen waarop het berekend is, en buiten het kamp bivakkeren er nog eens duizenden. Syriërs krijgen een versnelde procedure en moeten zich melden aan de westzijde. Registratie neemt minstens een dag in beslag; vaak langer. Met honderden tegelijk staan ze voor een hek waar ze druppelsgewijs worden toegelaten.

En voor de rest is het: wachten. In tenten, opgezet door hulporganisaties. Overal zitten of liggen mensen op plastic zeilen, een stuk karton, een deken - of gewoon in het stof. Er klinkt onophoudelijk gehuil en geschreeuw van kinderen. Bij een voormalig restaurant, waarvan alleen nog de gevels overeind staan, is het de geur van urine die onpasselijk maakt. Op de grond liggen her en der uitwerpselen. Bij de officiële toiletten is de situatie niet veel beter.

Drijfnat
Halverwege de middag gebeurt wat iedereen zag aankomen, maar waar vrijwel niemand op voorbereid is: het begint te stortregenen. Het kamp verandert binnen enkele minuten van een stoffige vuilnisbelt in een smerige modderpoel. De vluchtelingen zoeken beschutting in een tent of onder zeil, maar daar is lang niet voor iedereen plek. Twee jongens kijken leunend tegen een hek stoïcijns voor zich uit terwijl ze drijfnat regenen.

Aan de oostkant is de situatie zo mogelijk nog schrijnender. Daar staan duizenden Afghanen, Irakezen en andere niet-Syriërs in een rij zo ver het oog reikt te wachten op registratie. Sommigen wachten al dagenlang. Hier zijn helemaal geen voorzieningen, ook geen toiletten of slaapplekken. "Hoe gaat hier hier?", wil UNHCR-coördinator Marco Procaccini weten van een collega. "Je ziet het. Ik schat dat het er zo'n vijfduizend zijn", zegt ze. "Ik heb net nog wat stokken afgepakt." Vluchtelingen van verschillende nationaliteiten raken geregeld slaags met elkaar. "Wat kunnen we verder doen?", verzucht ze.

Eenmaal geregistreerd sluiten de vluchtelingen zich aan bij de duizenden lotgenoten die wachten in de haven, een paar kilometer verderop. Gisteren vertrokken daar drie veerboten naar Athene en twee naar Kavala in Noord-Griekenland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden