Vluchtelingen op Samos: vieze toiletten en een tentje tegen de helling

Het vluchtelingenkamp op Samos. Beeld Thijs Kettenis
Het vluchtelingenkamp op Samos.Beeld Thijs Kettenis

Het vluchtelingenkamp op Samos is overvol. Wie geen plek vindt, probeert ergens op de berg een tent op te zetten. Als binnenkort de eerste herfstregens gaan vallen, wordt dat hopeloos.

Het is flink duwen om de lepel de harde grond in te krijgen. Maar Ahmed Ibrahim (19) is al een eind op weg; één stuk bodem heeft hij al geëgaliseerd. Daarop ligt een frame dat hij in een vuilcontainer heeft gevonden. "Daar ga ik proberen mijn tent op te zetten", zegt de Iraakse vluchteling die enkele dagen geleden is aangekomen op het Griekse eiland Samos.

Het koepeltentje staat nu nog achter hem, op de grond. "Maar daar is het te koud. Kijk hier", zegt hij, terwijl hij een grijze paardendeken aan de waslijn achter hem beetpakt. "Dit is het enige waarmee we ons verder warm kunnen houden."

Huilende baby's

Wie 's nachts niet wil rillen van de kou, moet inventief zijn op deze berg bij de hoofdstad van Samos. Voor ongeveer 300 vluchtelingen is geen plek in het kamp op het eiland. Dat biedt plaats aan 700 mensen, maar herbergt nu meer dan het drievoudige. In augustus kwamen er ruim 2200 vluchtelingen aan, meer dan in de rest van 2017 bij elkaar.

Maar zo'n 1000 vluchtelingen mochten doorreizen naar Athene. Wie nu aankomt, krijgt een tentje van een van de hulporganisaties, dat hij kan opzetten op de bosachtige berg buiten de hekken. Als hij geluk heeft tenminste. Er zijn niet genoeg tenten, dus sommigen moeten er zelf een gaan kopen.

Griekse autoriteiten lijken overvallen, ook al wordt dit nu de derde winter op rij dat vluchtelingen in erbarmelijke omstandigheden moeten bivakkeren. Vorig jaar vielen er doden door rookvergiftiging op Lesbos, toen vluchtelingen in de sneeuw probeerden warm te blijven door vuur te stoken in hun tent. Ook daar zitten vluchtelingen inmiddels weer in tentjes. En ook op Chios kan er niemand meer bij in het kamp; daar slapen weer tientallen mensen in de open lucht in de haven.

Buiten de hekken van het kamp op Samos klinkt onophoudelijk het geluid van huilende baby's en peuters. Er is gebrek aan alles. De wc's in het kamp zijn niet schoon te houden. De watervoorziening is zo overbelast dat er het grootste deel van de tijd geen water uit de kraan komt. Achter Ahmed loopt een jongen langs met een mand vol lege flessen - die gaat hij proberen te vullen nu er weer even water is. Dan kan zijn gezin zich weer eens wassen, deze dagen een absolute luxe.

Ahmeds broer Ali (24) pakt zijn telefoon en laat een foto van een grote spin zien. "Oewoeee", doet hij het geluid van een dier na dat hier 's nachts rondscharrelt tussen de tenten. Niet gevaarlijk, wel angstaanjagend. En hogerop, waar de meesten hun behoeften doen, glibberen slangen over de grond. "Ik stel het zo lang mogelijk uit", zegt Ahmed.

Het vluchtelingenkamp op Samos. Beeld Thijs Kettenis
Het vluchtelingenkamp op Samos.Beeld Thijs Kettenis

Opstand in het kamp

Hulporganisaties roepen Athene op de kampen klaar te maken voor de winter. Helemaal nu zij zich noodgedwongen steeds verder terugtrekken. Sinds deze zomer neemt de Griekse overheid, met financiële hulp van de EU, steeds meer taken van de hulporganisaties over. Het is zeer de vraag of de autoriteiten daar klaar voor zijn. Vorige maand schreven medewerkers van de kampen een brandbrief aan de minister van migratiezaken over het tekort aan mensen en middelen.

"Het meest urgente probleem hier is niet zozeer de kou, als wel de regen die zeker gaat komen", zegt de Nederlandse Rose de Jong, die het team van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR op Samos leidt. Het is nu nog mooi weer, maar vanaf morgen worden regen en onweer verwacht. De tentjes, die provisorisch tegen een berg op zijn neergezet, zullen dat niet aankunnen. Vorig jaar leidde de eerste regen tot een opstand in het kamp.

Om de druk op de kampen enigszins te verlichten, hebben Griekse autoriteiten besloten dat alle kwetsbare asielzoekers direct door mogen naar het vasteland om daar hun maandenlange procedure in te gaan. Tot nu toe moesten ze, met uitzondering van Syriërs, het eerste deel daarvan op de eilanden doorlopen.

Hulporganisaties zeggen dat de problemen daarmee niet verholpen zijn. "Zelfs in het theoretische geval dat alle tentjes snel weggehaald worden en iedereen onderdak heeft", vervolgt De Jong. "In de containers werkt de verwarming vaak niet. En bij deze belasting vallen douches, toiletten en de accommodatie snel uit elkaar. Hygiëne en medische voorzieningen en hulp voor kwetsbare groepen moeten beter. De Griekse overheid moet echt meer doen."

De Griekse regering is om een reactie gevraagd, maar is daar gisteren niet op ingegaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden