Vluchtelingen keuren, kan dat wel?

Syrische vluchtelingen in een kamp bij de Syrisch-Jordaanse grens.Beeld epa

In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele kwestie. Vandaag: Nederland selecteert Syrische vluchtelingen op hun geschiktheid om te integreren. Mag je vluchtelingen keuren?

Nederland neemt vanaf deze week 250 Syrische vluchtelingen op. Daarnaast betaalt de regering mee aan opvang in de regio, de buurlanden van Syrië. Staatssecretaris Teeven ziet vooral in dat laatste de oplossing van het nog steeds groeiende vluchtelingenprobleem - er zijn nu bijna drie miljoen Syrische ontheemden.

De kleine groep die in Nederland wordt toegelaten, heeft een strenge asielprocedure doorlopen. Van de 500 vluchtelingen die de UNHCR aan de Nederlandse instanties voorgelegde, is de helft afgevallen. De vluchtelingen werden ondervraagd over hun opleiding en arbeidsverleden. Ook volgden ze alvast een inburgeringcursus. Volgens de IND gaat het om 'de potentie die iemand heeft om te integreren'.

Mag je vluchtelingen aan een keuring onderwerpen?

Alicja Gescinska, Pools-Vlaamse filosofe aan Amherst College, Massachussets (VS): "De term 'keuren' vind ik ongelukkig. Je keurt vee dat geslacht moet worden. Maar iemands situatie en achtergrond nagaan, is dat keuren? Zo'n check lijkt me niet meer dan logisch. Een land betreden is als deelnemen aan een spel. Als je geen interesse hebt in de spelregels, waar zou je dan aan mee willen doen?"

Marli Huijer, bijzonder hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam: "Ik vraag me af waarom wij zo kritisch zijn over vluchtelingen. Waar halen wij het recht vandaan om te beoordelen wie er mag immigreren en wie niet? De Joods-Turks-Amerikaanse filosoof Seyla Benhabib laat in haar werk zien dat het internationale recht wemelt van de inconsistenties. We leven in een wereld waarin het nationale en het globale meer en meer verweven raken, en toch hebben de meeste landen nog steeds moeite met het welkom heten van 'vreemdelingen'. Terwijl wij zelf als westerlingen kunnen gaan en staan waar we willen.

"De wereld wordt steeds mobieler, maar we hanteren ten aanzien van mobiliteit die langer duurt dan een paar weken nog altijd een streng ontmoedigingsbeleid. Dat is absurd. De regels voor mensen die zich langer willen vestigen, kosten ongelofelijk veel tijd en energie. Heel frustrerend voor de mensen die binnenkomen.

"Het oude principe van het onbaatzuchtig 'welkom heten van vluchtelingen' staat onder druk, maar met Benhabibkun je je afvragen of dat principe nog wel richtinggevend moet zijn. Benhabib zegt: laat gewoon iedereen binnen. Geef mensen een proeftijd van vijf jaar. Dan kunnen ze zelf bewijzen of ze in staat zijn om de taal te leren en rond te komen."

Gescinska: "Daar zit misschien wel wat in. En toch schrikt die gedachte me af. Iedereen binnenlaten, en dan mensen die vijf jaar moeite doen, maar hun draai niet kunnen vinden alsnog terugsturen? Dat zou wel eens nóg pijnlijker kunnen zijn.

"Ik geloof wel dat een immigrant die echt kansen krijgt en gemotiveerd is, zijn weg kan vinden. Toen mijn ouders in 1988 het communistische Polen ontvluchtten, enkele maanden voor de plotselinge val van de Muur, hadden ze geen enkele garantie op asiel in een westers land. Laat staan dat ze op afstand een inburgeringcursus hadden gevolgd - die bestonden volgens mij nog niet eens.

"Ze vertrokken in de hoop dat ze ergens in het Westen een beter bestaan konden opbouwen. Ze kwamen terecht in België, waar ze elke kans aangrepen om een toekomst te maken voor henzelf en mijn zussen en mij. Een val op de sociale ladder namen ze op de koop toe. Het is niet eenvoudig om alles achter je laten en te vluchten."

Huijer: "Europa heeft een lange geschiedenis van migratie. Wij zijn de wereld over gegaan en hebben ons overal kunnen vestigen, vaak ook nog eens met ongekend inhalige intenties. En nu verbieden we het grootste deel van de wereldbevolking om hierheen te komen. Zonder te beseffen hoezeer onze rijkdom verbonden is met hun armoede. Dat is onhoudbaar.

"Binnen Europa begrijpen we het wel. Spanjaarden die werkloos zijn, mogen hierheen komen. Dat vind ik gek: dat zijn toch ook economische vluchtelingen? Het onderscheid tussen economische vluchtelingen en politieke vluchtelingen is sowieso arbitrair. Wat maakt het uit of je vlucht vanwege oorlogsgeweld of honger? Het is beide levensbedreigend.

"Draai het eens om. Denk je eens in dat Nederland door de klimaatverandering onder water komt te staan. Dan sta je toch raar te kijken als je eerst een soort sollicitatieprocedure moet doorlopen voordat je ergens terecht kunt."

Gescinska: "We zien migranten in de eerste plaats als mensen die een probleem vormen. Pas in de tweede plaats als mensen die een probleem hebben. We zien hen als potentiële profiteurs, in plaats van als een potentiële verrijking. Moreel gezien zou dat anders moeten zijn. Maar misschien is een moreel verantwoord migratiebeleid in de praktijk onmogelijk. Hoe dan ook mogen we nooit uit het oog verliezen dat geen mens schuld heeft aan de plek en het moment waar hij geboren is. Net zo min als dat het een verdienste is.

"In de Verenigde Staten, waar ik sinds vorig jaar werk, is de bijklank van vluchtelingen en immigratie totaal anders. Immigrant zijn is voor Amerikanen haast een ereteken. Daar zouden we van kunnen leren."

Huijer: "We kunnen ook bij Kant te rade gaan. Die zei dat je de vreemdeling gastvrij tegemoet moet treden, zolang hij met vreedzame bedoelingen komt."

Gescinska: "Kant zei ook: je moet de mens nooit als middel, maar steeds als doel beschouwen. Dat is een mooie gedachte. Maar ons immigratiebeleid is uitgesproken anti-Kantiaans. Bij immigratie geldt vaak als verzwegen criterium: wat kan de immigrant voor ons betekenen, in economische zin? Als je ergens 'van pas' komt, gaan grenzen minder moeilijk open. Toen ik Amerika wilde betreden, hoefde ik geen lastige vragen te beantwoorden, waar vrienden me vooraf voor gewaarschuwd hadden. Men las in mijn papieren dat ik aan Princeton University zou gaan werken, en wenste me enkel succes.

"In België zijn er 'knelpuntberoepen', als een migrant zo'n beroep kan vervullen, wordt soepeler met de immigratieregels omgesprongen. Dan is de migrant ons van nut. Op dat moment is hij geen doel op zich, maar een middel voor ons. Maar de migrant die ons het beste uitkomt, is zelden de migrant die er het ergst aan toe is, die het meest opvang behoeft."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden