religie

Vluchtelingen in Nederlandse kerken: de verschillen blijven

De vluchtelingen in de Nieuw Leven Evangeliegemeente in Alphen aan den Rijn doen mee aan een viering met een predikant uit Amerika, die de kerk bezoekt. Beeld Inge van Mill

Vluchtelingen vinden hun weg naar Nederlandse kerken, niet in de laatste plaats omdat veel kerken actief zijn in de opvang van nieuwkomers. Wat betekent dat voor die kerken? En hoe beleven de nieuwe kerkleden het zelf?

Ze spreken een andere taal, komen uit een andere cultuur, en hadden tot voor kort misschien wel een ander geloof. Steeds meer vluchtelingen sluiten zich aan bij Nederlandse kerkgemeenschappen. "Honderden vluchtelingen hebben zich al bekeerd tot het christendom", zegt Marco Vos van stichting Gave. De stichting, die kerken stimuleert en begeleidt in het contact met vluchtelingen, ziet een flinke stijging sinds de grote toestroom vluchtelingen van vorig jaar.

Die kennismaking met het christelijk geloof leidt er soms toe dat vluchtelingen zich bekeren en gedoopt willen worden. Daar moeten kerken wel voorzichtig mee zijn, zegt Vos. Vluchtelingen kunnen een dubbel motief hebben: christen worden kan in sommige gevallen een verblijfsvergunning opleveren. "Maar we willen het positief duiden, deze mensen zijn geen bedriegers. Kerken moeten daarentegen niet naïef zijn en vluchtelingen niet al te snel dopen", zegt Vos.

Doopverzoeken
Kerken gaan verschillend om met doopverzoeken van vluchtelingen. Bij traditionele orthodoxe kerken krijgen nieuwkomers al gauw eerst een jaar catechisatielessen. Bij hen ligt meer nadruk op de kennis over het geloof, legt Vos uit. Evangelische kerken zijn sneller bereid vluchtelingen te dopen. Daar gaat het meer om het gevoel. "Er zijn zelfs doopdiensten waar ze aan de aanwezigen vragen wie er nog meer gedoopt willen worden."

De komst van de vluchtelingen heeft gevolgen voor de Nederlandse kerkgemeenschappen. Rien van der Toorn traint kerken om te gaan met culturele diversiteit: "Ik zie dat kerken vaak te makkelijk denken: de vluchtelingen geloven nu hetzelfde als wij en dat stijgt uit boven onze cultuurverschillen. Toch blijven die verschillen bestaan." Nederlanders hameren volgens Van der Toorn bijvoorbeeld op de waarheid, terwijl het in niet-westerse culturen gaat om de harmonie. "Daar liegen ze liever dan dat ze iemand voor het hoofd stoten", zegt hij.

Ook de taalbarrière kan voor problemen zorgen. "Mensen willen graag het geloof beleven in hun harttaal en dat lukt niet in een Nederlandse kerk", aldus Van der Toorn. Steeds meer kerken laten daarom de preek vertalen tijdens de dienst. Maar de vertaling tijdens de dienst brengt ook onrust met zich mee en dat vinden sommige kerken lastig, vertelt Vos van stichting Gave. "Ik zie bij kerken die actief met vluchtelingen bezig zijn een tweedeling ontstaan: niet iedereen vindt het leuk."

Impact op de sfeer
Vos pleit ervoor dat kerkbestuurders goed in de gaten houden wat de gemeente aankan: "In mijn kerk, een zendingsgemeente van de christelijke gereformeerde kerk, kwamen opeens dertig vluchtelingen op een groep van honderd leden. Dat had impact op de sfeer in de kerk en het onderlinge vertrouwen. De kerkleiding heeft toen besloten iets minder actief te zijn in het uitnodigen van nieuwe mensen."

Vluchtelingen die al christen waren, hebben vaak een andere geloofsbeleving. Van der Toorn merkt op dat zij meer stilstaan bij het belang van het gebed: "Waar wij bij problemen denken in praktische oplossingen, gaan zij bidden dat God ingrijpt." Ook de kerkdiensten zijn anders: zij zijn gewend aan diensten van 4 uur in plaats van 1,5 uur, gaan na afloop uitgebreid met elkaar eten en zijn veel losser tijdens de dienst.

Of die vormen van het christelijk geloof invloed zullen hebben op de Nederlandse kerken? Vos en Van der Toorn zijn het eens: zo makkelijk verandert de Nederlandse kerk niet. Toch is er zelfs in de meest traditionele kerken sprake van een nieuwe dynamiek. "Vluchtelingen willen nog wel eens de dienst filmen met hun mobieltje als er wordt gezongen", zegt Vos. "De vraag is of de vluchtelingen zich zullen aanpassen of dat het een mix wordt van onze geordendheid en het oosterse of Afrikaanse gevoelsleven."

Alphen: 44 vluchtelingen gedoopt
Het begon met twee vluchtelingen. Vorig jaar november stapten ze zonder aankondiging een bidstond van de Nieuw Leven Evangelie Gemeenschap binnen. Dat bleek onder valse voorwendselen te zijn, vertelt voorganger Ab Meerbeek van de gemeente in Alphen aan den Rijn: "Ze hoopten hun kans op een verblijfsvergunning te vergroten door christen te worden."

Nu zitten er bij de diensten van de Evangeliegemeenschap vijftig vluchtelingen met een koptelefoon op: de preek wordt via een zendertje simultaan vertaald in het Farsi.

De twee vluchtelingen die onder valse voorwendselen binnenstapten, zijn actieve kerkleden geworden. Samen met 42 anderen zijn ze in de Evangeliegemeenschap gedoopt door onderdompeling. De meesten komen uit Iran of Afghanistan. "Tijdens de bidstond werden ze geraakt door Gods woord", zegt Meerbeek. De liefde voor Jezus die ze uiten in gesprekken, de gerichte vragen die ze stellen over de Bijbel en de aanpassing van hun levensstijl is volgens Meerbeek het bewijs dat de vluchtelingen oprechte christenen zijn.

Behalve de uitbreiding van het repertoire met liederen in het Farsi, heeft de komst van de vluchtelingen niet veel gevolgen gehad voor de kerkdienst. De nieuwe leden draaien mee met de schoonmaakteams, helpen stoelen klaarzetten en koken. Soms is communicatie lastig, maar er zijn nooit grote misverstanden, aldus voorganger Meerbeek.

Isaac Tangestani, Majid Abbaszadeh en Hamed Abollhasanbeigi zijn gevlucht uit Iran. Beeld Inge van Mill

Enige terughoudendheid vanuit de gemeente was er in het begin wel. "Ik was geïnfecteerd door berichten uit het nieuws en vroeg mij af wat die mensen kwamen doen. Ze hebben een islamitische achtergrond en daar was ik huiverig voor", vertelt Jambat Runtuwailan. Zijn vrouw Elsbeth vindt de vluchtelingen een aanwinst: "Het zijn leergierige, hartelijke mensen. Ze horen er nu bij." Jambat zegt: "We zingen altijd over liefde voor alle volken. Nu is de vraag: wat doen we als we zelf worden geconfronteerd met vreemdelingen?" Elsbeth zag dat sommige mensen moesten wennen: "Aan kleine dingen als je vaste plek afstaan. Maar het begrip is toegenomen."

Hamed Abollhasanbeigi, uit Iran, is een van die vluchtelingen. Hij was moslim, maar niet praktiserend. In Nederland nam hij afstand van de islam: "Ik heb zoveel klappen gekregen van de islamitische regering in Iran. Ik ontdekte dat alleen het christendom goede vruchten afwerpt." Majid Abbaszadeh was in Iran al christen geworden, ondergronds. "Mijn hart zei dat ik voor God moest kiezen, ook al kon dat mij mijn leven kosten."

Ze zijn blij: "Iedereen is zo vriendelijk en positief. Alsof we elkaar al heel lang kennen."

Amersfoort: zullen de nieuwkomers blijvers worden?
De kerkdiensten van de behoudende Gereformeerde Gemeente in Amersfoort zijn sober. Er wordt uit de Bijbel gelezen, de dominee houdt een stevige preek, er worden psalmen gezongen. Na afloop is er een eenvoudige maaltijd. Daar verandert de komst van vluchtelingen naar de Amersfoortse Elimkerk niets aan.

"De dienst is altijd zo geweest en zal zo blijven", vertelt voorzitter van de evangelisatiecommissie Adri Moerdijk. Dat er elke zondag vluchtelingen in de Amersfoortse diensten zitten, is op uitnodiging van die commissie. "Onze evangelisatie is verbonden met de hulp aan vluchtelingen in opvangcentra en asielzoekerscentra. We helpen daar met formulieren invullen of brengen bezoekjes."

De vluchtelingen die de Elimkerk bezoeken, komen uit Libanon, Syrië, Irak, Eritrea en Afghanistan. Sommigen waren al christen, anderen zijn moslim. De vijf tot zes vaste gezichten blijven waarschijnlijk tot ze weer naar een ander opvangcentrum moeten, denkt Moerdijk.

Aan het begin van de kerkdiensten krijgen de vluchtelingen een samenvatting van de preek in het Engels of Arabisch. Bijbels zijn in veel talen beschikbaar. Er zijn altijd tolken Engelse of Frans aanwezig in het vak waar de vluchtelingen bij elkaar zitten. De tolken wijzen de vluchtelingen waar ze de teksten van de liederen kunnen vinden. Ook bij andere activiteiten van de kerk - zangavonden, strandwandelingen - worden de vluchtelingen uitgenodigd.

De kerkelijke vrijwilligers zijn enthousiast over hun nieuwe gasten, vertelt Moerdijk, maar lopen soms wel tegen dingen aan. "Hoe ver gaan we met de hulpverlening? Sommigen vragen om geld of juridische hulp. Dan hebben we een relatie opgebouwd, maar moeten we toch zeggen dat we dat niet kunnen geven." Ook de taal- en cultuurverschillen zitten af en toe in de weg: "Laatst was er een jongen uit Afghanistan die helemaal niet kon lezen. Wij kwamen daar pas achter toen een landgenoot van hem dat ons vertelde."

Of er al vluchtelingen in de Elimkerk tot geloof zijn gekomen kan Moerdijk niet goed zeggen. "Er is een man met een moslimachtergrond met veel interesse voor het christendom, maar bij anderen zie ik het nog niet zo duidelijk." Er is nog niemand gedoopt.

Het zou goed kunnen dat vluchtelingen zich bij de gemeente zullen aansluiten. Maar doordat ze vaak van de ene naar de andere opvanglocatie verhuizen, is het lastig een relatie op te bouwen. "Als ze de Nederlandse taal gaan beheersen en zich regelmatig inzetten voor de kerk, dan zie ik het wel gebeuren dat zij lid van onze kerk worden", zegt Moerdijk. "Dat gebeurt niet zomaar, daar moeten wij samen aan werken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden