Vluchteling harde valuta voor Eritrea

VN-rapport | Misstanden als dwangarbeid drijven vele Eritreeërs tot een vaak dodelijke vlucht naar Europa. Het regime profiteert.

Al een kwarteeuw zijn systematische mensenrechtenschendingen, zoals moord, verkrachting, mishandeling en slavernij in Eritrea dagelijkse realiteit. Dat concludeerde een speciale onderzoekscommissie van de Verenigde Naties deze week op basis van interviews met honderden Eritreeërs in vluchtelingenkampen. Tot het geïsoleerde Eritrea zelf kregen de onderzoekers geen toegang.

De commissie betitelt de militaire dienstplicht in het geïsoleerde Oost-Afrikaanse land, die minstens vier jaar duurt en kan overgaan in dwangarbeid voor onbepaalde tijd, tot slavernij Tussen de 300.000 en 400.000 Eritreeërs zijn hiervan slachtoffer geworden en het drijft velen tot een vaak dodelijke vlucht richting Europa. Deze 'misdaden tegen de menselijkheid' moeten volgens de commissie doorverwezen worden naar het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag.

"Dit is een nieuwe aanwijzing dat het grondig mis is", reageert Oost-Afrikaspecialist Jan Abbink van het Afrika studiecentrum in Leiden. Toch is de politieke situatie in Eritrea niet eenduidig. "Er heerst een verstikkende atmosfeer, en er zijn mensen die om hun politieke overtuiging direct bedreigd worden. Maar de meesten ontvluchten uitzichtloosheid, zoals die lange dienstplicht. Als je doet wat het regime zegt, kun je rustig leven, maar wel op een lage standaard. Dat is voor velen niet langer acceptabel."

Hoewel het VN-rapport zegt dat grenswachten schieten op vluchtenden, profiteert Eritrea ook van emigratie. "De bedragen die Eritreërs in de diaspora overmaken naar familie zijn de grootste inkomstenbron die het land heeft", zegt Abbink. Ook heft de regering een emigrantenbelasting van 2 procent. Maar Abbink denkt niet dat er actief regeringbeleid achter de vluchtelingengolf zit. "President Isayas Afewerki wil ook dat er dienstplichtigen overblijven."

Emigrantenbelasting

Die ambivalentie is er ook in de houding van Eritreeërs in het buitenland tegenover de Eritrese machthebbers. Velen betalen dan ook de 2 procent belasting. "Zowel voor- als tegenstanders van het regime zijn wel trots op hun land en zullen er niet gauw alle banden mee verbreken. Bovendien zijn ze bang dat hun familie de gevolgen ondervindt als ze niet betalen."

Journalist Habtom Yohannes, zelf begin jaren tachtig naar Nederland gevlucht, noemt de huidige vluchtelingenstroom dan ook 'harde valuta' voor het regime. "Niet alleen leveren Eritreeërs in het buitenland letterlijk geld op, ze hebben het regime in Asmara uit het isolement gehaald. Europa móet nu wel met Eritrea praten. Het is ongelooflijk wrang, maar de scheepsramp bij Lampedusa in 2013 heeft de onderhandelingspositie van Asmara aanzienlijk verbeterd." Daarbij kwamen 369 mensen, bijna allemaal Eritreeërs, om en leiddde tot vele bezoeken van Europese afgevaardigden aan wat het 'Noord-Korea van Afrika' heet.

Dat leidde tot het zogeheten Soedan Proces, een akkoord met de Europese Unie dat officieel mensensmokkel moet bestrijden omdat veel Eritreeërs via Soedan naar Europa proberen te komen. Yohannes: "Maar het is eigenlijk een manier om vluchtelingen, nog voordat ze de zee kunnen bereiken, te weren uit Europa."

Deal met Soedan

De EU besloot onlangs ruim 100 miljoen euro aan Soedan te geven. Vervolgens maakte Human Rights Watch bekend dat Soedan ruim vierhonderd Eritrese vluchtelingen naar hun thuisland had teruggestuurd. "Europa doet dus zaken met een land waarvan de president, Al-Bashir, voor genocide wordt gezocht door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Dat is onverkoopbaar."

Yohannes verwelkomt het VN-rapport over zijn geboorteland met vreugde. "Het is een gigantische overwinning voor alle politieke gevangenen en hun familieleden. Die hebben mij huilend opgebeld en gezegd: 'Dit is een teken dat God ons niet heeft verlaten.' Maar het zal pas echt iets opleveren als het Westen de hypocriete benadering tot Eritrea verandert. Het engagement is tot nu toe ingegeven door eigenbelang in plaats van de vrijlating van gevangenen."

Ook Abbink betoogt een 'heroverweging in de houding van westerse landen'. "Met name naar de dubbele belasting die Eritrea heft op emigranten moet veel kritischer worden gekeken, net als naar de hulpgelden. De Europese Unie stuur nu 200 miljoen euro naar Eritrea. Waarschijnlijk is dat bedoeld om de economie te ontwikkelen, maar dat is hopeloos. De regering doet met dat geld wat het zelf wil. Het beleid is niet bespeelbaar."

Is een gang naar het ICC, zoals de speciale VN-commissie aanbeveelt, wenselijk? Yohannes ziet er weinig in. "Het hof heeft een slecht imago onder Afrikaanse machthebbers, omdat het alleen Afrikanen vervolgt. Isayas naar Den Haag halen kan juist zijn rehabilitatie betekenen bij Afrikaanse leiders, onder wie hij niet geliefd is. Daarbij is het de vraag wie hem gaat uitleveren, want de man reist nauwelijks. Persoonlijk heb ik liever dat de bevolking in Eritrea de kans krijgt op waarheidsvinding en verzoening."

Constant VLUCHTEN

1962 Na kolonisatie door de Italianen en Britten wordt Eritrea door Ethiopië geannexeerd.

1993 Een jarenlange strijd leidt tot de onafhankelijkheid onder leiding van huidig president Isayas Afewerki die sinds 1991 feitelijk leider is.

1998 0pnieuw oorlog met Ethiopië vanwege een grensgebied.

2000 vredesakkoord, maar de constante stroom vluchtelingen blijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden