Vlot geschreven analyse biedt van Genesis tot Galilei niets nieuws onder de zon

Hans Snoek: Van huis uit protestant. Hoe de leer verdampte en het geloof veranderde. Kok, 248 blz. euro18,99.

**

De schrijver

Hans Snoek (1956) is bijbelwetenschapper en als docent verbonden aan de afdeling Theologie en Levensbeschouwing van hogeschool Windesheim. Volgens de achterflap van het boek komt hij uit een 'traditioneel protestants gezin'. Hij groeide op in Israël waarnaar zijn vader als predikant uitgezonden was. Na zijn studie theologie werkte hij jarenlang in Latijns-Amerika.

Zijn thematiek

Het boek blikt terug op de afkalving van het gereformeerde protestantisme in de tweede helft van de twintigste eeuw. Wat veranderde er in de geloofsvoorstellingen van mensen? En, een stuk lastiger: waarom veranderde er voor deze mensen zoveel in zo'n korte tijd?

Snoek pakt het op verschillende manieren aan. Voor een deel bevat zijn boek verwijzingen naar academische en meer populaire bronnen die iets vertolken of analyseren van wat er veranderde in de afgelopen decennia. Zijn analyse beslaat een breed terrein en waaiert uiteen van theologische tot filosofische en sociologische inzichten. Anderzijds vormen gesprekken met leden van een 'representatieve familie' (vader Johan Blom en zijn volwassen zoons) de rode draad van het boek.

De hoofdstukken staan in een min of meer 'klassiek dogmatische' volgorde: ze bespreken achtereenvolgens de veranderde visies op God, de schepping, de mens, de Bijbel, Jezus, verzoening, het koninkrijk van God, spiritualiteit, engelen en het hiernamaals.

Waarom dit boek?

Het boek komt voort uit Snoeks fascinatie voor de ingrijpende veranderingen van de geloofsvoorstellingen binnen het protestantisme in de afgelopen vijftig jaar.

Je kunt je afvragen wat dit boek oplevert dat niet al tien keer eerder en beter beschreven is. Het antwoord is: niets. Het boek verschijnt minstens vijftien jaar te laat en is daardoor één grote exercitie in voorspelbaarheid en van wendingen en analyses die niets verrassends hebben. Als je aan een hoofdstuk over de schepping begint, dan weet je van tevoren al wel dat het gaat over 'Genesis 1 en 2' en hoe die letterlijk en historisch gelezen werden. Op de volgende bladzijden zie je dan 'Copernicus' en 'Galilei' en 'Darwin' staan. Wees gerust: op die bladzijden staat niets dat u nog niet wist. De grote vraag die boven dit boek hangt is: wie denkt de auteur hier nog precies van dienst te zijn?

Grappigste zin

Snoek formuleert en communiceert perfect, zoals het een gereformeerde domineeszoon betaamt. Probeer echter eens een zin te vinden die iets laat rammelen, of waar je een keer om moet grinniken. Deze dan, opgetekend uit de mond van een van de 'afvallige' zonen Blom: 'Jezus heeft naar mijn idee boven zijn macht geleefd. Alle indrukwekkende evangelieverhalen ten spijt, is hij in mijn visie een zielig, tobberig en zwak iemand geweest, die de situatie niet naar zijn hand heeft weten te zetten.'

Reden om dit boek niet te lezen

Je weet alles al. God? Die is menselijker geworden. Jezus? Ook menselijker geworden. De Bijbel? U raadt het al: menselijker. Van harte gefeliciteerd met uw menselijkheid. En nu? Verder vind ik dat de interviews met de familie Blom de plank misslaan. Die zouden iets van leven en luchtigheid aan het boek kunnen geven. Het zijn echter vooral saaie verhandelingen over allerlei leerstelligheden en regels. Je krijgt niet iets van hun leven, maar hun vaak weinig interessante 'mening' over dingen te horen. Trouwens, waar zijn de vrouwen van het gereformeerde verleden gebleven?

Dat levert een boek op met vaak ergerniswekkende clichés: 'God was wel almachtig, maar niet erg dichtbij'. En 'Tjonge, wat gênant dat jonge stelletjes schuldbelijdenis moesten doen als ze seks voor het huwelijk hadden gehad'. Voor de kenners is het zeker niet aan te bevelen om lang stil te staan bij de onscherpe beelden die het boek geeft van bijvoorbeeld Abraham Kuyper en Johannes Calvijn (al heeft de auteur daar wijselijk wat experts naar laten kijken) en de belachelijke typeringen van kerkvader Augustinus: als we dit boek moeten geloven was dat een mensen hatende zondedrijver en een rigide sukkel.

Reden om dit boek wel te lezen

Daarom is het nog geen slecht boek. Het is vlot geschreven en van alle markten thuis. De auteur combineert vaardig theologische, filosofische, historische en sociologische analyses. Wat het boek mist in de diepte, wint het in de breedte. Voor een fris geïnteresseerde nieuwkomer op dit terrein of voor wie er écht geen genoeg van kan krijgen: lezen maar en verwerk dat trauma!

Trouw tipt religie

1. De Westermoskee Kemal Rijken

2. Kardinaal Ad Simonis, kerkleider in de branding Ton Crijnen

3. Van huis uit protestant Hans Snoek

4. Achter de zuilen Peter van Dam, James Kennedy, Friso Wielenga (red.)

5. Hoe God koning werd Tom Wright

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden