Vliegramp Sinaï is voer voor politiek spel

De Egyptische president Sisi bezocht gisteren de Britse premier Cameron.Beeld reuters

Terroristen zitten achter de vliegramp in de Sinaï, zeggen de Britten en Amerikanen. Dat zint Poetin niet. Egypte vreest dat het toerisme inzakt.

Was het een bom? Grote kans, zeggen de Amerikanen en de Britten. Laten we geen voorbarige conclusies trekken, aldus de Egyptenaren en de Russen. Toch stopte Poetin vrijdagmiddag alle Russische vluchten naar Egypte, zolang niet duidelijk is wat er gebeurd is.

Naar de oorzaken van de ramp met een Russisch passagiersvliegtuig dat zaterdag neerstortte in de Sinaï-woestijn wordt al bijna een week gegist. De verwarring werd alleen maar groter toen de Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten woensdag bekend maakten dat het toestel heel waarschijnlijk is neergestort vanwege een explosief aan boord, vermoedelijk naar binnen gesmokkeld door strijders van Islamitische Staat (IS).

Niet gecheckt
De betrokken landen staan inmiddels lijnrecht tegenover elkaar. De Russen weten niet waar de 'speculaties' van de Britten en de Amerikanen op gebaseerd zijn. "Laten we eerst het onderzoek afwachten", zei Dmitri Peskov, voorlichter van de Russische president Poetin. "De aannames zijn voor zover ik weet niet gecheckt."

Wat de Russen vooral steekt is dat de Amerikanen en de Britten buiten het officiële onderzoek om, conclusies trekken. Experts uit Egypte, Rusland, Ierland en Frankrijk zijn al een aantal dagen op de rampplek aanwezig. Zij maken deel uit van het onderzoeksteam dat is aangevuld met één Amerikaan. De resultaten worden waarschijnlijk pas over een aantal maanden bekend, zeggen de Russische autoriteiten. Laten we ons daar vooral op baseren, drukte Poetin gisteren in een telefoongesprek zijn Britse collega David Cameron op het hart.

De Russen denken dan ook dat de theorieën van de Britten en de Amerikanen dienen om eigen belangen veilig te stellen. Ze 'zijn politiek gemotiveerd' en bedoeld om het Russische ingrijpen in de oorlog in Syrië te veroordelen, zei de Russische parlementariër Konstantin Kosachev gisteren.

Schuldige aanwijzen
Zo wordt de vliegtuigramp steeds meer onderdeel van een politiek spel. De Britten en de Amerikanen hebben er belang bij om IS als schuldigen aan te wijzen. Daarmee willen ze aantonen, zoals ze eerder betoogden, dat de Russische strategie in Syrië niet werkt, en zelfs de veiligheid van Russische burgers aantast.

Laatste nieuws
Vandaag staan er 29 vluchten gepland om toeristen uit Sharm al-Sheik terug te vliegen naar Groot-Brittannië, zo meldt persbureau AFP. Er zitten ongeveer twintigduizend Britten vast in de kustplaats.
De KLM stond vanmorgen alleen handbagage toe op een vlucht vanuit Caïro. (redactie)

Vluchtrecorder van de Metrojet Airbus, die snel werd gevonden en naar Rusland is gebracht.Beeld ap

De Egyptische autoriteiten, die blijven ontkennen dat de vliegtuigramp veroorzaakt is door een terroristische aanslag, is er juist veel aan gelegen IS te ontzien. Zij vrezen voor hun toeristenindustrie die als gevolg van aanslagen wel eens in kan storten. Dat zou een ramp zijn voor de Egyptische economie die net weer een beetje aan het opkrabbelen is.

De Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi, die gisteren op bezoek was bij Cameron, beloofde dan ook plechtig 'intensief' samen te werken om de veiligheid op de Egyptische vliegvelden te garanderen.

Slachtoffer?
De rol van Rusland is een ingewikkelde. IS was voor het Kremlin de belangrijkste motivatie om in te grijpen in Syrië. Want de jihadisten krijgen in eigen land, op de Kaukasus, steeds meer aanhangers. De Russische president kiest daarbij een andere strategie dan de Amerikanen. De Russen vechten voornamelijk aan de zijde van Assad.

Mocht IS inderdaad achter de vliegtuigramp zitten, dan heeft dat mogelijk twee gevolgen voor de beeldvorming in Rusland. In het gunstigste geval voor Poetin zijn de Russen meer dan ooit bereid de strijd aan te gaan met de jihadisten. Want de Russen zijn nu zelf slachtoffer van een terroristische aanslag.

In een minder gunstig geval, keert de vliegramp zich tegen de Russische president. De oorlog die Rusland in de jaren zeventig voerde in Afghanistan, ligt nog vers in het geheugen. Destijds werden iedere week zakken met omgekomen Russische militairen terug gevlogen. Het is nog altijd een trauma voor de Russen. Dat willen ze in ieder geval nooit meer.

Als IS erachter zit, wat is dan het doel?

Islamitische Staat (IS) is een groepering die de meesten kennen van zelfmoordaanslagen en barbaarse executies. Maar nu claimt de organisatie een nieuwe stap te hebben gemaakt in de strijd tegen haar 'ongelovige' vijanden. IS zegt verantwoordelijk te zijn voor het 'neerhalen' van het Russische toestel in Egypte vorige week.

Hoewel nog ieder bewijs ontbreekt voor de stelling, is er geen gebrek aan motieven. De Russen bombarderen de jihadistische groepering in Syrië sinds eind september, en het tempo waarmee zij dat doen bezorgt IS aanzienlijk meer schade dan de sporadische aanvallen die de Amerikanen en hun bondgenoten in het afgelopen jaar uitvoerden. IS zint sindsdien op wraak.

Andere motieven
IS heeft sinds Rusland met zijn militaire campagne in Syrië begon meerdere keren gedreigd met aanslagen op Russische doelen. De meeste analisten houden vooral rekening met aanvallen in Rusland zelf. Die zouden dan uitgevoerd worden door jihadisten uit de Kaukasus, die nauwe banden onderhouden met hun collega's in Syrië.

Maar naast wraak, heeft IS ook andere motieven. Door Russische doelen aan te vallen, kan de groepering Poetin in ernstige verlegenheid brengen. Poetin rechtvaardigt het militaire optreden in Syrië namelijk met het argument dat het Rusland veilig zal maken. Maar als Russische burgers door de oorlog in Syrië juist gevaar lopen, zal mogelijk de druk vanuit de samenleving op hem toenemen om de oorlog in Syrië zo snel mogelijk te beëindigen.

Dezelfde strategie pakte eerder goed uit voor Al-Qaida. In maart 2004 pleegden jihadisten aanslagen op treinstations in de Spaanse hoofdstad Madrid, waarbij 191 doden vielen. Als gevolg van die aanslagen besloot de Spaanse regering om precies datgene te doen wat de terroristen wilden bereiken: ze trok al haar militairen terug uit Irak.

Gelijk van Poetin
Maar Rusland is geen Spanje, en de Russische reactie zou in het geval dat IS werkelijk achter de vliegramp zit, tegengesteld kunnen zijn aan de Spaanse. IS zou met zo'n aanslag het gelijk van Poetin bevestigen, namelijk dat de dreiging van IS zich niet beperkt tot de Russische landgrenzen en dat daarom militair optreden in het buitenland nodig is om de natie veilig te houden. En dat zou dan resulteren in precies het omgekeerde van wat IS wil bereiken; er zouden juist meer Russische bommen op Syrië vallen.

Ook zonder aanslag, zal de Russische inmenging in Syrië voorlopig toenemen. Rusland maakte gisteren bekend luchtdoelraketten naar Syrië te sturen. Ze moeten Russische gevechtsvliegtuigen beschermen die aanvallen uitvoeren in dat land.

Wie zei wat op welk moment?
Dag 1: Airbus A321 van de Russische maatschappij Kogalymavia, ook wel Metrojet genoemd, vertrekt op zaterdag 31 oktober vroeg in de ochtend vanuit Sharm-el-Sheikh in de richting van Sint-Petersburg. Na 22 minuten verdwijnt het toestel van de radar, het stort neer in de Sinaï.

Een Egyptische veiligheids-officier verklaart anoniem tegenover persbureau Reuters dat het vliegtuig in tweeën is gebroken. Een dag later wordt dit bevestigd door een Russische vliegtuigexpert.

De Egyptische autoriteiten sluiten een terroristische aanslag uit. Het toestel is in ieder geval niet uit de lucht geschoten, want daar heeft Islamitische Staat (IS) het benodigde materieel niet voor. Het vliegtuig zou een technisch mankement hebben gehad.

Later op de dag komt IS met een verklaring waarin de groepering beweert verantwoordelijk te zijn voor de crash. Maar bewijsmateriaal voor die claim ontbreekt. Rusland spreekt dit tegen.

Dag 2: Een Egyptische onderzoeker die aanwezig is op de rampplek verklaart dat het Russische toestel 'in goede conditie' was.

Metrojet moet alle vliegtuigen aan de grond houden van de Russische autoriteiten. Het onderhoud van het toestel zou te wensen overlaten.

Duitsland adviseert niet meer te vliegen boven de Sinaï. Vliegtuigmaat-schappijen Lufthansa, Air France en Emirates besluiten een dag het gebied te mijden.

Een expert van Boeing zegt tegen persbureau AP dat het doormidden breken van een vliegtuig meestal wordt veroorzaakt door extreem weer of een bom aan boord.

Dag 3: Een medewerker van Metrojet verklaart dat een technische fout niet de oorzaak kan zijn van de ramp. 'Iets' van buitenaf zou het vliegtuig hebben geraakt.

Het verongelukte vliegtuig was geregistreerd in Ierland en de Ierse autoriteiten keurden eerder dit jaar het toestel goed.

De VS sluiten een terroristische aanslag niet uit.

Dag 4: Vlak voordat het vliegtuig neerstortte zou de lucht extreem heet zijn geweest. Dat zou blijken uit gegevens van Amerikaanse satellieten

Dag 5: De Britse veiligheidsdienst meldt dat het toestel vermoedelijk is neergestort nadat een bom ontplofte in het vliegtuig. Later wordt dat bevestigd door de Amerikanen. Rusland wil niet te snel conclusies trekken, en Egypte spreekt de claim tegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden