Vleugelslag

Een van de mooiste en intrigerendste gedachten waar een mens ooit opgekomen is, is die van het vlindereffect. In 1961 opperde de Amerikaanse meteoroloog Edward Lorenz dat de vleugelslag van een vlinder ergens in het Braziliaanse oerwoud maanden later een tornado in Texas zou kunnen veroorzaken. Oftewel, sommige dingen gedragen zich chaotisch, zoals het weer en de beurshandel. Het tart ons verstand om ons daarbij neer te leggen. In tegenstelling tot onze medeschepselen in het dierenrijk willen wij weten waar alles vandaan komt en hoe het zo gekomen is. Het heelal toevallig? Dat kan niet zo zijn! Niettemin houden talloze geleerden rekening met de mogelijkheid dat er van alles gebeurt zonder dat wij er een directe verklaring voor vinden. Dat geldt voor kennis net zo goed als voor feiten. In zijn 'Weltgeschichtliche Betrachtungen' schrijft de Zwitserse historicus Jacob Burckhardt: 'Het is mogelijk dat in Thucydides bijvoorbeeld een hoogst belangrijk feit verscholen ligt dat pas over honderd jaar door iemand zal worden opgemerkt.' Of misschien wel niet opgemerkt. Het feit dat ik dat citaat ken en hier kan lozen is al een vorm van toeval, want ik las het in een column van Maarten Asscher die het weer van Elias Canetti had die het van Burckhardt had meegenomen. Er hoeft maar één schakeltje niet mee te werken en we leven in duisternis.

Aan dit alles moest ik denken toen ik over het zoveelste hoofdstuk in de inmiddels haast mythische Teevendeal hoorde. Alles is daar duisternis en chaos. De deal zelf al maar nu ook de wijze waarop hij in de laden van het ministerie van Justitie en Veiligheid is beland. Bonnetje was weg maar nu toch weer niet, mocht niet gevonden worden maar waarom eigenlijk niet, schuld van ICT'ers maar bij nader inzien opdracht van de baas? Dit is wat Kafka in zijn boeken beschrijft, gebeurtenissen zonder duidelijke oorzaken maar met een dwingend karakter: aan het eind van 'Het proces' laat Josef K. zich murw en gewillig naar de slachtbank leiden, want er zit kennelijk niks anders op. Zou het minister Ard van der Steur net zo vergaan, dat de vleugelslag op een doodgewone dag in 2001 hem zou nekken? En wat als Cees H. er op 20 oktober 1994 in geslaagd zou zijn om uit de Bijlmerbajes uit te breken? Wat zou dat aan eenentwintigste-eeuwse zweetdruppels hebben gescheeld? Maar helaas, hoeveel verrekijkers en microscopen we ook hebben uitgevonden en nog zullen uitvinden, we weten nooit of we er op tijd bij zijn. Wie had kunnen denken dat het virusje aangetroffen op een resusaap uit het Zika-woud in Oeganda ervoor zou zorgen dat zeventig jaar later een half continent tot uitstel van de kinderwens zou worden aangemoedigd? Tweede Kamerlid Jeroen Recourt zei, gevraagd naar zijn bonnetjesgedachten, dat hij 'wat als'-vragen niet wilde beantwoorden. Heel verstandig, laat dat over aan de schrijvers die wel raad weten met de duisternis en wanorde op aarde. Alles is fictie, droom en chaos, bedekt door een heel dun laagje schijnwerkelijkheid waar we in het dagelijks leven iets van proberen te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden