Vlees noch vis, de feiten en de fabels

Trouw houdt een aantal veelgehoorde aannames over vegetarisme tegen het licht.

’Dertig jaar geleden waren vegetariërs rare snuiters”, zegt directeur van de Nederlandse Vegetariërsbond, Vibeke Helder. Ze merkt dat het imago van vegetariërs verbetert.

„Als ik vertel dat ik vegetariër ben, gaan mensen me uitleggen dat zij ook minder vlees eten. Vroeger werd ik aangevallen met argumenten als ’het is niet gezond’, ’we zijn toch omnivoren’ enzovoort. Door alle informatie over klimaatverandering is minder vlees eten gewoner. Je verantwoordelijkheid nemen voor de wereld zit niet meer in de muffe hoek.”

Toch moet Helder nog vaak genoeg het nodige uitleggen. „Ik krijg nog steeds vragen als: Je eet toch wel kip?”

Een geijkt vooroordeel over vegetarisch eten is volgens Helder de vrees dat je niet genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. Het gaat dan voornamelijk om ijzer, eiwitten en vitamine B12.

Volgens Helder is het als je gevarieerd eet – ’niet elke dag diezelfde tofubal’ – geen probleem om die stoffen allemaal in juiste hoeveelheden tot je te nemen. Patricia Schutte, woordvoerster van het Voedingscentrum, beaamt dat. „Vegetarische voeding is volwaardige voeding. Ook jonge kinderen kun je prima vegetarisch voeden als je maar bewust eet. Dat betekent afwisselend, volgens de schijf van vijf. Je kunt de plek van vlees op je bord niet simpelweg leeg laten. Vegetariërs moeten voldoende volkoren producten, peulvruchten, ei en vleesvervangers eten.”

Helder vindt het idee dat vegetarisch eten moeilijk is, achterhaald. „Dertig jaar geleden aten vegetariërs boekweitgrutten. Dat klinkt heel eng en het is niet nodig. Je hebt nu in de supermarkt een heel vak vleesvervangers. En ontelbaar veel soorten kaas en noten. Bovendien staat op internet een enorme hoeveelheid recepten.”

Dat vegetarisch koken eenvoudig is, wil Schutte van het Voedingscentrum niet te beweren. „Dat is relatief. Gezond eten blijkt ook niet voor iedereen gemakkelijk te zijn.”

Een veelgehoord bezwaar tegen vegetarisch eten is dat het niet lekker zou zijn. „Dat hoor je vooral uit de mond van vleeseters”, zegt Schutte. „Als je gewend bent aan aardappels, groenten, vlees dan zoek je naar iets dat de lege plek op je bord kan vullen.” Dat vegetarisch eten smakelijk is, kun je critici alleen maar bewijzen door ze een heerlijk maal voor te schotelen, stelt Helder.

„Vegetariërs wordt wel verweten hypocriet te zijn, omdat ze wel leren schoenen dragen, vertelt Helder. Maar ik ben het eens met wat de Partij voor de Dieren zegt: Beter inconsequent goed dan consequent fout. Ik vind de discussie niet erg relevant. Ik kan ook de vraag stellen: waarom eet jij wel vlees? Minder vlees leidt tot een gezondere landbouw. Dan kunnen we de bio-industrie uitbannen. Iedereen maakt zijn eigen keuzes. Niets is perfect.

„In de Verenigde Staten zijn mensen veel radicaler. Daar worden ze meteen veganist (veganisten eten en gebruiken helemaal geen dierlijke producten, red.). In Nederland niet. Daarvoor zijn we waarschijnlijk te veel een zuivelland. Een dagje minder vlees is al een hele stap. Als bond zijn we terughoudend in het promoten van veganisme. Voedingskundig blijven we aan de conservatie kant.”

Het voedingscentrum noemt veganistische voeding niet volwaardig omdat een tekort aan bijvoorbeeld vitamine B12 kan ontstaan, een stof die alleen in dierlijke producten zit.

„Regelmatig hoor ik het argument dat we omnivoren zijn en evolueerden van verzamelaars die besjes plukten naar jagers die dieren schieten en opeten en dat dat niet voor niets is”, zegt Helder. „Ik meen dat we nu zover zijn geëvolueerd door de kennis die we vergaarden, dat we voldoende voedingsstoffen kunnen binnenkrijgen zonder vlees.”

Een reden om vegetariërs te worden is dat het beschikbare voedsel wereldwijd zo eerlijker kan worden verdeeld. Het argument is dat ’granen produceren en die aan een dier voeren heel inefficiënt is’, zoals Helder stelt.

Volgens Milieu Centraal is om een kilo vlees te maken twee tot vijf kilogram plantaardig veevoer nodig. Maar critici vragen: hoe kan hier vegetarisch eten nu honger in Afrika oplossen?

„Honger is geen vraag van absolute productie of een fysiek tekort aan voedsel”, zegt Henk Westhoek van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dat in de Milieubalans 2009 een hoofdstuk aan vlees, vis en zuivel wijdde. „Honger komt vooral door armoede. Het is niet zo dat als wij in Europa 10 miljoen kilo graan minder eten, dat automatisch ten goede komt aan Afrika. Er is een verband, maar vanzelf gaat het niet.”

Helder erkent dat voedselverdeling een complexe zaak is waarin veel politieke en economische factoren meespelen. Volgens haar gaat het om ’het ideële principe’ gaat. „Het is bedoeld om een signaal af te geven.”

Het PBL schrijft in de Milieubalans 2009 dat minder vlees en zuivel eten, milieuwinst oplevert. Het vermindert de CO2-uitstoot, het landgebruik, de vermesting en het is beter voor biodiversiteit, omdat er minder soorten verloren gaan. De directeur van het PBL zei dat vlees minder hip moet worden.

Helder noemt die uitspraak ’fantastisch’. De intensieve veehouderij veroorzaakt volgens haar veel schadelijke uitstoot. Zij herhaalt de veelgehoorde stelling dat Amazonewoud wordt gekapt voor sojaplantages. Die soja dient voor 95 procent als veevoer, stelt ze. Van de overige vijf procent worden vegaburgers gemaakt.

Maar zo simpel ligt het niet. De Milieubalans laat zien dat voor veevoer in Nederland vooral graan wordt gebruikt. De kwestie rond soja is ingewikkeld, aldus PBL-woordvoerder Westhoek. „De meeste sojaplantages liggen op gronden waar de regenwouden jaren geleden al zijn gekapt en voorheen werden gebruikt als graasgebied voor vee.”

Westhoek schat in dat het milieu erbij gebaat is als wij de helft tot driekwart minder vlees eten dan we nu in westerse landen doen. Bij die hoeveelheid kan vee een positieve rol spelen in landschapsbeheer en nuttig hergebruik van afvalstoffen. Koeien kunnen bijvoorbeeld grazen op land waar geen andere landbouw mogelijk is en, zoals ze nu ook doen, de bijproducten van voedselproductie opeten. Een volledig vegetarische westelijk halfrond is dus niet nodig.

Helder snapt dat mensen door alle ’vlees is slecht’-geluiden het gevoel hebben dat ze helemaal niets meer mogen. „Eten is verbonden met emoties. ’Kom niet aan mijn bord’ is een sterk sentiment. Ik zal nooit aan anderen opleggen dat ze hun vlees moeten laten staan. Wij voeren de campagne ’eet eens een dagje minder vlees’. Dat is niet direct radicaal.”

(ILLUSTRATIES LEN MUNNIK)
(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden