Vleermuizen verkassen

natuur | De beschermde vleermuis moet soms noodgedwongen verhuizen. Een nieuwe site brengt in kaart of het plaatsen van nestkasten daarbij helpt.

MAAIKE HOMAN

Marcel Schillemans van de Zoogdiervereniging schijnt met zijn zaklantaarn door de smalle kier aan de onderkant van een zwarte kast. "Ik ga nu iets heel bijzonders vertellen", zegt hij opgewonden. "Het is zo gaaf. Hier binnen zit een watervleermuis. Die heb ik hier nog nooit eerder gezien." "Wow", roept een aanwezige enthousiast uit.

Een handvol vleermuisdeskundigen en liefhebbers loopt achter Schillemans aan door het stukje bos bij Slot Zuylen in Oud-Zuilen, even boven Utrecht. Aanleiding is de lancering later die middag van een openbare landelijke vleermuiskasten-database. Door heel Nederland hangen deze kasten die geplaatst zijn door vleermuisliefhebbers, tuinders en telers, maar ook door projectontwikkelaars en gemeenten.

Vleermuizen zijn sinds 2002 beschermd onder de Flora- en Faunawet en mogen niet zomaar gestoord worden bij sloop, kap of verbouwing. Daarnaast worden de kasten gebruikt voor verspreidingsonderzoek, monitoring en onderzoek.

Natuurlijk bestrijdingsmiddel

Een leek haalt zijn schouders op bij de opwinding van Schillemans. Gevraagd naar het nut en belang van deze vliegende zoogdieren zegt hij: "Vleermuizen kunnen per nacht wel 3000 insecten eten, waaronder ook plaaginsecten als meikevers." Deze kevers zorgen soms voor ecologische rampen, vernietigen hele moestuinen en velden met hun larven die graag wortels en granen eten. Volgens een studie uit 2011, gepubliceerd in Science, kan de inzet van vleermuizen de landbouwsector alleen al in Noord-Amerika 3,7 miljard tot 53 miljard dollar per jaar besparen. Schillemans: "Ik ken biologische fruittelers in Nederland die vleermuizen inzetten als natuurlijk bestrijdingsmiddel."

Een vleermuiskast ophangen, wil nog niet zeggen dat vleermuizen zich daar gelijk gaan vestigen. Dat kan maanden duren. Bovendien maken de dieren gebruik van meerdere verblijfplaatsen. Afhankelijk van het seizoen zijn de eisen anders.

"Er zijn in Nederland zeventien soorten vleermuizen met allemaal afwijkend gedrag", doceert Schilleman. Volgens hem kun je het vergelijken met vogels: ook die hebben, afhankelijk van het soort, hun voorkeuren als het gaat om voedsel en verblijfplaats.

Succes

De 43 vleermuiskasten in Oud-Zuilen hangen er al vijf jaar. Lopend door een weiland aan de rand van het bos waar een grote kast op een paal meters boven de grond staat, noemt Schillemans deze kasten een succes. De bezettingsgraad van de kasten is ongeveer vijftig procent. Op de vraag of dat niet weinig is, antwoordt hij: "Vleermuizen laten zich niet makkelijk verplaatsen en vliegen vaak terug naar waar ze vandaan komen."

De ruige dwergvleermuis, de gewone, de grootoorvleermuis en de rosse vleermuis verblijven hier graag. Dat zegt ook iets over de biodiversiteit in het gebied: insecten genoeg. Al vliegend scheppen ze hun voedsel met de achterpoten uit de lucht.

Uit Duits onderzoek blijkt dat vleermuizen zich graag ophouden vlakbij bosranden met oude bomen en open plekken. Precies de situatie in Oud Zuilen.

Het zijn nu enkel mannetjes die de kasten bewonen. Vrouwtjes brengen de maanden mei, juni en juli door in kraamkolonies. Zij brengen 1 tot 2 jongen per jaar ter wereld. In de winter zoeken de dieren elkaar wel op. Schillemans wijst naar een boom: "Een kraamboom waar wel eens zeventig vleermuizen in hebben gezeten." Momenteel is de boom gekraakt door een parkiet.

In de gaten houden

Het idee voor het opzetten van een landelijke database is ontstaan op het eerste Europese vleermuiskastensymposium. "Ecologen passen de kasten toe als compensatie voor het verlies van een verblijfplaats voor de vleermuizen, maar ze monitoren weinig" zegt Thijs Bosch van Stichting Vleermuizen Vangen tijdens de presentatie van de site en bijbehorende app.

De stichting plaatst de kasten op verzoek van gemeenten of projectontwikkelaars als een pand verbouwd of gesloopt wordt. "Vrijwilligers zijn juist enthousiast in hun monitoring maar hebben geringe middelen", licht Bosch toe.

Kennis over de vleermuizen verzamelen, bundelen en delen moet een schat aan informatie gaan opleveren. Over een jaar moet er ook een Europese website online zijn.

"Met de waarnemingen die we verzamelen via deze website willen we beter begrijpen welke factoren het gebruik van vleermuiskasten bevorderen. Zodat de kasten uiteindelijk beter gebruikt zullen worden door de vleermuizen."

undefined

huis voor de vleermuis

Er bestaan tal van vleermuiskasten: bolle en platte, kasten die dienen als overwinteringsplaats, inmetselkasten en verwarmde kasten. Ze worden opgehangen in bossen of aan gevels. Kasten moet op minimaal 3 meter van de grond gehangen worden, op een rustige plek met de voorzijde naar de zon. Volgens de initiatiefnemers van vleermuiskasten.nl worden vleermuiskasten steeds populairder. De site moet inzicht geven in de succesfactoren van kasten en antwoord geven op de vraag welke kasten een alternatief zijn voor natuurlijke verblijfplaatsen. Deze informatie kan helpen bij het in stand houden van de soort.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden