In memoriam

Vladimir Trifunovic 1938-2017: niet meegedaan aan dood en destructie, toch gestraft

Vladimir Trifunovic: "Doorvechten had een tragedie betekend." Beeld RV

De rehabilitatie waar hij 25 jaar op had gehoopt, kwam er uiteindelijk maar gedeeltelijk. In Kroatië staat hij nog altijd te boek als oorlogsmisdadiger. In Servië werd het vonnis dat hem tot landverrader bestempelde vernietigd. Maar het duurde jaren en van het leven van Vladimir Trifunovic, voormalig generaal in het Joegoslavische Volksleger (JNA), was toen al weinig meer over.

Het is de zomer van 1991 waarin er niet alleen een eind komt aan Joegoslavië, maar ook het leven van de in 1938 in het noordoosten van Bosnië geboren mijnwerkerszoon voorgoed verandert. Trifunovic is gelegerd in het Kroatische Varazdin als Kroatië zich onafhankelijk verklaart. In de chaotische weken die volgen wacht de garnizoenscommandant tevergeefs op instructies, terwijl hij zijn manschappen door het vertrek van veel niet-Serviërs uit het multinationale JNA gedecimeerd ziet raken. Hij heeft nog vooral jonge, onervaren dienstplichtigen onder zijn bevel als de Kroaten begin september de kazerne van de buitenwereld afsluiten en onder vuur nemen.

Trifunovic probeert de omsingeling te doorbreken, maar tevergeefs. Met de Kroatische crisisstaf van Varazdin komt hij een veilige aftocht overeen. “Doorvechten had een tragedie betekend”, zei hij daarover in 2004 in gesprek met Trouw; de dood van zijn manschappen, verwoesting van de stad. “Maar daarvoor had ik mijn militaire eed niet afgelegd.”

Tekst loopt door onder afbeelding.

Radimir Cacic Beeld reuters

Arrestatie

Heelhuids teruggekeerd in een Servië waarin nationalistische hysterie hoogtij viert, blijken collega’s, politici en media daar anders over te denken. Dit land heeft behoefte aan dode helden, niet aan soldaten die het hebben overleefd, krijgt hij te horen. Kort daarop wordt hij gearresteerd. Hij zou de strijdkracht van het leger hebben ondermijnd door niet tot het einde toe te vechten. Hij wordt tot elf jaar cel veroordeeld.

Maar ook in Kroatië wordt Trifunovic voor het gerecht gesleept. In 1993 krijgt hij bij verstek vijftien jaar cel onder meer omdat hij in Varazdin burgerdoelen zou hebben beschoten. Het is een vonnis, zo stellen nauw betrokkenen jaren later in Trouw, dat past in de ook in Kroatië in die tijd zeer opgefokte sfeer, maar dat net zo onterecht is als zijn veroordeling in Servië. Trifunovic had genoeg materiaal om de stad in een puinhoop te veranderen, maar heeft dat niet gedaan.

Trifunovic zit een jaar vast in het Servische Pozarevac en wordt dan om gezondheidsredenen -hij krijgt in de gevangenis onder meer een hersenbloeding - vrijgelaten. Het vonnis blijft echter staan, met (ook) alle materiële gevolgen vandien. Jarenlang woont hij onder armoedige omstandigheden in een hotelkamertje in het centrum van Belgrado en vecht hij voor rehabilitatie. Die komt, uiteindelijk, in 2010 als de Hoge Raad het vonnis vernietigt. Trifunovic handelde in een ‘noodsituatie’, is het oordeel, de aanklachten worden vernietigd.

Slechte gezondheid

Drie jaar later komt iets dergelijks ook in zicht in Kroatië. De rechtbank besluit dat het proces tegen de voormalig generaal over moet. Dat gebeurt mede dankzij Radimir Cacic, lid van de crisisstaf waarmee Trifunovic destijds in Varazdin heeft onderhandeld. Trifunovic is geen oorlogsmisdadiger, vindt hij. Juist niet. Joegoslavië, het land waaraan hij trouw had gezworen viel uiteen, hij wilde niet aan een (verdere) vernietiging mee werken. Mede door de slechte gezondheid van Trifunovic loopt een nieuwe rechtsgang echter vertraging op en tot een nieuwe uitspraak komt het niet.

In het gesprek met Trouw vatte Trifunovic zijn lot zo samen: “Ik ben in Kroatië berecht voor een misdaad die ik niet heb gepleegd. Maar omdat ik die niet heb begaan, ben ik in Servië ook nog eens gestraft”. Vorig weekeind stierf hij een ziekenhuis in Belgrado.

Vladimir Trifunovic werd geboren op 1 januari 1938 in Prijedor (nu Bosnië, destijds Joegoslavië) en stierf op 15 januari 2017 in Belgrado (Servië).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden