’Vlaanderen onafhankelijk? Dikke zever!’

Ook kandidaten die in Vlaanderen laag op de lijst staan, voeren campagne met een persoonlijke poster. (FOTO BART VAN DER MOEREN) Beeld
Ook kandidaten die in Vlaanderen laag op de lijst staan, voeren campagne met een persoonlijke poster. (FOTO BART VAN DER MOEREN)

In Vlaanderen wordt de verkiezingsstrijd heel persoonlijk gevoerd. Daarom maken politici ook tijd vrij voor een bezoek aan een middelbare school, in de aanloop naar de verkiezingen voor het Vlaams parlement. Die vinden morgen plaats, tegelijk met de Europese verkiezingen.

Gijs Moes

’Ik ben een geboren en getogen Sint-Niklazenaar”, stelt Lieven De Handschutter zich voor. Zo laat hij de eindexamenleerlingen van de Broederschool in Sint-Niklaas, een provinciestad tussen Antwerpen en Gent, direct zien dat hij ’van hier’ is.

De Handschutter, tweede op de lijst voor de Vlaams-nationalistische partij N-VA in Oost-Vlaanderen, is een van de zeven politici die deelnemen aan een ’verkiezingsmarkt’ voor de leerlingen in het laatste jaar van het humaniora, vergelijkbaar met het VWO. De politici stellen zich voor aan de leerlingen en gaan met hen in discussie.

Alle politiek is lokaal en dat geldt zeker in Vlaanderen. Dat weet ook Wouter Van Bellingen, schepen (wethouder) in Sint-Niklaas. Hij is landelijk bekend, nadat twee jaar geleden bleek dat drie echtparen zich niet wilden laten trouwen door de zwarte schepen. Er kwam een landelijke tegenactie en meer dan zeshonderd stellen lieten zich tegelijk, in het openbaar, door hem ’in de echt verenigen’.

Maar nu houdt Van Bellingen het bij meer alledaagse zaken. Zo vindt hij dat de bussen in Sint-Niklaas en omgeving ook ’s nachts moeten rijden, juist voor de jongeren, ook al zullen ze soms vrijwel leeg zijn. „Overdag kan een bus wel rijden met één bejaarde erin en ’s nachts niet met een paar jongeren? Da’s toch dikke zever”, zegt hij met een tongval die verraadt dat ook hij hier uit de buurt komt.

De ruim zestig leerlingen luisteren aandachtig naar de kandidaten en stellen geïnteresseerd vragen. Die gaan vaak over energie, milieu en de noodzaak van een staatshervorming in België. Vragen over integratie en allochtonen komen niet aan bod, ook niet bij Alain Cleyman, de plaatselijke kandidaat van het Vlaams Belang.

Misschien vinden de leerlingen het gewoon niet zo interessant hoe het VB over integratie denkt. De partij huldigt zijn extreemrechtse standpunten al decennia en zit al die tijd in een ’cordon sanitaire’: de andere partijen sluiten het VB buiten, ook in Sint-Niklaas. Daar scoort het Vlaams Belang ruim 20 procent. De posters met het motto ’Dit is ons land’ hangen overal in de omgeving.

Dan snijdt Cleyman, die zonder problemen aan tafel zit naast Bjorn Rzoska van Groen!, het heikele onderwerp zelf maar aan. „Ze zeggen altijd: Gij zijt racisten! Maar hun echte probleem is is dat wij revolutionairen zijn. Wij zijn voor een onafhankelijke Vlaamse republiek.”

Ook dat is ’dikke zever’, vindt Van Bellingen. Want al hebben veel Vlamingen meer dan genoeg van de politieke conflicten met de Franstalige Belgen, toch wil slechts een minderheid echte onafhankelijkheid. „Ik ben er alleszins tegen, we moeten geen muur bouwen rond Vlaanderen.”

Van Bellingen vindt wel dat Vlaanderen meer bevoegdheden moet krijgen om de eigen zaken te regelen. Maar wat beter nationaal kan gebeuren, moet Belgisch blijven, of Europees. „Zoals defensie. Dat is een Belgische zaak, totdat we een Europees leger krijgen natuurlijk.”

Het is een van de vele constanten in de Vlaamse politiek: iedereen is positief over Europa, tot het Vlaams Belang aan toe. Verder zijn alle partijen voor meer bevoegdheden voor de Vlaamse overheid. En iedereen vind dat er meer gedaan moet worden om de crisis te bestrijden, vooral door te investeren in nieuwe, duurzame bedrijvigheid.

Door de grote eensgezindheid is de campagne inhoudelijk nogal vlak en de aandacht van de media gaat al snel naar relletjes en onderlinge ruzies. Die zijn er genoeg, want het Vlaamse politieke landschap is versnipperd.

Acht partijen komen vrijwel zeker terug in het parlement (124 zetels), twee andere maken een kansje om over de kiesdrempel van 5 procent heen te komen. Met ongeveer 20 procent van de stemmen kan een partij in Vlaanderen de grootste worden.

De vernieuwing in de Vlaamse politiek lijkt deze keer te komen van de Lijst Dedecker (LDD). De partij is genoemd naar oprichter en voorman Jean-Marie Dedecker, een voormalige judocoach die een onwrikbare standvastigheid uitstraalt.

Dedecker is een nieuwrechtse politicus die zich graag spiegelt aan Pim Fortuyn, maar niet aan Geert Wilders. Hij maakt allochtonen en immigratie ook niet tot een campagne-issue, al pleit hij wel voor een strenger integratiebeleid. Maar ook dat doet iedereen.

In Sint-Niklaas is Dedecker vertegenwoordigd door het plaatselijke kopstuk Boudewijn Bouckaert, vanwege zijn haardracht ook wel ’professor Zonnebloem’ genoemd. Het gaat er nogal bits aan toe tussen Bouckaert en zijn tafelgenoot Luc Maes, van de gevestigde liberale partij Open VLD.

Die bitse toon verbaast niet, want de twee partijen concurreren om dezelfde kiezers en bovendien hebben ze een geschiedenis. Dedecker heeft de Open VLD met ruzie verlaten en is dat niet vergeten, zoals hij niets vergeet. In vrijwel ieder interview herinnert hij eraan dat de liberalen hem ooit een ministerspost hebben aangeboden, maar hun belofte niet hebben ingelost. De underdog spelen kan in Vlaanderen veel stemmen opleveren.

Ook al rommelt het aan de rechterkant van het spectrum, de linkse partijen schieten daar niets mee op. Zij halen samen waarschijnlijk amper een kwart van de stemmen. Vooral de socialistische SP.a staat er helemaal niet goed voor in de peilingen.

„Links sukkelt in Vlaanderen met een gebrek aan goede leiders”, zegt Carl Devos, politicoloog aan de Universiteit Gent. De SP.a heeft volgens hem te vaak geprobeerd zichzelf te vernieuwen in de afgelopen jaren. „De partij is kapot vernieuwd, er zit geen schwung meer in.”

Maar de zwakte van links in Vlaanderen is niet nieuw, zegt Devos. Vlaanderen is pas laat geïndustrialiseerd en daardoor is er nooit een sterke arbeidersbeweging ontstaan. „We hebben een conservatieve katholieke traditie, van hard werken en niet zeuren.”

Van Bellingen, die hier de SP.a vertegenwoordigt, is niet eens een echte socialist, al voert hij campagne met de woordspeling ’SOS Wouter’ – in het Vlaams heten socialisten ’sossen’. Van Bellingen is afkomstig van de kleine links-liberale partij Spirit, die eerder dit jaar uiteen is gevallen. Nu is hij een ’onafhankelijke kandidaat’ op de SP.a-lijst.

Dat kan, want meer dan de partijtrouw telt hier de capaciteit van een politicus om stemmen binnen te halen. Wie op eigen kracht geen verkiezingen kan winnen, zal het in de Vlaamse politiek nooit ver brengen. De campagnes zijn daardoor zeer persoonlijk, alle verkiezingsposters tonen een gezicht. Niet alleen dat van de lijsttrekkers, maar ook van kandidaten die veel lager op de lijst staan.

De politici moeten veel contact maken met de bevolking. Op de markt, op de kermis,op café en bij allerhande verenigingen. Of op school, ook al zijn nog maar een paar leerlingen stemgerechtigd. Anoniem op de lijst komen en onzichtbaar achter de lijsttrekker het parlement inschuiven, zoals in Nederland, is er hier niet bij.

Jeroen Vander Stichelen is verbaasd als hij hoort dat Nederlandse politici minder onder het volk komen dan hun Vlaamse collega’s. De zeventienjarige scholier vindt juist dat Vlaamse politici meer contact met de bevolking moeten maken. „Daarom is het heel goed dat dit wordt georganiseerd, dat de politici ook eens naar school komen.”

Na afloop van de verkiezingsmarkt drinken de politici nog wat, staand in de aula. Met een pint of een sapje in de hand becommentariëren ze de uitslagen, want de leerlingen hebben voor en na de verkiezingsmarkt gestemd.

Dan vertrek iedereen weer. CD & V-kandidaat Hans Knop rijdt weg in zijn moderne Volkswagen Kever, die hij helemaal heeft volgeplakt met zijn eigen affiches. Net zoals iedere Vlaamse politicus dat doet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden