Vlaams Blok voorbeeld voor city-socialisten

Nog maar nauwelijks heeft PvdA-fractieleider Thijs Woltgens zich opgericht na de aanval van Felix Rottenberg, of de laatste onderneemt een nieuw offensief op de oude garde. Deze keer heeft de partijvoorzitter het voorzien op de stadsbestuurders van de PvdA.

In het deze week verschijnende nummer van Lokaal bestuur, het partijblad voor PvdA'ers in de gemeenten, hekelt Rottenberg het 'city-socialisme', een stijl van besturen die, zegt hij, autistische wethouders heeft opgeleverd, starre partijfunctionarissen die zich in hun stadhuis opsluiten, ondoorgrondelijke bestuurstaal bezigen en van de buitenwereld verwachten dat zij zich aanpast aan hun beleidsprogramma. “Er zijn PvdA-wethouders die zich hebben teruggetrokken op hun kasteel. Slotbrug omhoog, wij besturen”, zegt hij.

Rottenberg houdt hen verantwoordelijk voor het verval van het wethouderssocialisme. Had dit ooit zo'n mooie klank dank zij bouwers als Wibaut, Jan Schaefer, Jan van der Ploeg en Adri Duijvestein, nu associeren de kiezers het met mislukking. De partijvoorzitter stelt zich ten doel het oude ideaal nieuw leven in te blazen: “De PvdA als versterker van de stedelijke kwaliteit. Die positie hoort de PvdA van nature toe. De gemeentepolitiek als bakermat van de sociaal-democratie.”

Maar wie moeten vorm geven aan dit ideaal? Rottenberg heeft een vage notie van zijn modelwethouder. Hij is een 'wever', een bestuurder die de stad bij elkaar weeft dank zij z'n kennis van de stad en haar bewoners. Rottenberg is als koning Arthur, op zoek naar de graal. Hoewel de edelman zijn hele leven geen idee had hoe het object van zijn begeerte er precies uitzag, vond hij het najagen van het ideaal al de moeite waard. Rottenberg wekt dezelfde indruk. In Eindhoven, op het PvdA-festival van het lokale bestuur, stort hij als een Razende Roeland zijn verhaal over de hoofden van PvdA-bestuurders uit. In de sky boxen van het PSV-stadion, in de voormalige sexbios Plaza Futura en in het Philips Muziekcentrum, overal is zijn boodschap dezelfde. Kom uit dat duffe stadhuis, ga met de mensen praten.

“Wordt lid van een sportclub of een volkstuinvereniging. Ga naar de goeie recepties. Daar hoor je wat je in het stadhuis niet hoort”, zegt hij tot de zaal. De brave bestuurder luistert en knikt. Natuurlijk Felix, tot je dienst. Maar in de spreekwoordelijke wandelgangen wordt pas duidelijk hoe ze er echt over denken. “Het is echt geen lolletje om PvdA'er te zijn”, zegt een al wat oudere bestuurder. Waar hij ook komt, op de sportclub, de volkstuinvereniging of de recepties, steeds wordt hij achtervolgd door vragen over de landelijke politiek. Vragen waar hij ook geen antwoord op heeft. “De WAO, Elske ter Veld, hoe heet ie ook al weer ...Roel in 't Veld en nu de bejaarden weer.”

Rottenberg vertelt dat hij onlangs in Antwerpen is geweest, waar de socialisten er een potje van hebben gemaakt. In de havenstad is vriendjespolitiek met oogkleppen bedreven. De kiezer heeft de rekening gepresenteerd, de socialisten getrimd en het Vlaams Blok een stevige positie in het stadsbestuur gegund. Rottenberg spreekt met bewondering over de 'slimme tactiek' van de ultra rechtsen. Die zitten wel in het stamineke te discussieren met het volk.

De ruim honderd wethouders en raadsleden begrijpen de voorzitter wel, de partij moet vernieuwen. Als vanzelf komt de discussie op Rotterdam. Het nieuws is nog vers dat twee kopstukken uit de Haagse politiek, Hans Simons en Hans Kombrink, de PvdA-lijst bij de komende raadverkiezingen gaan trekken. Deugen de huidige lokale bestuurders niet?

Zo moet dat niet gezien worden, bezweert de partijvoorzitter de toehoorders, van wie de meesten nog onkundig zijn van Rottenbergs uitlatingen in Lokaal bestuur. Het gaat om goed, beter, best, moet men van hem aannemen. De voorzitter vindt het een geval van 'jammer, maar helaas' dat de Rotterdamse wethouder Edith Hallensleben, een groot talent, er de brui aan heeft gegeven. “Het is een normaal verschijnsel als je vijftien jaar traditie doorbreekt. Maar dat moet kunnen. Het is misschien even wennen aan het nieuwe personeelsbeleid.”

Ed van Thijn, de burgemeester van Amsterdam, wil het ijs wat breken, nu de sfeer in de zaal onder het nulpunt dreigt te geraken. Voor je het weet heeft de voorzitter de stoel onder je vandaan getrokken, nog voor de kiezer de kans heeft gehad je weg te sturen. Van Thijn trekt de wederkomst van Simons in Rotterdam in voetbalsferen: “Je moet het zien als de terugkeer van Frank Rijkaard van AC Milan naar Ajax. Dat is toch ook heel mooi?” Van Thijn neemt, nu hij toch aan het woord is, de gelegenheid te baat om het beeld te nuanceren dat 'ze' op het stadhuis niet weten wat er speelt. “Van de week stonden er nog een paar duizend bejaarden op de stoep.”

Wim Derksen, partijlid en hoogleraar bestuurskunde in Leiden, is het met de voorzitter eens. Volgens hem hebben de wethouders In Rotterdam te weinig oog gehad voor de problemen van de gewone mensen. “Wat hebben de mensen er in in het Oude Westen of Feyenoord aan als die PvdA'ers in het stadbestuur het alsmaar hebben over de Kop van Zuid en Rotterdam Airport?” Ongeveer op hetzelfde moment leest een afgehaakte deelnemer op een belendend terrasje een artikel over de Lega Nord. De protestpartij heeft in het noorden van Italie succes. De legisti van Umberto Bossi staan dicht bij het volk. Geen maatpakken en spiegelende zonnebrillen, maar gewoon in een shirtje in een pizza eten met gewone Italianen.

Simons spreekt taal van de Afrikaanderwijk

In een bruin cafe, met de televisiecamera's op zich gericht, praatte Felix Rottenberg vorig jaar met de inwoners van de Rotterdamse Afrikaanderwijk. Het ging hard tegen hard, vooral wanneer afvallige PvdA'ers de vloer aanveegden met de veiligheid in hun wijk. Er werd geroofd en gejat bij het leven en stadsbestuur noch politie deed er iets aan. De bewoners legden de schuld bij de wethouders, die veertig nationaliteiten in een wijk van 10 000 mensen bij elkaar hebben gestopt.

In dezelfde Afrikaanderwijk, in wijkgebouw 't Klooster, met het geluid van de peuters uit het dagverblijf op de achtergrond, presenteerden zich vrijdag de beide 'Hansen', staatssecretaris Simons en topambtenaar Kombrink. Terug naar de plek waar PvdA'ers volgens hun voorzitter hun gezicht moeten laten zien. In recht voor z'n raaptaal laat Simons blijken dat hij aanvoelt waar de bewoners zich druk om maken: “De onveiligheid op straat en in de metro zullen we keihard aanpakken.”

Burgemeester Bram Peper noemt de veiligheid in de stad al veel langer als een nieuwe uitdaging voor het wethouderssocialisme, zij het in bewoordingen die de oude achterban niet herkent. Daarom hamert Rottenberg zo op de klare boodschap. In zijn pogingen de gunsten van de potentiele PvdAkiezers te herwinnen, gaat het hem om wie het zegt en hoe het wordt uitgedragen. De kersverse en nog onervaren PvdA-fractieleider in de Rotterdamse raad, Peter Aubert, is het eerste slachtoffer. Een wethouderschap zit er voor hem niet in, na de raadsverkiezingen van 2 maart.

Opvallender is dat Edith Hallensleben is geslachtofferd. Was tot voor kort enkel lof haar deel in de PvdA, thans ziet zij genoodzaakt 'uit vrije wil' het pad te effenen voor Simons en Kombrink. Het steekt haar dat Rottenberg zo weinig vertrouwen heeft in het huidige gezicht van de PvdA in Rotterdam. De fractie werkt als een bezetene, meent Hallensleben niet ten onrechte. De PvdA-raadsleden rijgen werkbezoeken aan de oude wijken aaneen. Niemand kan volhouden dat Rotterdam de afgelopen jaren niet aan de weg heeft getimmerd. Sociale vernieuwing, banenpools, stadsvernieuwing, dagelijks acties tegen drugsoverlast, een nieuwe Maasoever, de Kop van Zuid. Ook PvdA, zegt Hallensleben.

Zelfs burgemeester Bram Peper heeft, tegen zijn natuur in, menige wijk bezocht. Om zijn verbondenheid met het volk te demonstreren, liet hij zich in Charlois op een schommel voor een krant fotograferen. Doch Pepers tragiek is dat de doorsnee Rotterdammer hem niet (meer) lust. De burgemeester is voor een werkstad net dat tikkeltje teveel geleerd, z'n relatie met Neelie is iets teveel voor het voetlicht geplaatst en het communiceren met de gewone man gaat hem slecht af.

De PvdA, met haar vijf wethouders, heeft evenmin vertrouwen bij de achterban. Voor ingewijden mogen de vertrekkende wethouders Joop Linthorst en Pim Vermeulen uitstekende bestuurders zijn, hun presentatie naar de Rotterdammers is niet best. Johan Henderson, de ex-wethouder van sociale zaken, was wel zo'n man die de taal van de Afrikaanderwijk sprak. Zeker geen kei waar het besturen betrof, maar wel iemand zonder kapsones en altijd bereid tot heldere uitleg. Henderson moest weg, omdat hij de raad niet informeerde over een rapport over fraude met de bijstand. Misschien had hij het gered als Peper, kort voor het beslissende raadsdebat, niet op een heel listige manier, in NRC Handelsblad, had aangegeven dat de wethouder diende op te krassen.

Peper is een probleem apart voor Rotterdam en de PvdA. De wethouders hebben hem de afgelopen jaren weinig tegengas kunnen geven, minder dan Rottenberg vermoedelijk had willen zien. Zo is er het verhaal dat Peper een weekend afwezig was. Loco-burgemeester Vermeulen was er evenmin en ook Linthorst, de volgende die in aanmerking kwam de honneurs waar te nemen, had elders verplichtingen. Dus was de beurt aan Henderson. Maar die mocht niet. Hij was er niet voor geschikt, zei Peper tijdens het college-overleg. De rest van het college, inclusief de PvdA-wethouders, nam genoegen met die uitleg.

Bij het afdelingsbestuur van de Rotterdamse PvdA heeft Peper minder in de melk te brokken. Volgens voorzitter Chris van Hoeven 'bemoeit hij zich overal mee'. Des te meer valt op dat Peper geen vinger heeft gehad in de komst van de twee Hansen. Was dat misschien doordat z'n rivaal Andre van der Louw bij het scenario betrokken was? Die praatte, op verzoek van Rottenberg, in op Simons om 'ja' te zeggen tegen Rotterdam. Van der Louw, oud-burgemeester van die stad, staat nog altijd dicht bij de mensen die er wonen.

In Rotterdam gaat het gerucht dat Rottenberg wellicht denkt dat Van der Louw een uitstekende opvolger is van Peper, van wie de tweede ambtstermijn volgend jaar afloopt.

Wie stilletjes hoopt op Van der Louw's terugkeer naar Rotterdam kan die gedachte beter uit zijn hoofd zetten. Rottenberg's aanval op de oude garde zou alle geloofwaardigheid verliezen, als hij naast oud-wethouder Simons ook een oud burgemeester terughaalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden