Vissers in de mangel van oliedollars

Pakistan en India zijn geen vrienden. Dat blijkt niet alleen uit het conflict in Kashmir. In Sir Creek, bekend als de visserszee tussen beide landen, spelen ze al tientallen jaren een kat-en-muisspel met elkaars vissers.

De avond is al gevallen. Het water in Sir Creek, een zee tussen India en Pakistan, golft woest door een straffe wind. De 26-jarige Pakistaan Mohammad Hassan en zijn collega's zijn al uren onderweg in hun houten vissersbootje. Door het slechte weer hebben ze geen idee waar ze precies zijn, totdat een stem roept: "Handen omhoog. Jullie zijn in Indiase wateren. Beweeg niet, anders schieten we."

Hassan en de anderen worden geslagen, geboeid en meegevoerd naar een donkere cel met muskieten op het Indiase vasteland. "Jullie zijn spionnen", zeggen Indiase ondervragers. Acht maanden later en na bemiddeling van Pakistaanse autoriteiten werd Hassan vrijgelaten. Het was 2008. Zijn boot en de visvangst kreeg hij niet terug. Dat vertelt Hassan, terwijl hij zijn boot - gekregen van een lokale hulporganisatie - klaarmaakt voor een visreis.

Duizenden vissers uit India en Pakistan eindigden de afgelopen tientallen jaren in de gevangenis. Ze voeren per ongeluk de wateren van het buurland in. Grensmarkering ontbreekt, want de aartsvijanden bakkeleien over waar die grens precies moet zijn. Nu zitten nog 247 vissers in Pakistaanse en Indiase gevangenissen. Sommigen zitten al 14 jaar vast. Dat heeft voor hun vaak toch al straatarme families dramatische gevolgen. En een oplossing is nog niet in zicht - met vermoede olie- en gasbronnen in het gebied staat er veel op het spel.

Sir Creek is een netwerk van visrijke kreken dat uitmond in de Arabische zee. Tienduizenden vissersfamilies in India en Pakistan zijn er voor hun levensonderhoud van afhankelijk. Hassan vertrekt uit de haven van Jati, een zanddijk die deels is doorgebroken bij de overstromingen van twee maanden geleden. Vanaf de dichtstbijzijnde geasfalteerde weg is het ruim een uur rijden over woestijngrond waar bandensporen de route bepalen. Her en der staan groepjes rieten hutten van de vissersfamilies.

Hassan start de motor. Hij kijkt ongerust. "We gaan met angst, maar wat kunnen we doen, er is geen andere mogelijkheid om te overleven", zegt Hassan, terwijl aan weerszijden mangroves passeren. Hier huizen slangen en huilende wolven. Na vier uur stopt hij de boot. "Daar werd ik opgepakt", wijst hij. Er staat niets aangegeven. "Het water komt en gaat. Water kent geen grenzen en 'snachts is er niets dat duidelijk maakt dat dit Pakistan is en dat India. We hebben er geen apparatuur voor."

Hier ligt ongeveer de grens die India wil trekken door het middelste kanaal van de kreek (de rode lijn). Verderop, richting India, ligt de groene lijn van Pakistan. De grens heeft gevolgen voor de exclusieve economische zone. Deze zone begint vanaf het einde van de landsgrens tot 370 kilometer (200 zeemijlen) in zee volgens het zeerechtverdrag van Verenigde Naties uit 1982. Landen hebben hier speciale rechten voor exploratie en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Het verschil tussen de groene en rode lijn is honderden vierkante kilometers. En juist hier vermoeden de energievretende opkomende economieën olie en gas in de zeebodem.

In de haven van Jati is het druk. Vissers komen terug van hun tiendaagse visreizen, laden de vangst uit en gooien ze in hopen op de dijk. De geur is misselijkmakend. Pick-ups staan klaar om de vis mee te nemen naar de grote stad. Vissers hier zeggen een besluit over de grens toe te juichen, maar Haji Umer heeft zijn twijfels. "Moeilijk", zegt hij desgevraagd, "India is als een kat en Pakistan als een rat. De kat bijt de rat."

India en Pakistan bakkeleien al sinds hun ontstaan in 1947 over grensgebieden. Het dispuut over Sir Creek wordt onder meer overschaduwd door de ruzie over de Kashmirregio in het noorden. De kreek wordt al ruim 100 jaar bevochten. Lange tijd bleef het rustig, totdat er in 1965 een van de drie oorlogen tussen de aartsvijanden begon.

Twee jaar geleden leek een oplossing nabij. Maar na aanslagen in Mumbai, waarbij 166 mensen om het leven kwamen, leek zij weer verder weg dan ooit. De terroristen kwamen met een vissersboot vanuit Pakistan aan land. De gesprekken tussen de landen zijn tegen de wil van Pakistan niet hervat, zegt Abdul Basit, woordvoerder van het Pakistaanse ministerie van buitenlandse zaken. De Indiase premier Manmohan Singh wil eerst dat Pakistan optreedt tegen op India gerichte terroristische groeperingen.

En zo blijven vissers de pionnen in een spel tussen twee grootmachten. Het aantal gearresteerde vissers is een graadmeter voor de relatie tussen de twee landen, zegt Noor Mohammad van het Pakistaanse vissersforum. "Als er vuurgevechten of rellen zijn langs de grens zoals in Kashmir en andere gebieden, dan worden hier meer vissers gearresteerd." In tijden van verzoening wordt in het kader van 'vertrouwenwekkende maatregelen' weer een aantal vissers vrijgelaten.

De maritieme wet in India en Pakistan en het internationale zeerecht van de Verenigde Naties in artikel 73, bepalen dat vissers die per ongeluk de grens oversteken niet gearresteerd mogen worden, alleen gewaarschuwd. De boot confisqueren is niet toegestaan. Per ongeluk de grens oversteken kan bestraft worden met acht euro boete en drie maanden cel, zegt Syed Mohammad Ali Shah, hoofd van het Pakistaanse vissersforum. "Beide landen schenden internationaal recht."

Het Pakistaanse vissersforum probeert het tij te keren en heeft soms succes, zoals een paar maanden geleden. Het bewoog de rechtbank ertoe ruim 442 Indiase vissers te repatriëren. Nog 142 gearresteerde Indiase vissers mogen van de rechtbank ook terug maar zitten nog vast. Volgens een Pakistaanse krant pakte Pakistan eind vorig jaar weer 32 Indiase vissers op en India arresteerde er volgens de Pakistaanse vissersorganisatie acht of negen. India liet eerder 52 andere vissers vrij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden