Visserij / Duurzaam of failliet

Nieuwe vangstmethoden, nieuwe netten en nieuwe, zuinige motoren: het is duurzaam vissen of helemaal niet meer. Dat zegt vissersvoorman Johan Nooitgedacht. Maar dan moet de milieubeweging nu wel eindelijk eens gaan meewerken.

door Jeroen den Blijker

Stervensbegeleiding. Het woord valt verschillende keren tijdens het gesprek. „Dat is waar ik me hier vooral mee bezig hou”, zegt Johan Nooitgedagt, voorzitter van de Nederlandse vissersbond.

Zelden stond de Hollandse zeevisserij er zo slecht voor. Zo heeft de huidige platvissector, ooit Hollands trots, geen toekomst meer. Hoge brandstofprijzen en lage visprijzen hebben de schol- en tongvissers in vier, vijf jaar tijd financieel uitgekleed. Vanuit Brussel stak een gure wind op, met steeds meer vangstbeperkingen. „De vangst moet bijna halveren. In het ergste geval wordt een derde van de vissers werkloos”, schat Nooitgedagt. En de rest? Die heeft alleen toekomst als duurzaamheid leidraad wordt. Nieuwe vangstmethoden, nieuwe netten, nieuwe, zuinige motoren. Maar dat gaat wel ruim driehonderd miljoen euro kosten, berekende vorig jaar april een werkgroep voor duurzame Noordzeevisserij. Want het is duurzaam vissen, of helemaal niet vissen, is inmiddels ook de overtuiging van Nooitgedagt. Een moeilijke boodschap voor zijn achterban, erkent hij. „Ik sta af en toe voor een zaal en dan vragen ze me; Van wie ben jij? Ben jij van de inspectie of van ons? En zo kan ik ook praten alsof ik van de natuurbeweging ben.” Maar iemand moet toch zijn nek uitsteken? Laat hem dat dan maar doen.

Twintig jaar draait hij nu mee in het besloten wereldje van de visserij. Nee, hij is van origine niet een van hen, maar stuurman bij de koopvaardij. Wel iets met water dus, maar net ver genoeg voor een wat bredere blik op de vissector.

„Heel veel vissers weten niet wat hen boven het hoofd hangt. Ze kunnen de gevolgen niet overzien van de Natuurbeschermingswet of de Kaderrichtlijn Water, die evenwicht tussen de waterdieren moet bevorderen.” Nooitgedagt weet wel wat er gaat gebeuren. Wat vijftien jaar geleden aan wal begon met die Ekologische hoofdstrucuur – waarbij allerlei aaneengesloten natuurgebieden zouden moeten ontstaan – is ook te verwachten voor het water, voorspelt hij. Het IJsselmeer verbonden met de Waddenzee, dat soort zaken. „En we gaan nog meemaken dat natuurgebieden worden ingesteld op zee die worden afgeloten, waar je alleen maar mag komen als je een milieucertificaat hebt.”

Het zijn lastige boodschappen voor de achterban. „Met het bestuur in de visserij was het altijd al drie stappen vooruit, twee terug’”, zegt de vissersvoorman. „Het is in de genen vastgelegd van alles wat vaart: de mensen zijn op voorhand conservatief, zitten vol wantrouwen.’’

Begrijpelijk, vindt Nooitgedagt. Want wie kan de vissers garanderen dat de visstand zich herstelt - zoals de natuurbeweging predikt - als de schepen aan wal blijven liggen? „Dat herstel is van veel meer factoren afhankelijk: van de klimaatontwikkeling, van de hoeveelheid fosfaat in zee. En ondertussen moeten onze vissers wel lijdzaam toezien hoe collega's uit andere landen gewoon hun gang kunnen gaan. Dat gebeurt toch al zo vaak: binnen de EU is geen eenheid van beleid. De lidstaten gaan allemaal verschillend om met de Brusselse regels.”

Kom bij hem ook niet aan met het verhaal dat al die sombere visserijbiologen uiteindelijk toch gelijk hebben gekregen. Natuurlijk, er is nauwelijks nog paling meer in het IJsselmeer, de kabeljauw uit de Noordzee is zo goed als verdwenen en hoe het ervoor staat met de tong- en schol weet inmiddels ook iedereen. „Maar biologen praten allemaal op basis van wijsheid achteraf. Het is net of ik Piet Paulusma vraag wat voor weer het gisteren is geworden.” Zelfs in de gevallen dat de adviezen van de biologen wel één op één werden overgenomen door Brussel (volgens Nooitgedagt gebeurde dat vaak, volgens de milieubeweging nauwelijks), herstelde het visbestand zich onvoldoende. „Want zelfs voor een beperkt plasje als het IJsselmeer is het nauwelijks vast te stellen hoeveel vis er precies in zit, laat staan voor complete zeeën.”

In ieder geval kijkt hij er niet van op dat diezelfde biologen somberen over de mogelijkheden voor de Nederlandse visserij om over te schakelen naar nieuwe soorten, ter vervanging van schol en tong. Die soorten zijn vaak te jong, wat wijst op zwakke bestanden. Nooitgedagt: „Dat zie je niet alleen in de visserij, dat zie je overal. Mensen schieten graag de eenden uit de lucht, terwijl we ook nog de eieren uit het nest halen.” Het onderstreept voor hem de noodzaak tot duurzaamheid.

Het liefst trekt hij daarin samen op met de milieubeweging. Maar dat betekent dan ook écht samen. Dus niet zoals deze week met de brandbrief aan informateur Wijffels. De visserijsector vraagt daarin 95 miljoen voor de herstructurering. „De Stichting Noordzee en het Wereld Natuur Fonds wilden dat niet ondertekenen, terwijl zij die sanering al jarenlang bepleiten,” zegt Nooitgedagt vol onbegrip. Volgens beide organisaties is louter sanering nooit voldoende. Ze overwegen een eigen verlanglijstje in te dienen bij de informateur.

Natuurlijk weet Nooitgedagt ook wel waarom de natuurbeweging zich niet graag openlijk verbindt met ’de vijand’. Dat geeft gedonder met de achterban. „Maar ik moet het bij mijn achterban toch ook verdedigen als de milieubeweging een brief mede-ondertekent over de toekomst van de visserijsector?”

Terwijl hij toch zo constructief met diezelfde natuurbeweging samenwerkte aan die ingrijpende toekomstvisie voor die duurzame Noordzeevisserij, vorig jaar. Of, zoals Nooitgedagt dat zelf verwoordt: „Samen hebben we toen met succes getrokken aan hetzelfde eind van het dooie paard.”

Voor hem is in ieder geval wel duidelijk dat de toekomst van de visserij niet alleen een zaak is van de vissers. Er zijn ook ingrijpende gevolgen voor de nu nog sterk versnipperde visserijwereld. Zo zijn er locale visserijverenigingen met een eigen federatie, zijn er elf visafslagen, is er een Productschap Vis en kennen we ook Nooitgedagts eigen organisatie. „Dat is niet houdbaar voor een sector die zo moet saneren. We moeten naar één platform.” In het bestuur daarvan is wat hem betreft ook plaats voor milieu- en consumentenorganisaties. Want de consument is nu nog onzichtbaar. „Duurzaamheid levert de visser geen cent op. Supermarkten betalen niks extra’s voor een duurzaam product. Terwijl dat veel mensen in mijn achterban over de streep zou kunnen halen. Dat willen we toch uiteindelijk allemaal?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden