Virussen zijn milder voor vrouwen, uit eigenbelang

Ziektemakers discrimineren op geslacht, zo lijkt het. Het zogeheten HPV-virus veroorzaakt bijvoorbeeld vijf keer zo vaak kanker bij geïnfecteerde mannen als bij vrouwen. Tuberculose-bacillen maken tot anderhalf keer meer doden onder de heren. Maar waarom? Virologen krabben zich er al decennia over achter de oren. Verschilt het immuunsysteem tussen de geslachten echt zó?

Nieuw onderzoek, gisteren gepubliceerd in Nature Communications, geeft een andere, elegantere verklaring. Niet alleen het immuunsysteem verschilt, ook het gedrag van het virus. Dat zou weten of het in een man of vrouw huist, om daar zijn dodelijkheid op aan te passen.

Daar zit een nogal sinister idee achter. Vrouwen besmetten meer mensen om hen heen dan mannen dat doen. Naast het doorgeefarsenaal waarover ook de man beschikt - hoesten, seksuele overdracht - kunnen zij ook hun kinderen besmetten via de geboorte, zwangerschap en borstvoeding. En dat komt het virus evolutionair goed uit: hoe meer infecties, hoe beter het zich verspreidt. Het pakt de vrouw als doorgeefluik daarom zachter aan.

Een interessante hypothese, maar wel een die moeilijk hard te maken is. Vincent Jansen, hoogleraar aan de Royal Holloway universiteit te Londen, onderzocht het idee met een wiskundig model. "We lieten daarin virussen vechten om dominantie in een populatie met mannen en vrouwen. Variabelen bestonden onder meer uit veel of weinig borstvoeding in de virtuele maatschappij." Uitkomst: bij veel borstvoeding hadden ziektemakers baat bij het in leven laten van de moeders. "Het is een afweging voor zo'n virus: óf meer vrouwelijke slachtoffers maken, óf de helft van de populatie voorzichtig aanpakken omdat die misschien voor meer infecties zorgt."

De studie kent nog wel een groot hiaat. "Hóe een virus weet dat het zich in een man of vrouw bevindt, weten we niet. Ze pikken blijkbaar signalen op." Meer onderzoek is daarom nodig.

Toch is Jansens werk meer dan een gedachtenspel. Het wiskundig model is getoetst aan de praktijk. Leg borstvoedingsland Japan maar eens naast de Caraïben, waar borstvoeding niet zo gebruikelijk is. Het HTLV-1-virus, dat tot leukemie kan leiden, mondt bij mannen in Japan twee tot drie keer vaker uit in de ziekte dan bij vrouwen aldaar. Laatstgenoemden worden er kennelijk gespaard. In de Caraïben geldt deze sekseongelijkheid niet. Verhoudingen die het model van Jansen voorspelde.

Jansen: "Nog even ter geruststelling: borstvoeding heeft in individuele gevallen geen invloed op het gedrag van een virus. Japan en de Caraïben kennen twee verschillend geëvolueerde virusvarianten. Daar is heel wat tijd overheen gegaan." De keuze van een enkele moeder heeft daar geen invloed op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden