Vindingrijke Anna zet door

Ammaniti op zijn best in post-apocalyptische SF-roman waarin alleen kinderen overleven

Niccolò Ammaniti (1966), lieveling én enfant terrible van de hedendaagse Italiaanse literatuur, neemt vaak ruim de tijd voor het schrijven van een nieuw verhaal. In een interview vertelde hij ooit doodleuk dat hij in de aanloop naar een van zijn grootste literaire successen ('Zo God het wil', in 2007 bekroond met de belangrijke Premio Strega) zó verslaafd was geraakt aan gamen dat zijn uitgever hem geregeld kwam herinneren aan zijn contractuele verplichtingen. Ook zijn nieuwste roman verschijnt maar liefst vijf jaar na de mooie, maar flinterdunne novelle 'Ik en jij', inmiddels verfilmd door Bernardo Bertolucci.

En zo stijgt telkens in de tussentijd de spanning onder de Ammaniti-fans: waarmee zal hij ze ditmaal verrassen? Zal hij ze weer meenemen naar de bizarre en bij vlagen comic-achtige werelden van successen als 'Kieuwen', 'Zo God het wil' en 'Laat het feest beginnen'? Of keert hij terug naar de subtieler verhaallijnen en minder oppervlakkige personages van 'Ik ben niet bang' en 'Ik en jij', naar kinderen en pubers die door hun moed, doorzettingsvermogen en onvoorwaardelijke liefde de volwassenen uit hun omgeving een ongemakkelijke spiegel voorhouden?

Met 'Anna' heeft Ammaniti overduidelijk gekozen voor deze tweede lijn. Tegelijkertijd lijkt hij ook een uitweg te hebben gezocht voor de soms verwarrende tegenstellingen tussen de wereld van zijn onvolwassen volwassenen en die van zijn opvallend verstandige kinderen: het desolate en post-apocalyptische Siciliaanse landschap van 'Anna' is een wereld zónder volwassenen waarin kinderen gedoemd zijn te sterven op het moment dat ze de volwassenheid bereiken. Een en ander wordt veroorzaakt door een geheimzinnig virus dat in 2016 in België begon en zich in korte tijd over de hele wereld verspreidde. Het doodt snel en trefzeker volwassenen, maar kinderen zijn immuun tot aan hun puberteit. Hoofdpersoon Anna is al dertien, haar eerste ongesteldheid en daarmee het eind van haar leven zijn dus beangstigend dichtbij.

In vergelijking met de bizarre, dolkomische taferelen waarop de schrijver zich in zijn vorige werken soms volledig uitleefde, onderscheidt Anna zich eerder door subtiele ironie en ingehouden humor - zoals in de belachelijke reclameslogans, merknamen en andere holle overblijfselen van onze doorgedraaide consumptiemaatschappij.

Ammaniti ontpopte zich al met 'Ik ben niet bang' (2001) als een meester in het filmisch beschrijven van de psyche van de negenjarige Michele. En ook in zijn nieuwe roman schitteren Anna's heldhaftige gedrag en haar enorme vindingrijkheid in barre, ondenkbaar moeilijke omstandigheden: voor voedsel en water moet ze steeds langer en gevaarlijker tochten maken, elektriciteit is er al lang niet meer. Nadat ze bewust de afgrijselijke dood van haar moeder heeft meegemaakt draagt ze ook nog eens de verantwoordelijkheid voor veiligheid, welzijn en opvoeding van haar jongere broertje Astor, een taak die ze vol overgave, liefde en zorgzaamheid op zich neemt en waarvoor ze tot het uiterste gaat.

Anna's nostalgische herinneringen aan haar moeder en vader, die soms spontaan opborrelen bij het horen of denken van bepaalde woorden, zijn hartverscheurend. Haar eenzaamheid in deze momenten is totaal, maar altijd gaat ze door.

Zeer doorvoeld is ook de rol die hondengek Ammaniti in dit verhaal inruimt voor 'de hond met de drie namen' en de bijzondere relatie die ontstaat tussen hem en Anna. Van de koelbloedige vechtmachine die hij moest zijn bij zijn vorige eigenaar, krijgt deze Maremmaanse herdershond bij Anna en Astor als Knuffel een nieuw leven. In Ammaniti's literatuur belichamen kinderen en dieren de hoop op een betere toekomst.

Hoewel niet alles even geslaagd is - vooral de absurdistische massascènes detoneren hier nogal - zien we in 'Anna' toch overwegend Ammaniti op zijn best. Het is dan ook spijtig dat de schrijver heeft aangekondigd dat dit zijn laatste een roman is over jonge volwassenen.

Gelukkig deed hij al vaker beloften die hij niet nakwam.

Niccolò Ammaniti: Anna Vert. Etta Maris. Lebowski; 280 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden