Opinie

Vindingrijk-vervaarlijk spel in ondankbaar stuk

Het Arnhemse theatergezelschap Keesen & Co zegt hedendaags toneel te maken dat, met humor en zelfspot, de complexiteit van het leven blootlegt. Na stukken van Paul Pourveur, Esther Gerritsen, Rob de Graaf en William Shakespeare is nu Peter Handke aan de beurt met zijn 'De laatsten der onverstandigen'.

De titel zou op een blijspel, zelfs op een klucht kunnen wijzen, maar met de handtekening van Handke eronder weet je dat eerder grimmigheid dan guitigheid zal wachten. Grimmig is de wereld waarin ondernemer Hermann Quitt zich met stalen verdeel- en heersbewind staande houdt. Grimmig, onwrikbaar, kil en zwart. In zijn beginwoorden geeft Quitt het zelf al onderkoeld aan: ,,Ik ben vandaag somber.''

Quitt stoort zich aan niets en aan niemand, heeft altijd overal schaakmat-antwoord op. Tegen geheime afspraken in om elkaar niet uit de markt te prijzen, verloochent hij ook zijn vrienden en mede-ondernemers. Hij is de eenzame alleenheerser die alles om zich heen verslindt, uiteindelijk ook zichzelf. Zijn vrouw is niet meer dan een schim, zijn enige vertrouweling Hans een sidderende butler, de hardnekkig dwarsliggende klein-aandeelhouder hooguit een knarsetandende mier die per pinkbeweging gesust of desgewenst volgende week nog wel even vertrapt kan worden.

Dic van Duin speelt zijn vergiftigde Quitt in knappe vindingrijk-vervaarlijke nonchalance. Hij maakt geen rasploert van zijn topondernemer, en weet zelfs als ware hij chef-NAVO een zekere sympathie los te weken: ach, al die noest ploeterende industriekapiteinen krijgen ook altijd zoveel gezeik en navenante zeikerdjes om zich heen. Tegelijkertijd weet je nooit helemaal zeker of hij, de beide handen in z'n broekzakken gebald, niet de slagpin van een handgranaat om z'n ringvinger gewonden houdt.

Het Arnhemse gezelschap maakte het zichzelf niet gemakkelijk met de keuze van dit stuk, zoals ook Handke het zichzelf doorgaans niet makkelijk -laat staan frivool- maakt. Hoewel het stuk wemelt van micro-herinneringen en flarden associaties die als vliegende vissen boven en naast het hoofdverhaal buitelen, maakt 'De laatsten der onverstandigen' toch een hermetische indruk, vooral in het eerste uur. Jamaar, kun je dan tegenwerpen: het hoofdpersonage Quitt zit nou eenmaal in zichzelf gevangen. Dat mag zo wezen, maar dat zaten Macbeth, Don Quichot, Icarus en De Dikke Deur ook. En die deden het toch anders.

Misschien is Handkes stuk meer een welkom essay voor een lange treinreis, dan een libretto over hebzucht en zelfangst voor een wijdvertakt kijkspel. Ook voor de (zeven!) toneelspelers zelf is het welbeschouwd een ondankbaar stuk: Handke geeft hen vrijwel geen, of juist behangrollen vol dichtgemetselde tekst en offreert hen anderzijds letterlijk summiere manoeuvreerruimte. Hoe peilloos breekbaar de slotwoorden van ploert Quitt ook mogen klinken: ,,Wat voelde ik me tevreden, toen ik een keer een overhemd aantrok waar net een knoop was aangenaaid! Mijn overhemd is gescheurd. Fraai is dat! Ik draag hem al zolang dat ie bijna is versleten.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden