Vilt oubollig? Claudy Jongstra maakt met wol van eigen schapen viltstoffen voor interieurs en ontwerpers.

Ontwerpster Claudy Jongstra had helemaal niets met vilt. Ze kende het materiaal amper. ,,Ik heb als kind ook nooit zo'n vilten prikmatje gehad.'' Tot ze ruim tien jaar geleden, op een tentoonstelling in het Textielmuseum in Tilburg, een vilten nomadentent uit Mongolië zag met prachtig ingelegde motieven. ,,Die stof had zo'n eerlijke uitstraling.''

Ze ging zich erin verdiepen en raakte compleet in de ban van vilt. In de loop der jaren is die passie alleen maar gegroeid. Uren kan ze praten over de 'magie' van vilt. Hoe weinig er maar voor nodig is om vilt te maken, terwijl de mogelijkheden van dit materiaal eindeloos zijn. Zesduizend jaar voor Christus werd de techniek van het vilten al toegepast. ,,Het is zo simpel: je pakt wat wol, maakt dat nat waardoor de schubben van de wolvezels open gaan staan. Vervolgens ga je wrijven waardoor de vezels in elkaar haken. En dan ontstaat vanzelf een stevige soepele stof die je niet meer uit elkaar kunt trekken. Het is echt magie.''

Eindeloos ging ze experimenteren om vilt, dat toch een wat suf en oubollig imago had -biljartlakens, hoeden en brave, degelijke jassen- een eigentijdse en frivole uitstraling te geven. Ze vermengde de ruige wol met fijne zijdegarens, met metaaldraad en met katoen. Ze gebruikte kamelenhaar in plaats van schapenwol.

Met haar eerste vilt stapte ze brutaal naar mode-ontwerper John Galliano. Haar vermoeden dat hij wel interesse zou hebben in een bijzondere stof, bleek juist. Hij gebruikte haar vilt meteen voor zijn show in Parijs. Om alle aandacht te vestigen op de stof, knipte hij er alleen een paar armsgaten uit. Later kwamen ook Donna Karan en Christian Lacroix langs. En komende week is ze -voor de zevende keer al weer- present op de meubel- en designbeurs in Milaan, waar de Nederlandse couturier Alexander van Slobbe ontwerpen presenteert die zijn gemaakt van haar stoffen.

,,Het is inderdaad hard gegaan'', vertelt ze in haar atelier op de bovenste verdieping van een oud pakhuis in de Amsterdamse binnenstad, waar de laatste voorbereidingen worden getroffen voor 'Milaan'. Haar medewerksters zijn druk bezig grote stukken vilt te verknippen tot handzame 'A4'tjes', die aan de beursbezoekers zullen worden uitgedeeld. ,,Het heeft geen zin om foto's te laten zien'', vertelt Jongstra. ,,Vilt moet je voelen.''

Tot uit Amerika toe komen de opdrachten, waar ze in 1999 een droomdebuut maakte: haar stoffen werden gebruikt voor de mantels van de Jedi-warriors in de film Star Wars. Ze heeft inmiddels vijf mensen vast in dienst. Haar vilten zijn opgenomen in de collecties van diverse musea, waaronder het MOMA in New York.

Tot in Tibet toe is haar reputatie doorgedrongen. In Tibet zijn onder het Chinese juk tal van oude tradities en technieken, waaronder die van het vilten, verloren gegaan. Jongstra: ,,Volgend jaar ga ik naar Tibet om les te geven aan docenten die de kennis van het vilten weer moeten gaan overdragen.''

Jongstra's atelier in Amsterdam is niet meer dan een uitvalspost in de Randstad. Het échte werk gebeurt in Friesland, waar ze zes jaar geleden een boerderij kocht. Daar heeft ze de ruimte om het vilt te maken en vindt ze de rust om nieuwe ideeën op te doen. ,,De afgelopen dagen heb ik eindeloos zitten haken om me een oude haaktechniek uit de gouden eeuw eigen te maken.''

Ze laat een lap vilt zien waarin de haaksteek is verwerkt en die Van Slobbe ook heeft toegepast in één van zijn ontwerpen voor Milaan. In Friesland is ze ook dichter bij haar kudde Drentse heideschapen, waarvan ze de wol gebruikt om vilt te maken (volgens een geheim procédé). De kudde telt inmiddels 200 dieren en wordt gehoed door een vriendin. ,,Mijn ideaal is om wat betreft grondstoffen onafhankelijk te zijn.''

Sinds het instorten van de wolprijs is het Drentse heideschaap, dat vermaard is om zijn lange haren, bijna uitgestorven in Nederland. Er zijn er nog maar duizend van. Jongstra wil haar kudde daarom nog fors uitbreiden. Om de kosten te drukken wil ze haar schapen ook gaan verhuren als 'begrazingsbedrijf' aan bijvoorbeeld waterschappen. ,,Ze grazen nu al op de dijken in Friesland en ze hebben ook een paar maanden op het landgoed Vilsteren bij Ommen gelopen.''

Zelf gaat ze ook regelmatig een dag met de schapen de hei op. Ver weg van de drukte in Amsterdam en het mondaine modewereldje. ,,Natuurlijk is het prachtig als topontwerpers naar je toe komen. De eerste jaren heb ik vreselijk mijn best gedaan om mijn stoffen onder hun aandacht te brengen. Maar de laatste tijd merk ik bij mezelf een verandering. Voor mij hoeft dat vluchtige van de modewereld steeds minder. Ik vind het prachtig als in Milaan of Parijs mijn stoffen zijn te zien, maar ze moeten maar naar mij toekomen.''

Die luxe positie kan ze zich ook permitteren nu architecten haar steeds vaker vragen voor de inrichting van interieurs. Voor het restaurant van de Kunsthal in Rotterdam, een ontwerp van Rem Koolhaas, heeft ze zojuist een wand van vilt gemaakt. Voor het Lloyd Hotel in Amsterdam ontwierp ze vilten luiken met Japanse dessins. De kille sfeer in de wachtruimte van de afdeling radiotherapie in het Utrechts Medisch Centrum verzachtte ze met viltpanelen in de betegelde muren. In het Catshuis bracht ze tapisserieën van vilt aan. En voor een particulier met een ultramodern huis maakte ze een harig plafond van vilten panelen.

Sinds kort wordt ze ook gevraagd voor projecten die nog in het ontwerpstadium verkeren, zoals de nieuwe centrale bibliotheek van Amsterdam naast het Centraal Station. Architect Jo Coenen vroeg haar om ideeën aan te dragen voor de toepassing van vilt in het interieur. Een ander project is het nieuwe gemeentehuis van Nijverdal van het architectenduo Claus en Kahn.

Jongstra: ,,Vilt is niet alleen warm en zacht, maar heeft ook een geluiddempende werking.'' Dat architectuur en vilt zo goed samen gaan, was ook voor haar een ontdekking én een nieuwe inspiratiebron. ,,De duurzaamheid van vilt past eigenlijk ook beter bij het blijvende van architectuur dan bij de vluchtigheid van de modewereld. Dat geldt ook voor mij persoonlijk: dat snelle hoort niet zo bij mij.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden