Review

Villa's, omheind met prikkeldraad

Nog voor hier de crisis losbarstte, was de Argentijnse economie al ingestort. De bestseller ’De weduwen van donderdag’ zet de rijke Argentijnen te kijk die zich in hun streng beveiligde countryclubs immuun wanen voor de buitenwereld.

Meteen na de publicatie van haar bekroonde roman ’De weduwen van de donderdag’ (2005) kreeg de Argentijnse schrijfster Claudia Piñeiro verscheidene telefoontjes van televisie- en radiozenders. Kon het zijn dat zij helderziende was? Was zij een profetes die haar landgenoten met een vette ironische knipoog voor de golf van geweld in de Argentinië had gewaarschuwd?

In Pineiro’s roman staat de fictieve Countryclub Altos de la Cascada centraal, een wereld van artificieel geluk waarin elke vorm van contact met de buitenwereld zo secuur mogelijk wordt vermeden. Bezoekers zijn alleen welkom op uitnodiging en worden zorgvuldig gescreend door één van de tientallen privébewakers. De omheining met afschrikwekkende porties prikkeldraad en talloze beveiligingscamera’s helpt om potentiële indringers te ontmoedigen. In geblindeerde wagens rijden de bewoners van de country naar hun werk en weer terug naar huis. Als het ook maar even kan, ontwijken ze de omliggende sloppenwijken en het raampje doen ze nooit open, want ze verkiezen de lucht van de airco boven de vervuilde stadslucht. Eenmaal thuis aangekomen snuiven ze met volle teugen de heerlijke zuurstof van de beboste country op.

’De weduwen van de donderdag’ speelt zich bijna uitsluitend af in Altos de la Cascada. Piñeiro windt er geen doekjes om en legt onmiddellijk een mysterie op tafel, of beter gezegd, op de bodem van het zwembad: drie lichamen van vooraanstaande leden van de club liggen daar immers levenloos neer. Wat volgt is een terugblikkend relaas waarin verschillende stemmen, hoofdzakelijk de toekomstige weduwen, het woord nemen en gaandeweg het verstikkende, hypocriete leven in deze paradijselijke omgeving schetsen.

Piñeiro plaatst haar roman tegen de achtergrond van de beruchte economische crisis die in Argentinië rond de eeuwwisseling toesloeg. De welgestelde personages hebben het immens moeilijk om hun tanende economische welstand en hun wankelende sociale status te aanvaarden. Ze doen dan ook pathetisch hun best om hun eigen ondergang zo lang mogelijk te camoufleren en zijn daartoe tot het uiterste bereid. Wanneer hun drie lijken teruggevonden worden, is één ding duidelijk: de welstand van hun families komt dankzij de erfenis niet in het gedrang. En dat is natuurlijk de hoofdzaak. Verder onderzoek naar de precieze omstandigheden wordt dan ook gretig met de mantel der liefde bedekt.

Toch nemen niet alle personages genoegen met deze hypocriete gang van zaken. Opvallend is daarbij de rol van het geadopteerde meisje Romina, een van de weinige personages die niet gebukt gaan onder de ironie van de verteller. Het is dan ook hoofdzakelijk dankzij haar moed en intelligentie dat de waarheid aan het licht komt. Bovendien blinkt zij uit door haar transparante verhouding tot het verleden. Zij koestert haar eigen geheugen, in tegenstelling tot de bewoners van de country, bij wie ’een soort magische verdamping van het verleden’ plaats vindt, waardoor ’sommige familieleden, herinneringen en vergissingen’ in het niets oplossen. De toespeling is duidelijk: het troebele verleden van de militaire dictatuur ligt bij vrijwel elke Argentijnse lezer vers genoeg in het geheugen om althans sommige bewoners van La Cascada van terreur te verdenken.

’De weduwen van de donderdag’ was een ware bestseller in Argentinië, maar daar bleef het succes niet toe beperkt: het boek won in 2005 bovendien de prijs van de mediagroep Clarín, met als bekendste jurylid de Portugese Nobelprijswinnaar José Saramago. Piñeiro’s roman werd de hemel in geprezen dankzij de vlijmscherpe pen waarmee ze haar personages neerzet en dat is haar onbetwistbare talent.

Toch valt er ook heel wat op de roman aan te merken. Hij is immers bijna tergend politiek correct: de kritiek op de gesloten en zelfgenoegzame high society is in zekere zin een makkelijk doelwit. Als lezer kun je je lekker laten meevoeren door de niet aflatende kritiek op de afstotelijke statusbeluste personages, zonder dat je eigen positie ook maar enigszins in het gedrang komt.

De eenzijdigheid van dit portret neemt alleen maar toe wanneer blijkt hoe weinig genuanceerd de tegenpool van deze schijnheilige gemeenschap naar voren komt: Romina, de outsider binnen de gemeenschap, is een donker en struis meisje dat op de koop toe onder het latente racisme van de blanke clubleden gebukt gaat. De comfortabele positie van de lezer wordt door dit soort schetsmatige tegenstellingen alleen maar versterkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden