Vijftig jaar later? Vijftig jaar eerder!

Afgelopen zaterdag was het weer eens zover. Plaats van het delict: deze krant. Preciezer: de Verdieping, interview met Nelleke Noordervliet. Vraag: Was Nederland met alles 50 jaar trager? Antwoord: ,,De Duitse dichter Heine had geen gelijk toen hij zei: 'Als de wereld vergaat, ga dan naar Nederland, daar gebeurt alles vijftig jaar later'.'' Wie de hele Heine doorploegt zal deze uitspraak nergens tegenkomen, ze is dus apocrief.

Toch is het een gevleugeld woord geworden. Vooral in de buurt van de politiek verneem je haar nogal eens. Paul Cliteur bijvoorbeeld bezigde haar toen hij de publieke bekostiging van religieus gefundeerd onderwijs ter discussie stelde. En LPF'er Joost Eerdmans zei tijdens het terrorismedebat in de Tweede Kamer: ,,Mevrouw de voorzitter. Als de zondvloed komt ga ik naar Nederland, want daar gebeurt alles altijd vijftig jaar later.'' Weliswaar meldden beide zondaars dat deze uitspraak slechts aan Heine wordt 'toegeschreven', maar dan is het kwaad al geschied. Als je steeds maar dezelfde naam in de buurt hoort, ga je toch denken dat er iets van waar is. Het helpt dan natuurlijk niet meer dat Martin van Amerongen de werkelijke afkomst van het gevleugelde woord onthulde: de journalist Frits Kieft die zich in 1939 bij een discussie zogezegd op Heine beriep en zo de fameuze achterlijkheid van Nederland in omloop bracht. Frits Kieft? (En niet eens familie, bij mijn weten). Sindskort is echter het probate antidotum voorhanden, en het komt tot ons via André Hanou, hoogleraar te Nijmegen, die bij de Middelburgse schrijver Paulus Joseph Convenent deze uitspraak vond: 'dat onze Volkssmaak nog wel vyftig Jaren, op die der meeste andere Natien van Europa, agter uit zy.' Convenent schreef dat in 1796, een jaar voor de geboorte van Heine, die dus een alibi heeft. Voor wie alle achterdocht wil wegnemen volgt hier de vindplaats: Proeve over de menschmogelyke voorwetenschap en de alöude sterren-voorzegkunde, als een middel ter uitbreiding van dezelve; met enige tegenbedenkingen op de verhandeling van den heere Herm. Joh. Krom, [.] over de waarde der horoscoopkunst; door --- . Waar agter een brief van gemelden Heer Professor, in antwoord aan den Schryver. Te Rotterdam By Nicolaas Cornel. MDCCXCVI. Zo achterlijk waren we dus niet dat hier een buitenlandse schrijver naar toe moest komen om de diagnose te stellen. Het gebeurde gewoon door een Nederlander, vijftig jaar eerder dan we dachten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden