Vijftien geheimen horen, zien, proeven

De Rozenkranz-sonaten van de Oostenrijkse componist Heinrich Biber (1644-1704) zijn morgen te beluisteren in de Rotterdamse Doelen. Bibers vioolcompositie vertelt het verhaal van de Mysteriën, de vijftien 'geheimen' uit het leven van Jezus en Maria, waar nog altijd miljoenen rooms-katholieken met de 59-kralige rozenkrans in de hand over mediteren.

'Bidden aan het snoer geeft mij vooral een bepaalde rust'', vertelt priester Antoine Bodar. Speciaal voor de voorstelling komt hij even vanuit zijn woonplaats Rome naar Rotterdam om bij het muziekstuk kunsthistorische inleidingen te geven. Toch kent Bodar de Rozenkranz-sonaten nog niet zo lang. Hij verdiepte zich er voor het eerst in nadat hem was gevraagd bij de uitvoering over de geschiedenis van het snoer te vertellen.

,,Ik vind de muziek heel meditatief, ik kan er rustig bij wegdromen'', vertelt Bodar. Maar als hij even het priesterhuis verlaat om in een kerk de rozenkrans te bidden, hoort hij de muziek niet in zijn hoofd. ,,Misschien dat dat nog gebeurt.''

De Rozenkranz-sonaten zijn dan ook geen zuivere kerkmuziek welke tijdens de mis te horen is, vertelt Biber-liefhebber Kees Vlaardingerbroek. ,,Het is echt als meditatieve muziek bedoeld. Aangenomen wordt dat Biber het maakte voor de Rozenkranz-broederschap, die de gewone gelovige aan zich probeerde te binden.'' De Oostenrijker droeg het stuk, gecomponeerd rond 1678, wel op aan zijn heer, de aartsbisschop van Salzburg.

Bibers sonaten zijn toegankelijk voor de luisteraar, weet Vlaardingerbroek, die morgen muziekhistorische inleidingen geeft bij het stuk. ,,Als Biber de geboorte van Christus (Sonata III) in de muziek schildert, dan hoor ik een lichte blijdschap, een lichte dans, een verwijzing naar volksmuziek'', vertelt hij over een van de 'blijde' geheimen. Maar de zesde sonate, het eerste droevige stuk, is voor Vlaardingerbroek favoriet. ,,Na de vijf blijde geheimen vol liefelijkheid en extase, deze droevige sonate over Christus op de olijfberg. Heel mooi.'' Daarop volgen nog vier droevige composities: Jezus die wordt gegeseld, met doornen gekroond, zijn kruis moet dragen en sterft. Biber sluit zijn compositie af met de vijf 'glorievolle' geheimen, van de opstanding tot de kroning van Maria in de hemel.

Als Bodar de rozenkrans bidt, overweegt hij die mysteries. ,,De rozenkrans is niet mechanisch bedoeld, het is meer dan alleen het opzeggen van een reeks weesgegroeten'', legt hij uit. Maar voor die overweging heeft hij wel rust nodig. ,,Als ik zenuwachtig ben, gaat het minder. Hoewel het logisch zou zijn om juist dan naar de rozenkrans te grijpen, omdat het rust geeft.''

Het woord 'rozenkrans' is afgeleid van de rozen waarmee het Mariabeeld vroeger werd versierd. De rozenkrans wordt voor het eerst vermeld rond 1300. Pas in 1569 legde paus Pius V de volgorde en de hoeveelheid onzevaders en weesgegroeten vast, zoals die nu nog gebruikelijk zijn. In 2002 riep Johannes Paulus II het 'Jaar van de Rozenkrans' uit en voegde bij die gelegenheid vijf 'geheimen van het licht' aan het traditionele lijstje van driemaal vijf toe (doop, Kana, de aankondiging van het Rijk Gods, Thabor en de eucharistie).

Morgen zal Bodar de geheimen van de rozenkrans toelichten en daarbij de schilderijen die grote meesters als Botticelli erover maakten laten zien. Zoals dat waarschijnlijk ook gebeurde toen de sonaten voor het eerst klonken ,,in de universiteit van Salzburg, waar de 'geheimen' aan de wand hingen. De muziek is puur instrumentaal, maar het oog wil ook wat'', vindt Bodar.

De luisteraar kan morgen in alle rust de sonaten ervaren, maar violist Pavlo Beznosiuk zal het zwaar hebben. Vlaardingerbroek: ,,Biber gooit de snaren om, de violist speelt bijvoorbeeld met een instrument waarvan de tweede en derde snaar omgewisseld zijn. Maar Biber schrijft het op alsof je een gewone viool voor je hebt. De violist moet zich losmaken van het notenbeeld en het grepenschrift om de sonaten te spelen.''

Dat maakt deze compositie tot een hoogtepunt in de Oostenrijkse barok, vertelt Vlaardingerbroek. ,,Het is muziek die een hele grote verfijning vertoont. Biber verenigde extremen. Hij voelde de sfeer die bij de mysteries hoort feilloos aan.''

Het concert in De Doelen is uitverkocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden