Vijfentwintig keer slaan is echt te veel

De Noorse Broeders stimuleren tucht. Advocaat R.F. Speijdel meent -na verscheidene aangiften van mensen die in hun jeugd zwaar 'getuchtigd' zijn met stokken, zwepen, vitragerails- dat van stelselmatige mishandeling sprake was. Volgens Speijdel vormt de leiding een criminele organisatie.

Vorige maand deed de Almeloër André Venema (34) aangifte tegen de leiders van de Noorse Broeders. Ouders zouden tijdens samenkomsten decennialang zijn opgeroepen hun kinderen door lijfstraffen op het rechte pad te houden. Venema beweert daardoor stelselmatig mishandeld te zijn. ,,En als je een 'vies' woord zei kreeg je minutenlang groene zeep in de mond.'

Volgens de Enschedese strafpleiter R.F. Speijdel is er genoeg bewijs om de leiding van de gemeenschap als criminele organisatie aan te merken. In navolging van Venema hebben meerdere slachtoffers aangifte gedaan van lichamelijk en geestelijk geweld. Bij de politie Twente zijn daarnaast enkele gevallen van seksueel misbruik gemeld. Speijdel vermoedt dat het werkelijke aantal niet beperkt is tot deze gevallen. De politie Twente zet binnenkort waarschijnlijk een speciaal team op de zaak. Dat moet de hele organisatie doorlichten. De strafbare feiten waarvan aangifte is gedaan zouden zich in de jaren zestig, zeventig en tachtig hebben voorgedaan. Een aantal zaken is inmiddels verjaard, maar dat wil volgens Speijdel niet zeggen dat mishandeling niet meer voorkomt bij de broederschap. ,,Het is moeilijk voor te stellen dat zij als een blad aan de boom zijn omgedraaid.'

,,Ik ben blij met Venema's aangifte. Wij keuren elke vorm van kindermishandeling af', zegt Jan-Hein Staal, één van de leiders van de Noorse Broeders. ,,Het past niet bij onze wijze van geloofsbeleving.' Daarbij past wel het bijbels beginsel van de kindertuchtiging. ,,Maar door de uitlatingen van Venema heeft het begrip 'tucht' een heel andere lading gekregen.'

Wat is 'tucht' dan wel en waar wordt ze mishandeling? Staal blijft vaag. ,,Als mij ter ore komt dat iemand zijn kind vijfentwintig keer slaat zal ik daar binnen mijn bevoegdheden iets aan doen.' Hij ziet geen aanleiding om de ouders te manen hun kinderen niet te slaan. ,,Dat is hun persoonlijke verantwoordelijkheid. Daarover ga ik geen enkele leer of stellingname verkondigen.' Volgens hem kan een leider onmogelijk op de hoogte zijn van wat in alle 800 gezinnen gebeurt. ,,Een pastoor of predikant heeft daar toch ook geen invloed op?'

Staal ontkent dat er vanuit de geestelijke leiding in de jaren zestig is opgeroepen tot het uitdelen van lijfstraffen aan kinderen. Hij weet niet exact wat er toen is gebeurd. ,,Zeker is dat het ook in die tijd niet breed stelselmatig gepropageerd is.' Een uitgetreden broeder die anoniem wil blijven: ,,Staal heeft een slecht geheugen. Iedereen die in die tijd bij de broederschap was weet heel goed dat in vrijwel elk gezin geslagen werd en dat het leerstuk van de tucht stelselmatig werd gepredikt.'

Men beriep zich op Spreuken 13 vers 24: ,,Wie zijn roede spaart haat zijn zoon; maar wie hem liefheeft tuchtigt hem reeds vroeg'. De tucht was gericht op het breken van de wil van het kind. ,,We moesten ongeschikt gemaakt worden voor 'de wereld', zodat we buiten de broederschap niet in de maatschappij konden functioneren. Kinderen krijgen niet de kans een ego op te bouwen. Het 'ik' is opgelost in het 'groeps-ik', dat onder controle staat van de leiders.' Hij kent mensen die onder deze geestelijke druk zelfmoord hebben gepleegd.

Dertig jaar was Leo J. Pape een Noorse Broeder. Toen werd hij geschorst: hij had kritiek op de leer die hij op punten te ver vond doordraven. En hij kon vooral niet aanzien dat strafbare feiten onder tafel werden geveegd. De leiding stopte mishandeling en incest in de doofpot om het succesverhaal van de gemeenschap, de overwinning op de zondige natuur, niet te compromitteren. ,,Het gaat daarbij niet om kleinigheden, maar om levensbelang', waarmee ook Pape doelt op zelfmoordgevallen. Hij bevestigt dat ouders tot aan het eind van de jaren tachtig tot het uitdelen van lijfstraffen werden aangezet. ,,Natuurlijk werd er nooit gezegd: 'Sla er maar op los'.' Maar de aansporing door een gezaghebbende broeder het kroost te tuchtigen om 'de wil van het kind te breken' is zeker door tal van ouders overgenomen. Pape: ,,Ik geloof dat het leerstuk van de tucht niet meer op die wijze gepropageerd wordt. Maar het ongezonde is dat het een gevolg is van druk van buitenaf en niet van bezinning van binnenuit.' Hij vreest dat de zwakkere nog altijd geen gehoor vindt binnen de broederschap. Dat maakt de gemeente voor hen tot een onveilige plek. ,,Dat is de bottleneck. Overal gaan dingen verkeerd, maar bij de broeders is alleen maar plaats voor het succesverhaal, niet voor correctie.'

Critici zien een voedingsbodem voor kindermishandeling of zelfs seksueel misbruik in de fixatie op een zondenvrij leven en het naar binnengekeerde karakter van de gemeenschap. Staal vindt dat onterecht. Ook stoort hij zich eraan dat er verband wordt gelegd tussen de geloofsgemeenschap en wat er in afzonderlijke gezinnen kan zijn gebeurd. ,,Dat is wetenschappelijk nogal povertjes onderbouwd.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden