Background

Vijf tips voor Syrische rebellen

Beeld afp

Het vergaat de opstandelingen tegen de Syrische president Assad niet zoals ze gehoopt en zelfs beloofd hadden. Wat gaat er fout?

"Als jullie uit beeld willen blijven van de inlichtingendiensten, dan is het misschien toch niet zo handig om dit boek op internet op te zoeken", adviseerde mijn docent in krijgskunde ons ooit tijdens een college over terrorisme. "En vooral niet in combinatie met trefwoorden als Zawahiri en Zarqawi", twee namen van Al-Kaida-leiders die eerder aan bod kwamen. Mijn docent refereerde aan 'Het handboek voor de stedelijke guerrilla' van de Braziliaanse communist Carlos Marighella, een werk dat in veel landen verboden is. Voordat het college was afgelopen, stond het bestand al op mijn computer opgeslagen.

Bij het bestuderen van het boek werd al gauw duidelijk waarom het in Latijns-Amerika is verboden en het bezit ervan de interesse kan opwekken van inlichtingendiensten. Marighella legt namelijk uitvoerig uit hoe je een staat omver kunt werpen. Iedere persoon kan, als hij zijn adviezen van A tot Z opvolgt, veel narigheid veroorzaken.

De Braziliaanse communist legt onder meer uit hoe je sabotageacties, hinderlagen, ontvoeringen en liquidaties het beste kunt opzetten. Alle ingrediënten die vereist zijn om een strijd tegen een staat op touw te zetten, staan glashelder beschreven. De kracht van het boek ligt dan ook besloten in zijn eenvoud.

Behalve het geven van tips aan rebellen over hoe zij om moeten gaan met een repressief staatsapparaat, legt Marighella ook uit hoe zij een strijd kunnen verliezen. Dat is niet zo vreemd; de geschiedenis laat zien dat rebellen veel vaker een oorlog verliezen dan winnen.

Hoewel Marighella's boek meer dan vier decennia oud is - zijn theorie is op veel punten achterhaald en hij kwam zelf om het leven in een hinderlaag van de politie - zijn sommige van zijn inzichten nog altijd relevant. Rebellen komen nog overal voor, van Colombia tot de Filippijnen tot Syrië.

Met name in dat laatste land zouden sommige lessen van Marighella de rebellen nog goed van pas kunnen komen. Wie de guerrillastrijd tegen de Syrische regering van Basjar al-Assad beziet vanuit de ogen van Marighella, begrijpt al gauw waarom de rebellen er maar niet in slagen om Assad omver te werpen. Sterker nog, als de rebellen de huidige koers doorzetten, is hun ondergang onontkoombaar.

Voor het eerst sinds de militaire strijd in Syrië losbarstte, wordt er openlijk gesproken over de mogelijkheid dat de rebellen zullen verliezen. Om een nederlaag te voorkomen hebben een aantal westerse landen en hun Arabische bondgenoten daarom besloten om de militaire hulp aan de rebellen op te schroeven. Of ze dat zal helpen, valt te bezien.

De Chinese leider Mao Zedong zei ooit: "De revolutionaire oorlog is voor tachtig procent politiek, slechts twintig procent is militair." Wat de rebellen echt nodig hebben, zijn geen wapens, maar goed advies.

Wat kunnen de Syrische rebellen leren van Marighella?

1. Vermijd zelfoverschatting. Neem de vijand serieus

Succesvolle guerrillabewegingen hebben één ding met elkaar gemeen: zij benaderen de strijd tegen de superieure vijand als een die moeilijk gewonnen kan worden, maar met veel inspanning gewonnen zál worden. Rebellenbewegingen in de Arabische wereld, met uitzondering van de sjiitische Hezbollah, worden gekenmerkt door gevaarlijk optimisme: de tegenstander is inferieur en zal hoe dan ook de strijd verliezen. En wel op de korte termijn.

Het is dan ook geen toeval dat Arabische guerrillabewegingen er nooit in zijn geslaagd om een regime op eigen kracht omver te werpen. De Libische rebellen komen nog het dichtste in de buurt met de val van kolonel Kadafi in 2011, maar ook zij konden het niet stellen zonder de hulp van de Navo.

Ook de rebellen in Syrië kampen met zelfoverschatting. De doelen die zij nastreven zijn vaak niet realistisch (variërend van het omverwerpen van Assad tot de oprichting van een islamitisch kalifaat, of een combinatie van beide), in ieder geval niet op de korte termijn.

Voorbeelden van zelfoverschatting bij Syrische rebellen zijn volop te vinden. Zo stond in augustus vorig jaar in Trouw een interview met een van de rebellencommandanten in de stad Aleppo, die vertelde dat Assads val een kwestie van enkele weken zou zijn. "Assad weet dat hij de oorlog in de straten van Aleppo zal verliezen. Want wij zijn de zonen van Aleppo en kennen de stad goed", stelde hij trots. Zou het tot straatgevechten komen, dan zouden zijn kameraden 'de revolutie binnen twee maanden winnen.' Een jaar later zijn Assads troepen aan de winnende hand in Aleppo, en winnen zij straatgevecht op straatgevecht.

Beloften - vaak ingegeven door zelfoverschatting - die niet worden nagekomen, hebben een demotiverende werking op de achterban. Dat werd onlangs ook opgemerkt door een journalist van Al Jazeera, een zender die zich openlijk achter de Syrische rebellen schaart, toen hij verslag deed van de strijd tegen Assad. Kort daarvoor hadden rebellen de slag om de strategisch gelegen stad Koesair verloren, terwijl verschillende rebellencommandanten openlijk beweerden dat de strijd de nagel aan de doodskist van het Assad-regime zou betekenen.

De journalist merkte op dat het moreel onder de rebellen niet eerder zo laag was. "Het moet gezegd worden: je proeft de teleurstelling en een zekere mate van angst", constateerde hij met zichtbare tegenzin.

2. Hang nieuws over je acties niet aan de grote klok

Het succes van guerrillabewegingen is mede afhankelijk van hoe goed zij geheimen weten te bewaren. De grootste vijand van iedere rebellenorganisatie is de infiltrant, die informatie over de strategie en het leiderschap probeert te vergaren en die vervolgens doorspeelt aan de autoriteiten.

Door je vijand in het ongewisse te laten, of beter nog, door valse informatie te verstrekken, voorkom je dat hij een strategie kan opstellen en dat de leiders kunnen worden gelokaliseerd. Daarnaast zijn verrassingsaanvallen alleen mogelijk als de autoriteiten niet op de hoogte zijn van je plannen.

Toch heeft de regering van Assad genoeg aan slechts een computer met internetverbinding om de plannen van de rebellen te kunnen doorzien. Rebellen plaatsen dagelijks tientallen filmpjes van hun militaire acties op internet, bijvoorbeeld op YouTube. In veel gevallen delen zij ook de voorbereiding van hun acties tot in de kleinste details met de buitenwereld. Daarnaast vinden veel rebellenleiders - haast zonder uitzondering - het nodig om interviews te geven aan lokale en internationale media. De inlichtingendiensten hoeven de volgende dag maar een krant open te slaan of de televisie aan te zetten om te achterhalen waar de rebellen mee bezig zijn. Voor de Syrische inlichtingendienst en het leger zijn de propagandafilmpjes van rebellen dus een belangrijke schat aan informatie.

Deze rebellenleider vertelt openhartig hoe zijn groep te werk gaat.

3. Wees streng bij het werven van nieuwe leden

Vrijwel iedere rebellengroepering moet op een gegeven moment een keuze maken tussen groei enerzijds en veiligheid anderzijds. Tegenover een oppermachtig staatsleger als vijand is een aanwas van rekruten essentieel. De keerzijde is dat zich onder die nieuwe rekruten een groot aantal spionnen kan bevinden. Het dilemma: hoe meer nieuwe leden, des te groter de kans op infiltratie. Maar zonder nieuwe leden loopt de organisatie groot risico vernietigd te worden. De oplossing ligt in het rekruteringsproces. De selectievoorwaarden moeten streng zijn, maar niet zo strikt dat er geen instroom meer plaatsvindt.

De meeste Syrische rebellenorganisaties hebben duidelijk gekozen voor groei. Rebellen zijn er in overvloed, en voor iedere deserteur uit het leger is wel ergens plek - zelfs na twee jaar strijd. Iedereen - ongeacht achtergrond, leeftijd of zelfs nationaliteit - is welkom bij een van de verschillende strijdgroepen. Van screening is amper sprake.

Het lijdt geen twijfel dat zich onder de rebellen veel informanten bevinden. Dit blijkt onder meer uit het feit dat er nog altijd dagelijks aanslagen worden verijdeld door de autoriteiten. Ook is er mogelijk sprake van manipulatie; overheidsinfiltranten die het beleid binnen rebellengroeperingen beïnvloeden op een manier die voor hen nadelig is, bijvoorbeeld door het aanmoedigen van roekeloosheid of extreme voorzichtigheid binnen een organisatie.

Eenmaal besmet loopt een organisatie het risico om vernietigd te worden. Niets doen is geen optie, maar maatregelen om infiltranten op te sporen en uit te schakelen, kunnen net zo schadelijk zijn. Als onderling wantrouwen de eenheid van een organisatie aantast, kan dat dodelijke gevolgen hebben.

Volgens experts is momenteel de meest succesvolle rebellengroep in Syrië het aan Al-Kaida gelieerde Al-Noesra Front, een organisatie die - toevallig of niet - de strengste selectievoorwaarden hanteert bij de rekrutering. Deze groepering schermt, in tegenstelling tot de andere rebellengroepen, de gezichten af van strijders, zie onderstaand filmpje.

4. Voer executies uit in het geheim

Misschien nog wel schadelijker dan het verspreiden van gevechtsfilmpjes of het onbewust openstellen van de organisatie voor infiltranten, zijn de beelden van executies door rebellen. Meestal zijn overheidsfunctionarissen het slachtoffer, maar steeds vaker betreft het ook burgers die beschuldigd worden van collaboratie met de staat.

Het plaatsen van filmpjes op YouTube van mensenetende rebellen, massa-executies en hoofden op het rooster van een barbecue is allerminst bevorderlijk voor het imago van de oppositie.

Net als Al-Kaida in Irak in de periode 2005-2009, brengen de Syrische rebellen de politieke zaak in gevaar door het tonen van dit soort wreedheden. In Irak vervreemdde Al-Kaida al zijn bondgenoten van zich door zijn gruwelijke onthoofdingsfilmpjes. Soennitische groeperingen zochten als gevolg daarvan toenadering tot de Amerikaanse bezetter en tot de sjiitische regering - voorheen hun grootste vijanden - uit vrees voor de extremisten. De moordpartijen liepen zelfs zo uit de hand dat de Al-Kaidaleiding in Irak op de vingers werd getikt door Ayman Al-Zwahiri, de tweede man van de organisatie.

Dit principe geldt ook voor Syrië: het tonen van gruwelijkheden zal burgers slechts angst inboezemen, waardoor de roep om overheidsbescherming zal toenemen en de rebellen aanhang verliezen, iets wat zij zich niet kunnen permitteren.

Volgens Marighella moeten executies altijd plaatsvinden in het diepste geheim; slechts een select aantal guerrilla's mag betrokken zijn bij de uitvoering daarvan.

5. Los je problemen niet op door lukraak aanvallen uit te voeren in steden, zeker als je de gebieden daaromheen niet onder controle hebt.

Syrische rebellen verschansten zich tot voor kort in de stad Koesair, vlakbij de grens met Libanon. Zonder de gebieden eromheen onder controle te hebben, waanden zij zich er heer en meester.

Het regeringsleger opende vorige maand de aanval op de rebellen in de stad. Al gauw begrepen de opstandelingen in wat voor gevaarlijke situatie ze verkeerden. Ze hadden weliswaar de stad in handen, maar het plattelandsgebied eromheen hadden ze volledig verwaarloosd, waardoor ze in feite omsingeld waren.

De troepen van Assad, die werden bijgestaan door de Libanese militie Hezbollah, hadden vrij spel: zij sneden de stad af van de buitenwereld door de gas- en elektriciteitstoevoer af te sluiten. Op den duur moesten de rebellen wel proberen hun omsingeling te doorbreken, omdat zij het zonder water en aanvoer van voedsel en munitie niet lang zouden uithouden.

De leider van het Syrisch Nationaal Comité, George Sabra, deed een oproep aan alle rebellen in het land om hun kameraden in Koesair - een stad van slechts dertigduizend inwoners - bij te staan. Met die oproep bracht hij het verzet tegen Assad in gevaar. Ongeveer drieduizend rebellen vochten een verloren strijd tegen de superieure troepen van Assad en die van Hezbollah. De verliezen aan de kant van de rebellen waren immens en het zal veel tijd vergen voordat ze die klap te boven zijn gekomen.

Het Syrische leger viert de overwinning op de rebellen in Koesair.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden