Het mooiste Nederland

Vijf prachtwandelingen voor de kerstvakantie

Beeld RV

Genoeg gezeten en geconsumeerd? Vijf boswachters van Staatsbosbeheer tippen hun favoriete routes voor de fijnste winterwandelingen.

Boswachter Martijn Harms

Wat: Erfgoedroute, 9 km (bruin)
Waar: Hondsrug, Drenthe
Start: Buitencentrum Boomkroonpad, Steenhopenweg 4, Drouwen (bij Borger)

“Wie in Drenthe gaat wandelen, wil natuurlijk een hunebed zien. Op de Erfgoedroute, halverwege de Hondsrug, kom je langs een van de mooiste van Drenthe. Het bijzondere van deze grafkamer is dat hij bijna helemaal intact is, met aan de zijkanten nog zogeheten poortstenen. Bij de meeste andere hunebedden zijn die verdwenen; geroofd voor onder meer de bouw van kerken.

Deze wandeling is mijn favoriet omdat ze zo gevarieerd is. Ze gaat door bos, heide en voert ook langs grafheuvels, de opvolgers van de hunebedden. De Hondsrug is een geopark met Unesco-status; uniek gebied omdat het zijn hele ontstaansgeschiedenis laat zien.

Tot begin vorige eeuw graasden er schapen die mest leverden voor de landbouw. Met de uitvinding van de kunstmest waren ze niet langer nodig en werden op de woeste gronden bomen aangeplant en de heide omgespit. Daarbij kwamen kleine keitjes naar boven, waarmee wegen werden aangelegd. Die idyllische, typisch Drentse keienwegen zijn er nog altijd. Ook qua natuur valt er genoeg te genieten. Je komt langs het Lunsveen, een ven dat is ontstaan in de laatste ijstijd, waar momenteel de klapekster overwintert. Ook passeer je het Drouwenerveld, een van de grotere heide- terreinen waar - net als vroeger - schapen grazen. Een witte Kerst zou voor nog meer nostalgie zorgen, maar die heb ik er helaas nog niet beleefd.”

Boswachter Anneke Oomes

Wat: Natuurbelevingsroute, 7,5 km (schildje met ree), 5 km extra met deel Historische route (schildje met kasteel)
Waar: Mastbos bij Breda
Start: café De Kogelvanger, Galderseweg 55, Breda

“Het Mastbos wordt ook wel de achtertuin van Breda genoemd. Het is er vrijwel altijd druk. Maar niet in het zuidelijke deel, waar de Belevingsroute doorheen gaat. Die hebben we in 2015 ontwikkeld, toen dit bos zijn 500-jarig jubileum vierde. Daarmee is het een van de oudste cultuurbossen van Nederland, dat in opdracht van graaf Hendrik III van Nassau werd aangeplant voor de houtproductie en jacht. Vanwege die functies heeft deze voorloper van de Oranjes er ook de fraaie lanen laten aanleggen.

De kans is groot dat je tijdens deze wandeling oog in oog komt te staan met een ree. Er zit een gezonde populatie, die graag haar buik rond eet in de weilandjes waar je langs komt. De wandeling gaat ook door een stuk nat heidegebied dat nogal kwetsbaar is. Daarom loopt er een verhoogd vlonderpad overheen. De heide vind ik niet alleen mooi in augustus, als ze in bloei staat. De verstilde schoonheid op een grijze dag kan ik ook erg waarderen.

Wie het hele Mastbos wil zien, kan ervoor kiezen de Historische route te vervolgen, op het punt waar die de Belevingsroute kruist. Daar vlakbij bevindt zich een uitkijkpunt, dat goed zicht biedt op de vele vennetjes die het gebied rijk is. En dat je in bourgondisch Brabant bent, laat zich raden. In en rondom het bos zitten wel zes horecagelegenheden.”

Boswachter Mark Kras

Wat: Dennenduinwandeling (blauw), 2,2 km, evt. met Ganzenhoekwandeling (oranje), 3,3 kilometer
Waar: Wassenaar aan zee
Start: Wassenaarseslag, parkeerterrein De Kuil

“Tot tien jaar terug lieten we de eerste duinenrij volop begroeien met grassen en struiken. Maar wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat die bescherming niet altijd nodig is; nadat een stuk is afgeslagen, kunnen duinen zichzelf goed herstellen. Het verschil in beheer kun je direct na aanvang van deze wandeling goed zien. Je loopt dan in noordelijke richting achter de zeereep. In het begin is die nog ouderwets begroeid, maar even verderop helemaal kaal, wat in de achterliggende duinen een grote soortenrijkdom oplevert. Zonder al dat struweel krijgen kleine plantjes en mossen een kans. Het zeldzame zomersneeuw bijvoorbeeld, dat zorgt voor opvallende witte vlekjes in het landschap. En ook het grijze rendiermos - bekend van de kerststukjes - dat vroeger uit het Hollands Duin werd gehaald voor de dieren in Artis. Omdat mossen zich in de winter voortplanten, zijn ze nu aan het ‘shinen’, op hun mooist.

Na de zeereep gaat de route door een open duingebied met stuifkoppen en valleitjes, dat in de volksmond ook wel de Hollandse Kalahari wordt genoemd. Rond de eeuwwisseling is de waterwinning er stop gezet en de vegetatie verwijderd. De zo ontstane zandhellingen zijn voor kinderen geweldig om te beklimmen. En als er sneeuw ligt kunnen ze er lekker met een slee vanaf roetsjen.

Een stuk beschutter is de oranje route door het Ganzenhoekbos, die je er aan vast kunt plakken. In dit kleine glooiende bos ruik je de dennennaalden en zitten ook flink wat wintergasten. Het goudhaantje met zijn knalgele kuif bijvoorbeeld. Dit kleinste vogeltje van Europa zul je eerder horen dan zien. Hij leeft in groepen en kletst in de dennen op hoge pieptoon voortdurend met zijn soortgenoten.”

Boswachter Ine Nijveld

Wat: Rode route, 8,5 km
Waar: Sallandse heuvelrug
Start: Buitencentrum Sallandse heuvelrug, Grotestraat 281, Nijverdal

“Voor deze wandeling moet je wel een beetje fit zijn. De Sallandse heuvelrug is een gebied met veel reliëf; er wordt dus nogal wat geklommen en gedaald. Zo beland je op een ongeveer 60 meter hoog plateau, de Noeselerberg, van waaraf je een over de heide een schitterend uitzicht hebt. Bij helder weer zie je onder meer Zwolle liggen.

In het gebied bevindt zich de laatste wilde populatie korhoenders, maar de kans dat je die spot, is miniem. Hoewel Staatsbosbeheer er alles aan doet om het tij te keren, is deze prachtige vogel met uitsterven bedreigd. De kramsvogel daarentegen leeft hier in de winter in grote groepen, die je in zwermen ziet opstijgen. Ze zijn dol op vossebessen, die nergens in Nederland in zulke grote hoeveelheden groeien. Deze familie van de bosbes - die je langs de paden mag plukken - heeft het hele jaar door groene blaadjes en rode besjes, wat met een toef sneeuw een kerstachtig plaatje oplevert. Daarbij groeit op de heide de zeldzame jeneverbes. De verhalen over de witte wieven zouden zijn ontstaan door de grillige vormen van de struik, omhuld met mistflarden.

Ook voert de route langs een schaapskooi, waar als je geluk hebt de eerste lammetjes worden geboren. Van een heel andere orde is het kamp Twilhaar dat er vlakbij ligt. Daar werden in 1942 Joodse jongens en mannen te werk gesteld, die uiteindelijk zijn gedeporteerd naar de vernietigingskampen in het Oosten. Vijf jaar geleden heeft Staatsbosbeheer de contouren van het verdwenen kamp weer zichtbaar gemaakt en er een informatiepaneel geplaatst.”

Boswachter Paul Suurmond

Wat: Engelse Parkwandeling (rood), 6 km
Waar: Utrechtse heuvelrug, Baarn
Start: Kasteel Groeneveld, Groeneveld 2, Baarn

“Als landgoed Groeneveld een wit laagje heeft, zwijmel je helemaal weg. Het kasteel is dan een sprookje. Eigenlijk moet ik buitenverblijf zeggen: vermogende Amsterdamse kooplui hebben het in de VOC-tijd laten bouwen, toen Baarn nog een verzameling kleine huisjes was. De lokale bevolking heeft er toen die onjuiste benaming aan gegeven.

De wandeling gaat door het omliggende park, dat oorspronkelijk in de formele Franse stijl symmetrisch is aangelegd. Toen medio negentiende eeuw de grillige Engelse stijl mode werd, kreeg het park ook kronkelweggetjes en meanderende beekjes. Hoewel je niet in natuurgebied wandelt, tref je er bijzondere bomen aan. Die zijn soms ouder dan de exemplaren in de Nederlandse bossen. Vooral in de winter kun je hun markante contouren goed zien. En ook de moestuin - qua grootte een half voetbalveld - is prachtig. Bij de meeste landgoederen is die allang verdwenen.

De route gaat over een half verhard pad; voor jong en oud goed te belopen. En iedereen komt aan zijn trekken. Er zijn ook fraaie vijvers en je komt langs een ijskelder, de voorloper van de koelkast waar nu vleermuizen hun winterslaap houden. Daarbij worden in het kasteel exposities gehouden, en het koetshuis herbergt een grand-café met heel wat meer allure dan de gemiddelde kroeg.

Niet voor niks is het een geliefde plek, waar in de jaren zestig door kunstenaars als Karel Appel wilde feesten werden gehouden. Toen was het nog een bouwval. Staatsbosbeheer heeft er in de decennia erna flink aan getrokken om er weer iets moois van te maken. Je kunt zeggen dat dat goed is gelukt.”

Lees hier meer Het mooiste Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden