Vijf minuten stomen. Pliep! Klaar.

Maar de Slow-beweging wil dat we gaan husselen, prakken en snijden.

Op culinair gebied was Nederland nog niet zo heel door akker, geleden als een dorre zegt Andrea van Gemst van Slowfood Nederland. Tijdschriften als Tip en Allerhande zorgden voor wat variatie op tafel, maar toch gold thuis eten als ouderwets. We hadden onze magen vol van kruimige aardappels, en masse zochten we ons heil in restaurants of fastfoodketens: de Big Mac van McDonald's kon in de auto verorberd worden, en een frikadel uit de muur voldeed net zo goed.

Maar net zoals religie vaak een deel van haar gelovigen verliest door twijfel, zo keren ook in de wereld van het consumeren mensen terug naar de keukentafel. Is het niet uit geldnood, dan is het wel uit een gevoel van verzadiging. Alweer aanschuiven bij de Mexicaan verveelt, net als het zoveelste struisvogelbiefstukje. Op televisie en in talloze kookboeken leren we wat we al lang vergeten zijn: het genot van koken. In zijn nieuwste boek komt keukenkoning Gordon Ramsay 'met al zijn passie en unieke adviezen' bij je thuis. Jamie Oliver fladdert nonchalant door de keuken om ingewikkelde gerechten als eenvoudig voor te schotelen. We mengen, prakken en bakken dat het een lieve lust is.

Is koken een tegenreactie op wat de Amerikaanse arts Larry Dossey in 1982 de 'haast-ziekte' noemde, het obsessieve geloof dat 'de tijd opraakt, dat er niet genoeg van is en dat we steeds sneller moeten fietsen om hem bij te houden'? Het snelle leven waarin eten vooral buiten de deur genuttigd wordt - met voor-beelden uit Amerika waar de keuken zelfs uit de woning verdwijnt - mag dan niet ons ideaal zijn, rustig een maaltijd bereiden is er vaak niet bij. Als we al niet buitenshuis eten, loeren we weliswaar naar Jamie Oliver en Gordon Ramsay, maar laden dan vlug onze winkelmandjes vol met voorverpakte, gesneden én gewassen groente, versgeperste jus en drinkyoghurts. Readytomaaltijden cook-ingrediënten, ready-to-heat-lang en readytoeatproducten bepalen ons eetgedrag. We bereiden gepocheerde zalm nico¿ ise met gekookte kwarteleitjes binnen tien minuten. Het mag geen tijd kosten, eten moet 'klaar' zijn. Binnen enkele jaren kan veertig procent van de Nederlandse huishoudens niet meer koken, verwacht directeur Paul Having van Albert, de thuisbezorgservice van Albert Heijn. Kortom: we mogen dan teruggekeerd zijn naar de keukentafel, haastig zijn we als voorheen.

We behoren tot de snelheidscultuur, diagnosticeert Carl Honoré in zijn boek 'Slow, een wereldwijde revolutie'. ,,Het probleem is dat onze passie voor snelheid, onze obsessie om steeds meer in steeds minder tijd te doen, is doorgeslagen: ze is veranderd in een verslaving, een blinde verering. Zelfs als de snelheid een averechtse uitwerking begint te krijgen, denken we nog dat we te langzaam gaan. Raak je achter op je werkschema? Neem een snellere internetverbinding. Geen tijd voor die roman die je met Kerstmis hebt gekregen?

Doe een cursus snellezen.”

Juist in de keuken moet de revolutie voor de rust beginnen, meent de Italiaan Carol Petrini, culinair schrijver en inspirator van de in 1986 opgerichte Slowfoodbeweging. ,,We zijn besmet met hetzelfde verraderlijke virus: Het Snelle Leven. Het verstoort onze gewoonten, dringt door in de intimiteit van onze huizen en dwingt ons om fastfood te eten.” ,,Een resolute verdediging van rustig, zinnelijk genot is de enige manier om ons te verzetten tegen de overal doorgedrongen dwaasheid van het Snelle Leven. Onze verdediging moet aan tafel beginnen met Slowfood.”

Slowfood is een internationale beweging geworden 'ter verdediging van het recht op genieten', verspreid over vijftig landen met achtduizend leden. Filosoferen over de Slow-beweging resulteerde in Japan in de Club voor Traagheid, en in Amerika in de Long Now Foundation. En in Europa ontstond de Vereniging voor de Vertraging van de Tijd. Op allerlei gebieden proberen mensen de klok langzamer te laten lopen, zelfs in de slaapkamer met Slow Sex.

,,Slow zijn betekent het ritme van je leven in de hand houden. In welke omstandigheid ook bepaal je zelf hoe snel je wilt gaan. We vechten voor ons recht ons eigen tempo te bepalen”, zegt Petrini. Maar slow heeft ook zijn grenzen. ,,Er zijn mensen die met een theelepeltje urenlang bezig zijn met het leeglepelen van een glas appelsap om zo te smaak volledig te proeven, maar dat is niet wat wij bedoelen met Slowfood”, zegt Andrea van Gemst van Stichting Slowfood Nederland, waar inmiddels achthonderd mensen lid van zijn.

,,We willen genieten van eten en drinken zonder te vergeten dat - wanneer we ook over tien of twintig jaar nog lekker willen eten - dit ook een bepaalde verantwoordelijkheid met zich meebrengt.”

Daarom probeert de organisatie wereldwijd oude (streek)gewassen weer op de kaart te brengen en zich te verzetten tegen de consumptie van fastfood. Slowfood is bezig met het samenstellen van de Ark van de Smaak, voor gewassen en ingrediënten die het beschermen waard zijn. Dit jaar wordt er een Universiteit voor Gastronomische Wetenschappen geopend in Pollenzo bij Bra. Honderddertig speciale gerechten uit Italië, bekend bij lokale boeren, zijn van de vergetelheid gered, zoals Ligurische aardappels, ongebleekte selderij uit Trevi en een wilde-zwijnenras uit Siena. Ook let de beweging op Ladotirikaas uit Griekenland en de Pardigone-pruim uit Frankrijk. Verschillende Convivia zijn opgericht, lokale Slowfood-kringen, waar leden zich bezighouden met aardappel-en appelproeverijen en - zoals hier in Nederland - Jordaans eten.

Ook de bereiding van producten moet weer rustig gebeuren, meent de organisatie. En daarom worden bakkers geprezen die hun brood soms tot drie dagen laten rijzen. Daarnaast lopen er steeds meer Slow-kippen rond, kippen die drie maanden mogen rondscharrelen in plaats van vier weken. Ter eer en glorie van de smaak.

Maar wat dan als er geen tijd is om de Pardigone-pruim te proeven? Of als we geen zin hebben om urenlang eten te bereiden volgens traditionele werkwijze, omdat we er simpelweg geen tíjd voor hebben? Dan nog kan het op de Slow-manier vindt Honoré. Begin met lokale seizoensproducten, stelt hij. Koop milieubewuste producten en plant wat munt, peterselie en tijm in eigen tuin. Daarnaast moeten we de neiging om een kant-en-klare maaltijd in de magnetron te gooien, onderdrukken. ,,Ik heb de ervaring dat even diep ademhalen en de keuken inlopen soms genoeg is om dat gevoel van 'dat is me te veel moeite' kwijt te raken. Eenmaal daar wacht je een grotere beloning dan een heerlijke maaltijd. Als de gekneusde teentjes knoflook in de hete olie beginnen te sissen, voel ik de stress van de dag van me afglijden.” Verorberen van voedsel is geworden als vloeken in de kerk. Eten moet met smáák gebeuren. Koken is cultúúr, een heilig ritueel dat verbroedert en verrijkt. Een zalig samenzijn met vrienden en familie moet verlichting brengen in een mistroostig leven waar alles snel moet gebeuren. We lopen terug naar het fornuis, herlezen de oude recepten of volgen inspirerende koks en wachten tot de aardappels in de pan staan te dansen.

,,De Slow-beweging is geen nieuwe religie”, zegt Van Gemst echter. ,,Dogma's en genot passen niet bij elkaar. Je kunt niemand verplichten om te genieten. Genieten van je voedsel betekent niet dat je voor de tv je bord leegschrokt, maar je hoeft je maaltijd ook niet te herkauwen. Elke dag vier uren aan tafel zitten? Daar heb ik ook de tijd niet voor. Boodschappen halen bij allerlei kleine winkeltjes met milieuvriendelijke producten, dát is mijn Slow-moment.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden