Vijf keer anders wachten op Godot

'Wachten op Godot' van Samuel Beckett is de klassieker van het moderne toneel. Tijdens de Beckettweek geven vijf regisseurs zaterdag in de Amsterdamse Stadsschouwburg hun interpretatie van één scène uit het stuk.

'Repertoire is zo oubollig. Bij 'Wachten op Godot' zie ik dan twee mannen, die een tekst die niet van henzelf is zeggen alsof die wel van henzelf is. Neemt niet weg dat we ons er nu als performer toe gaan verhouden. Om een kunstwerk op een voor ons relevante manier tot leven te wekken."

Een ding is in een telefonische ronde snel duidelijk. Het vijftal dat zaterdag, in het kader van de Beckettweek in de Amsterdamse Stadsschouwburg, elk een scène uit 'Wachten op Godot' zal regisseren, is niet per se gevraagd als verklaard Beckettfan.

Zoals Ward Weemhoff van De Warme Winkel benadrukt: "Wij hebben niets met repertoire. Wij zijn een beetje Beckett-leken. Maar het hele existentialisme dat gaat over de vrije wil, om zelfmoord te plegen of door te leven, dát gedachtegoed vinden we spannend om op een andere manier vorm te geven. Om dat als collectief op zo'n regieavond te kunnen doen, vinden wij, Mara van Vlijmen en ik in dit geval, wel leuk."

Uitgesproken theatermakers en een breed palet, daar ging het de Stadsschouwburg om, zegt hoofd progammering René van der Pluijm. "Met aan de ene kant van het spectrum Leonard Frank (70), oprichter van Toneelgroep Baal, die tot de grote meesters behoort, en anderzijds het aanstormend regietalent Ilmer Rozendaal (25), die met haar afstudeervoorstelling 'Medea' de Ton Lutz Prijs 2011 won."

Verder zijn uitgenodigd Paula Bangels (46), Vlaams regisseuse en artistiek leidster van De Spelerij, en de dertigers Joeri Vos (schrijver/regisseur bij Toneelgroep Oostpool) en acteurscollectief De Warme Winkel.

Van der Pluijm: "Ze ensceneren dezelfde scène, omdat juist dat verschillende interpretaties interessant maakt, ook om daar de signatuur van een regisseur in te kunnen herkennen. De regisseurs nemen hun eigen spelers mee, wij bieden het kale toneel met de boom en één dag om ter plekke te repeteren."

"Het lijkt een absurde tekst," zegt Paula Bangels, "maar als je er vol voor gaat, wordt het opeens heel helder. Tragisch én grappig. Zeker als je het Peter de Graef en David Cantens ziet spelen, wordt het universeler dan twee mannen onder een boom: het niet durven actie te ondernemen. Het almaar uitstellen om te doen wat je wil doen en ondertussen de leegte een beetje vullen met gepraat." "Dat je het nooit helemaal begrijpt," zegt Joeri Vos, "vind ik fascinerend aan het werk van Beckett, maar het verwart me ook."

Ilmer Rozendaal kreeg associaties met een apocalyptische situatie waardoor de personages in de war zijn: "Zoals op die foto bij '9/11' van een man, keurig in het pak met een koffertje aan de hand en braaf een jas over de arm, maar onder het stof. Er is iets gebeurd, maar ze beseffen nog niet wat. Het is die verwarring en de slapstick in Becketts tekst die én beangstigend én grappig kan werken.

"Het mooie van Becketts werk is het raadselachtige, de humor, het niet eenduidige, wat veel ruimte geeft voor interpretatie. Toen ik zijn 'Footfalls' regisseerde, ontdekte ik hoe exact hij dat stuk in de ruimte heeft gezet. Beckett vertelt middels tijd. Daarom lezen zijn regieaanwijzingen als een partituur. Ik vind dat een verrijking in plaats van beklemmend, zoals vaak wordt gezegd."

"'Wachten op Godot' is wachten op mooi weer, in Nederland," zegt Leonard Frank: "Ik ben opgevoed met Beckett. Ik was negentien, twintig jaar en las alles uit Frankrijk: Beckett, Sartre, Artaud. Eén grote inspirerende bende van auteurs. Beckett heeft de basis gelegd in mijn denken over de literaire kant van toneel."

Voor Paula Bangels was Beckett heel lang iemand om juist ver weg van te blijven: "Ik was er te jong voor, denk ik, ik begreep het niet. Dingen wel ontdekken is het leuke van ouder worden. Daarop wachten, het almaar wachten tot je groot, volwassen, oud bent zie ik nu erg in het stuk terug."

"Ik ben verreweg de oudste regisseur met waarschijnlijk de jongste cast," zegt Frank: "Ik heb twee jongens uit het laatste jaar van de toneelschool uitgenodigd voor dit spektakel. In plaats van een fragment recht op en neer te brengen, leek het me leuk en waardevol deze opzet aan te grijpen om een brug te slaan tussen generaties."

Rozendaal heeft bewust wel voor gerenommeerde acteurs gekozen, of beter, actrices: "Dat lijkt een statement, nu het vijfentwintig jaar geleden is dat de rechter zich moest uitspreken over de voorstelling van Matin van Veldhuizen met een vrouwelijke bezetting. (Beckett wilde niet dat dit stuk door vrouwen werd gespeeld, maar kreeg in een kort geding ongelijk, red.) Maar het was een heel intuïtieve keuze. Er schoten alleen maar namen van actrices in mijn hoofd."

De context van een besloten bijeenkomst, geeft Rozendaal de ruimte te onderzoeken of haar intuïtie klopt: "Ik heb de scène wel wat bewerkt om het toe te spitsen op hun pogen zich de vorige dag te herinneren."

De Warme Winkel neemt een andere vrijheid: "Wij doen niet de tekst, wij laten ons door de tekst inspireren. Het gaat ons er allereerst om onze zoektocht transparant te maken." Omdat het hier om regietoneel gaat, vragen ze er wel twee acteurs bij.

En wie Godot is? "Verkeerde vraag," zegt Rozendaal: "Het gaat erom dat we niet weten waarop we wachten en intussen leef je." "Op Poetry International," zegt Vos, "heb ik eens een prachtig gedicht gelezen van pianist Alfred Brendel, dat begon met: 'Toen Godot eindelijk verscheen, was de teleurstelling groot.' Misschien is dat inderdaad zo, dat het teleurstelt als je het zou weten."

Zes dagen Beckett in de Stadsschouwburg
Onder de titel 'Try. Fail. Try Harder. Fail Better' organiseert de Stadsschouwburg Amsterdam een week rond toneelschrijver Samuel Beckett (1906-1989), grondlegger van het moderne toneel. Met twee klassiekers, een reflectie, een terugblik op een rel en een vijfvoudige interpretatie van 'Wachten op Godot'.

Het programma: Vanavond en 18-4: Toneelgroep Oostpool met de grote zaalversie van hun 'Wachten op Godot; 19-4: 'About Beckett' door Maatschappij Discordia;

20-4: 'Beckett: Director's cut', vijf interpretaties van vijf regisseurs van dezelfde scène uit Becketts beroemdste stuk.

21-4 (matinee): 'Beckett extended', 25 jaar na de rel om een door actrices gespeelde 'Wachten op Godot'; 22-4: 'Krapp's laatste band', een weergaloze solo van Steven Van Watermeulen. Info: www.ssba.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden