Vijf cent voor een schoon toilet

Lang niet iedereen in Afrika heeft toegang tot zoiets basaals als een behoorlijke wc. Schaamte staat oplossingen voor dit probleem in de weg. Langzaam verandert die mentaliteit.

Vooral in de meer lommerrijke buurten van Nairobi vormen ze een alledaags verschijnsel, wildplassers. Tegen de dicht begroeide ligusterhagen langs de kant van de weg is het kennelijk goed wateren. Niet zeldzaam is ook het tafereel van een schielijk opdoemende gedaante uit hoog struikgewas, beschutte plaats van de gehurkte handeling.

In een land waar zes van de tien mensen niet beschikt over een fatsoenlijke wc doen velen de dagelijkse behoefte buitenshuis, al dan niet ’in het wild’. Het bracht de Keniaanse ondernemer David Kuria op het idee om op grote schaal milieuvriendelijke publieke toiletten te bouwen. Het allereerste ’toiletwinkelcentrum’ verrees onlangs in het stedelijke Uhurupark in het centrum van Nairobi, praktisch tegenover het parlementsgebouw. Naast wc’s en douches is er schoon drinkwater en een frisdrankkiosk, kan men een krantje kopen en de schoenen laten poetsen. „Op deze locatie hebben we niet gekozen voor een pinautomaat”, zegt Kuria, „vanwege de veiligheid.” Maar pinnen kan straks wel bij twee nieuwe nog te verrijzen eco-toiletten in het centrum.

In Uhurupark zijn meerdere sanitaire gelegenheden. Maar die onderscheiden zich vooral door de stank. Het Iko-toilet is proper: continu zwabbert de dienstdoende toiletmeester de vloeren schoon. Zijn vrouwelijke collega vraagt vijf cent en geeft desgevraagd een paar opgevouwen rolletjes closetpapier mee. „We garanderen een hoog niveau qua hygiëne en doen zo aan klantbinding. Je voelt je hier eerder op je gemak”, stelt de in suède jasje en modieuze das gestoken Kuria. De mensen zijn inderdaad tevreden, sommigen toiletteren er iedere dag.

Zonnepanelen moeten de stroomvoorziening leveren en de urine wordt niet weggespoeld met water, maar biologisch ontdaan van geurtjes en opgevangen in bakken. Daarna staat het menselijke residu ter beschikking van het Agrarisch Onderzoeksinstituut. Kuria kreeg een grote lening van een Amerikaanse bank – een complete voorziening realiseren kost 20.000 euro. Hij is nog in overleg met een Nederlandse bank voor aanvullende financiering.

De ondernemer weet waarover hij praat. Hij is al tien jaar werkzaam op het terrein van water en sanitair en adviseert daarin nu ook het ministerie van onderwijs. De hygiëne op schoolwc’s is vaak allerbelabberdst. Reden voor veel meisjes om tijdens de menstruatie maar helemaal thuis blijven. Het is aan de adviseur en de overheid om die wantoestanden de wereld uit te helpen: „Sanitair was tot op heden, in tegenstelling tot bijvoorbeeld water, nooit een politieke prioriteit, uit gêne. Maar de oprichting van het nieuwe ministerie van zorg en sanitair is een belangrijke stap voorwaarts”.

Dat de stoelgang inderdaad iets mensonterends krijgt, bewijst de situatie in Siranga, een buurt van ongeveer 145.000 inwoners in de sloppenwijk Kibera. Het beruchte flying toilet, een plastic zak met uitwerpselen in volle vaart naar buiten geslingerd, bestaat er nog steeds. Open riolen waarin kindertjes vrijelijk banjeren ook. Margaret Muranguri, moeder van vijf, is sleutelhoudster van twee in elkaar geflanste piepkleine barakjes die dienst doen als toilet: gat in de grond, en douche: zelf mee te brengen teil met water. Ze deelt deze twee vierkante meter met ’vijftig buren’. „We accepteren wat voorhanden is.” De hulporganisatie Practical Action heeft in overleg met de bewoners een riolering aangelegd die vier openbare sanitaire gebouwtjes met elkaar verbindt. Het is letterlijk dweilen met de kraan open. „Meer initiatieven zijn nodig”, bevestigt een projectmedewerker van de organisatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden