Vieze straat maakt mens onverschillig

Mensen gooien rommel op straat als anderen dat ook doen. (Trouw) Beeld
Mensen gooien rommel op straat als anderen dat ook doen. (Trouw)

groningen – - Het bord ’hier geen rommel op straat gooien’ kan mensen juist op ideeën brengen. Dat zegt sociaal psycholoog Kees Keizer die morgen promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Voor zijn onderzoek, vastgelegd in het boek ’The spreading of disorder’, deed hij experimenten op straat. Zo legde hij een envelop met geld in zowel een schone omgeving als in een straat met veel rotzooi. In de laatste straat waren mensen eerder geneigd de envelop mee te nemen.

Ook hebben ze op zo’n plek eerder de neiging om een verbodsbod te negeren: daarom werkt een bord met de tekst ’geen rommel weggooien’ in een omgeving waar al veel zwerfvuil ligt averechts. En de ene normoverschrijding lokt al snel de ander uit, zegt Keizer.

Mensen doen elkaar na: ze gooien rommel weg als ze dat anderen ook zien doen en helemaal als die anderen er uitzien als mensen met status. Dus leidinggevenden, zo adviseert Keizer, pas extra op uw tellen: juist uw slechte voorbeeld doet slecht volgen.

Het voorbeeldeffect werkt ook de andere kant op, zo bleek toen Keizer in twee straten mensen posteerde die zogenaamd per ongeluk hun boodschappen op straat lieten vallen. Met één verschil: in de ene straat waren de voorbijgangers kort daarvoor iemand gepasseerd die de boel stond aan te vegen, in de ander niet.

Het aantal hulpvaardige mensen, dat meehielp om de boodschappen bij elkaar te rapen, was in de straat waar werd geveegd dubbel zo hoog als in de andere straat.

Keizer adviseert de gemeentelijke reinigingsdiensten daarom om niet voor dag en dauw de straten te reinigen, maar op een tijdstip dat iedereen het kan zien.

Overheidscampagnes zoals ’een kort lontje’ – die irritaties moet voorkomen – hebben volgens de psycholoog mogelijk ook een averechts effect, omdat ze de aandacht vestigen op ongewenst gedrag.

Laat voorbeelden zien van mensen die het wél goed doen, adviseert de Groningse psycholoog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden