VIERDE JAAR, WEEK 11

Zaterdag 17 juli 1943 - Het is oorlog maar het is ook vakantietijd. Vandaar dat de secretaris-generaal van het departement van justitie bij de burgemeesters erop heeft aangedrongen onverwijld verscherpt politietoezicht te laten uitvoeren op kampeerboerderijen, wilde jeugdherbergen en kamphuizen. De primitieve wijze van logies aldaar geeft regelmatig aanleiding tot klachten uit de burgerij over rumoer, wanordelijkheden en onzedelijkheden.

Er wordt een landelijke regeling voor dit soort van vakantieviering voorbereid, maar in afwachting daarvan wordt de burgemeesters geadviseerd alleen akkoord te gaan met kampeergelegenheden en jeugdherbergen, die respectievelijk onder verantwoordelijkheid van de ANWB en de jeugdherbergcentrale NJHC vallen. Bezoekers dienen gecontroleerd te worden op een lidmaatschapsbewijs van de ANWB of een kampkaart.

129 doden bij bombardement

Zondag 18 juli 1943 - Het ANP meldt alle kenmerkende schrijnende voorbeelden van geallieerde terreur in een bericht over een bombardement op Amsterdam-Noord, waarbij 129 mensen de dood vonden:

“Zaterdagmorgen om ongeveer kwart voor negen hebben talrijke Amerikaanse bommenwerpers een ernstige aanval gedaan op Amsterdam. De tientallen vliegtuigen, die op grote hoogte bleven, gooiden lukraak hun bommenlast uit boven de arbeiderswijken in het noordelijk gedeelte van de stad. De gevolgen waren verschrikkelijk. Een klooster, door de bekende bouwmeester Kropholler gebouwd, kreeg een voltreffer. De daarnaast gelegen kerk van dezelfde bouwmeester werd eveneens getroffen.

In het achtergedeelte van de kerk viel een bom, die een groot gat in het dak der kerk sloeg en vervolgens op de grond ontplofte, daarbij een geweldige ravage aanrichtend. De kerkbanken ter plaatse werden geheel versplinterd of door de luchtdruk een eind weggeslingerd, ook het orgel werd totaal vernield. In het klooster, dat voor een gedeelte werd vernield en overigens zware schade opliep, vonden vier zusters de dood, twee anderen werden zwaar gewond.

Een schoolgebouw werd eveneens getroffen. Een politiebureau in de buurt kreeg een voltreffer. Drie agenten werden daarbij gedood. Ook een postkantoor, een zittingslokaal van de geneeskundige dienst, een apotheek, een dokterswoning, een sigarenwinkel en tientallen huizen van arbeiders werden vernield. De gehele dag door bleven luchtbe- schermingsdienst en alle andere hulpdiensten voortreffelijk werk doen.

De verontwaardiging over die laffe aanval op deze arbeiderswijk was algemeen. Noch militaire doelen, noch fabrieken of industrieen werden getroffen. Louter particuliere gebouwen en woningen, louter burgers, waaronder vele kinderen, werden slachtoffers van de luchtpiraten.

Men moet hier wel geloven, dat de Engelsen en Amerikanen ook de Nederlanders in hun afgrijselijke terreuraanvallen wilden betrekken. Wat zou men anders moeten denken van de tientallen vliegeniers, die op klaarlichte dag, bij helder zicht, en op een tijdstip, dat de arbeiders op hun werk zijn of zich naar hun werk begeven, geen andere doelen kunnen vinden dan de huizen van burgers en hun kerken en scholen.

Wanneer oorlogsvliegers op een dergelijke hoogte hun bommen uitgooien, dat richten praktisch onmogelijk is, kan men veilig aannemen, dat de levens van vrouwen en kinderen en van alle Nederlanders, die buiten hun strijd zijn, voor hen geen enkele waarde heeft.''

Strijd vordert op Sicilie

Zondag 18 juli 1943 - Onder druk van de voortdurende aanvallen van de geallieerden hebben de Italiaans-Duitse troepen op Sicilie hun stellingen bij Agrigento verder achterwaarts verplaatst, zo blijkt uit het Italiaans weermachtbericht. Anders gezegd: Agrigento is ontruimd.

Gisteren nog werd gedacht dat op Sicilie een nieuwe fase in de strijd was ingetreden, waarbij van een vijandelijk oprukken nauwelijks meer sprake kon zijn. Maar ook toen al werd toegegeven, dat de geallieerde troepen beter bevoorraad worden dan de verdedigingsmacht. Het feit dat zij een aantal havens in hun greep hebben en geen tweede front, duizenden kilometers verderop te fourageren hebben, maakt het er hun een stuk makkelijker op.

Maar, aldus een beschouwing in het Romeinse blad 'Popolo di Roma', het was de as-landen ook hun eer te na, om te handelen als Churchill. Die trok zich na de mislukking bij Duinkerken terug op z'n eigen eiland en liet Frankrijk aan z'n lot over. Ondertussen konden de Engelsen vanuit Amerika bevoorraad worden. Kunst, zo lang er niemand een landing in Groot-Brittannie uitvoert. Italie heeft zich steeds aan alle morele en volkenrechtelijke verplichtingen gehouden en strijdt daarom nu op Sicilie met geweldige inzet maar beperkte middelen tegen een enorme macht.

Tegelijk voeren de geallieerden voortdurend bombardementen uit op steden op het Italiaanse vasteland. Bij aanvallen op Napels, Bari, La Spezia en Livorno zijn in totaal 277 doden gevallen.

Besprekingen Fuhrer-Duce

Dinsdag 20 juli 1943 - In een niet nader genoemde stad in het noorden van Italie heeft Hitler een ontmoeting gehad met Mussolini. Na een allerhartelijkst welkom volgenden geheime besprekingen waarna weer een allerhartelijkst afscheid volgde.

Volgens Italiaanse bronnen was het onderwerp van gesprek om te beginnen de wanhopige stormloop van de Sovjets aan het oostfront. Maar er zal ook gesproken zijn over de wijze waarop de actuele toestand in het gebied van de Middellandse Zee het hoofd geboden kan worden. In het communique dat tenslotte werd uitgegeven, wordt alleen gezegd dat militaire zaken zijn besproken.

“Een nieuw bijzonder indrukwekkend antwoord op de Engels-Amerikaanse pogingen om uit militair optreden tegen Italiaans gebied politieke munt te willen slaan. Dat die poging tot mislukken gedoemd is, bewijst niet alleen de houding van het Italiaanse volk na de terreuraanval op Rome, maar zal ook blijken bij de uitwerking van de besluiten, die de Fuhrer en de Duce in besef van hun verantwoordelijkheden voor het lot van Europa genomen zullen hebben,” aldus het Italiaanse commentaar.

Gisteren werd Rome gebombardeerd. Er vielen 166 doden.

Politieke moord in Rotterdam

Woensdag 21 juli 1943 - De Sicherheitspolizei deelt mee:

“In de avonduren van 19 juli 1943 - tegen 23 uur - werd in de Zestienhovenstraat in het noordelijk deel van Rotterdam de Nederlandse staatsburger Anthonius van der Waals, geboren op 11 oktober 1912 in Rotterdam, door verscheidene schoten ernstig gewond. De gewonde is tijdens het vervoer naar het ziekenhuis aan zijn verwondingen bezweken.

De daders wisten zonder herkend te zijn te ontkomen. Op de dode werd een persoonsbewijs gevonden, uitgeschreven ten name van Antoon de Wilde. Het vermoeden bestaat, dat het slachtoffer zich soms van de naam Antoon de Wilde bediend heeft.

De bevolking wordt aangespoord om mede te werken aan het opsporingswerk.

Voor ter zake dienende aanwijzingen, die leiden tot het vinden van de daders, wordt een beloning van 10 000 gulden uitgeloofd.''

Het wordt aan de bevolking overgelaten om uit dit opsporingsbericht conclusies te trekken. Van der Waals, die zich van een vals persoonsbewijs bediende, wordt het slachtoffer genoemd van een politieke moord en er wordt een beloning uitgeloofd van 10 000 gulden, een bedrag waar velen meer dan een jaar voor moeten werken. Van der Waals moet een belangrijk persoon zijn geweest.

Bevolking boet voor overval

Donderdag 22 juli 1943 - Officieel wordt medegedeeld:

“In een van de distributiekantoren van het land zijn misdadige elementen binnengedrongen, die bereikten, dat de ambtenaren ter plaatse, de plundering van het kantoor toelieten, zonder tegenstand te bieden.

Daarbij is een zeker aantal levensmiddelenbonnen gestolen.

Uit het onderzoek is gebleken, dat enkele ambtenaren in strijd met hun plicht - zonder tegenstand te bieden - de indringers in hun misdadige bezigheid niet hebben gehinderd.

Zij zijn daarop in hechtenis genomen en wachten thans op overbrenging naar het concentratiekamp 's-Hertogenbosch.

Tevens is bepaald, dat in dit geval en voortaan in elk eventueel volgend geval van deze aard het betreffende distributiekantoor voor de geroofde bonnen geen andere krijgt. De bevolking zal het dan, naar gelang van het aantal gestolen bonnen, zonder levensmiddelenbonnen moeten doen.''

Duits succes aan oostfront

Vrijdag 23 juli 1943 - Het Duitse weermachtbericht slaat ineens een toon aan, die doet vermoeden, dat de strijd aan het oostfront gekeerd is.

“De Sovjets hebben gisteren aan het gehele front van de zee van Azov tot in de gevechtssector Orel hun vergeefse pogingen voortgezet om door de Duitse stellingen heen te breken. Hun ten dele met verse strijdkrachten ondernomen aanvallen, waarvan het zwaartepunt gelegen was bij Kubysjevo, Isjum ten noorden van Bjelgorod en aan de bocht van de Orel, stortten ofwel in het afweervuur en de bommenregen voor de eigen linies ineen, ofwel werden in de hoofdgevechtslinie in een strijd op korte afstand tot staan gebracht. Plaatselijke wiggen konden overal in onverwijlde tegenaanval uit de weg worden geruimd.”

Een interessante melding, want de Sovjets beschikten al maandenlang niet meer over verse troepen. Althans, zo meldde het weermachtbericht. Dat dit een onjuiste voorstelling van zaken was, geeft de ANP-correspondent te Berlijn ook door: men moet de weermachtberichten van de bolsjevisten niet geloven, die zijn 'voortvarend en bedrieglijk'. Bovendien noemen ze plaatsnamen en terrreinwinsten die een volkomen onjuiste voorstelling van zaken geven. “Deze berichten worden door de bolsjevisten gelanceerd, met het doel de Duitse legerleiding op een verkeerd spoor te brengen.”

Dat zou niet erg zijn, als deze berichten alleen de legerleiding bereikten, maar blijkbaar neemt ook de bevolking van Duitsland er kennis van en wordt daardoor op een verkeerd spoor gezet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden