Vier of vijf zonnebloemen

Van onze kunstredactie AMSTERDAM - In de aanloop naar het internationale symposium dat het Van Gogh Museum op 15 mei samen met de National Gallery in Londen organiseert, heeft zich opnieuw een Van Gogh-onderzoeker op de vraag gestort of de 'Japanse' zonnebloemen van Vincent van Gogh echt of niet echt zijn.

Niet echt, zegt de in Nederland woonachtige Franse onderzoeker Benoit Landais. Afgelopen weekeinde verscheen een artikel van zijn hand in het Franse tijdschrift Connaissance des Arts, waarin hij onder meer op grond van correspondentie tussen Vincent van Gogh en zijn broer Theo betoogt dat Vincent geen vijf, maar slechts vier grote zonnebloemdoeken heeft geschilderd. Het schilderij dat ter discussie staat is het 'Stilleven met zonnebloemen' uit de collectie van de Yasuda Art Foundation in Tokio, dat het doek in 1987 voor het toenmalige recordbedrag van 75 miljoen gulden verwierf.

Met dit standpunt stelt Landais zich lijnrecht tegenover het merendeel van de experts die zich volgende week in Londen over deze - en andere - oeuvre-kwesties zullen uitspreken. Nog geen twee maanden geleden kwam Van Gogh-expert professor Bogomila Welsh-Ovcharov van de University of Toronto in Canada in het Britse kunsthistorische tijdschrift The Burlington Magazine met bewijzen die pleitten vóór de authenticiteit van het doek. Zij baseerde zich op vrijwel dezelfde bronnen - voornamelijk brieven en rekeningen - als Landais. Welsh-Ovcharov reageerde op haar beurt weer op de Britse kunsthistorica Geraldine Norman, die vorig jaar beweerde dat het schilderij een vervalsing is.

Volgens Welsh-Ovcharov is het doek in bezit geweest van tijdgenoot Paul Gauguin, met wie Vincent van Gogh schilderijen uitwisselde. Haar artikel werd omarmd door de specialisten van het Van Gogh Museum, onder wie Louis van Tilborgh en Sjraar van Heugten, die er ook van overtuigd zijn dat het doek echt is. Welsh-Ovcharov zal volgende week in Londen een voordracht houden.

Ook Landais, die geen kunsthistoricus is maar zich al jaren intensief met het oeuvre van Van Gogh bezighoudt, is inmiddels door de directeur van het Van Gogh Museum John Leighton uitgenodigd voor een paneldiscussie. Vreemd genoeg is het schilderij zèlf nog niet aan technisch onderzoek onderworpen, hoewel het Van Gogh Museum eerder wel aankondigde dat te willen doen. Tot nu toe richten de onderzoeken zich op de vraag hoeveel 'zonnebloemen' er in de correspondentie van de familie Van Gogh genoemd worden.

In augustus 1888 maakte Vincent van Gogh twee grote schilderijen, een met twaalf en een met veertien zonnebloemen. In de loop van 1889 schilderde hij een aantal kopiën, aanvankelijk bedoeld voor een ruil met Paul Gauguin. De meeste van Gogh-specialisten gaan ervan uit dat dit er drie waren.

Volgens onderzoeker Landais zijn het er maar twee, omdat Van Gogh zelf niet meer dan vier zonnebloemschilderijen in zijn correspondentie noemt. Tot een ruil met Gauguin zou het nooit gekomen zijn, beweert Landais: Deze wilde de orginelen, en zou te trots zijn geweest om kopiën te accepteren. Wel kocht hij later (toen Van Gogh allang overleden was) twee kleinere zonnebloemschilderijen uit 1887. Landais zegt dit uit kwitanties en brieven van Gauguin op te kunnen maken.

Welsh-Ovcharov beweert dat in 1894 de Parijse schilder en vervalser Claude-Emille Schuffenecker het betreffende werk van de echtgenote van kunsthandelaar Theo van Gogh kocht, Jo van Gogh-Bonger, die na de dood van beiden de nalatenschap beheerde. Maar volgens Landais waren dat de zonnebloemen die zich nu in Philadelphia bevinden. Een aantal jaren later daarentegen, in 1901, restaureerde Schuffenecker de zonnebloemen die nu in de Londense National Gallery hangen. Dat feit wordt door niemand betwist. Volgens Landais greep Schuffenecker toen de gelegenheid een kopie van het schilderij te maken. Pas na dát jaar wordt melding gemaakt van het bestaan van het schilderij, schrijft Landais.

De afgelopen jaren is er herhaaldelijk door diverse onderzoekers aan het oeuvre van Van Gogh geknaagd. De bedoeling van het Londense symposium is onder meer om deze discussies te inventariseren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden