Vier monsters bepalen eeuwlijst

Marilyn Monroe heeft het gehaald. Uiteraard. De mooiste vrouw op de fotografische plaat. Marlene Dietrich, die haar landgenoten op een onwelgevallig moment met 'Sag mir wo die Blumen sind' om de oren sloeg, heeft het ook gehaald.

Sartre hadden ze van mij weg mogen laten en van de Britse televisie-expert John Logie Baird en de Australische cricketer Donald Bradman had ik nog nooit gehoord. Verder mis ik Anne Frank, Niels Bohr, Alan Turing, Johan Cruijff, paus Johannes XXIII en de uitvinder van de anti-conceptiepil.

International Who's Who, uitgever van de jaarlijkse gids over mensen die ertoe doen, heeft zijn tophonderd van de eeuw uitgebracht. Honderd persoonlijkheden die de eeuw hebben gemaakt en gebroken. Een duidelijker inzicht in hoe de wereld in elkaar zit, is bijna niet te geven. De touwtjes zijn in Angelsaksische en Europese handen. De Derde Wereld heeft niets in te brengen, of nauwkeuriger, een wel heel speciale inbreng.

Van de honderd indrukmakers zijn er 25 Amerikanen, 23 Engelsen, twee Australiërs en een Canadees. Samen net meer dan de helft: 51. De twintigste eeuw is de eeuw van de Engelstaligen. Van Kennedy en Thatcher, van Louis Amstrong en Elvis Presley, van Rupert Murdoch en Cassius Clay, van James Joyce en Steven Spielberg.

Maar de lijst is vooral een reflectie van de politieke en culturele macht van het Westen. Europa leverde 28 'makers en brekers'. Met de zeven Russen mee zijn het er zelfs 35. Met andere woorden, het Westen zonder de Russen is goed voor 79 iconen van deze eeuw. Met de Russen zijn het er maar liefst 86. Op het lijstje van de veertien 'overigen' die van buiten deze wereld komen, staat geen enkele Japanner, zelfs keizer Hirohito ontbreekt.

Maar het meest schokkende is de 'productie' van Zuid-Amerika, Afrika en Azie. Twee massamoordende en twee 'gewone' dictators die samen 'goed' zijn voor honderden miljoenen doden: Mao Zedong, Pol Pot, Ho Chi Minh en Khomeini. En dan zijn er nog de alleenheersers met iets minder bloed aan de handen: Fidel Castro, Haile Selassie, Gamal Abdel Nasser. Tegenstrevers zijn er ook (geweest), allen uit die Derde Wereld: Aung San Suu Kyi, Gandhi, Nelson Mandela.

De enige niet-Europeaan, niet-Angelsaks, niet-Rus die op grond van iets anders dan politieke kracht de twintigste-eeuwse geschiedenisboeken zal halen is Pele, de Braziliaanse voetballer. Want zelfs Gabriel Garcia Marquez, de Colombiaanse schrijver, heeft zijn plek niet alleen met schrijven verdiend, maar ook met zijn politieke opstelling.

Maar wat me het meest bezighoudt zijn de Vier Monsters: Hitler, Stalin, Mao en Pol Pot. Bijna iedereen op deze hitlist zou je zelf zijn vergeten erop te zetten. Maar om de Vier Monsters kan niemand heen. Zij bewijzen dat niets zo effectief is als geweld om indruk te maken en invloed uit te oefenen.

Geweld loont omdat met ontzettend weinig energie een enorm effect wordt bereikt. Het maken van een schilderij kost tijd, energie, aandacht, zorg. Voor het vernielen van hetzelfde schilderij door er een stanleymes op los te laten is bijna niets nodig. Het repareren van het doek kost een oneindige hoeveelheid energie en tijd en zorg en het wordt nooit meer helemaal goed.

Idem met de mens. Het maken van een mens kost ontzettend veel tijd, energie, aandacht, zorg. Het doodschieten van een mens, het afmaken van een mens door hem de keel door te snijden is in een seconde gepiept. Het repareren van een vernielde mens is een onhaalbare klus, hoeveel zorg en aandacht, tijd en energie er ook in wordt gestopt, de littekens op lijf, hart, geest en ziel blijven.

Zonder Monroe en François Mitterrand had de lijst ook geklopt, zonder Hitler, Stalin en Mao niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden