Vier jurken, vier kisten

Een speelfilm, moest 'Brozer' worden met de terminaal zieke actrice Leonoor Pauw in de hoofdrol. Maar gaandeweg neemt de kanker de film over.

Het verhaal achter de film 'Brozer' - morgen in première op het Nederlands Film Festival - kon je de afgelopen jaren volgen op Facebook waar actrice Leonoor Pauw een blog bijhield. Het verhaal begint halverwege 2010 als Pauw bij een specialist belandt nadat ze het al een half jaar letterlijk Spaans benauwd heeft. Met haar hart blijkt niks mis, de benauwdheid wordt veroorzaakt door tumorvocht dat zich in haar longen heeft opgehoopt. Ze zal niet meer genezen. De dagen vullen zich met MRI-scans, medicijnen, pijn, verdriet.

Begin 2011 komt dan het plan op om Leonoors ziekte tot het thema te maken van een film, geen documentaire maar een speelfilm, een vervolg op de film 'Broos'. Adelheid Roosen, Marnie Blok, Lieneke le Roux, Maartje Nevejan en Pauw zelf speelden vijftien jaar eerder in 'Broos' vijf kiftende zussen die een videofilm voor het huwelijksfeest van hun ouders voorbereiden. Ze wonnen er een gedeeld Gouden Kalf voor beste actrice voor en hadden sindsdien wel eens gefantaseerd over een vervolg. De ziekte van Leonoor kan nu de kapstok zijn. En voor Leonoor Pauw biedt het maken van de film de mogelijkheid om af en toe 'even uit de dodencel te stappen'. "Het is volmondig JA", schrijft ze in haar blog na een ontmoeting met haar Broos-vriendinnen. "Een cadeau!"

Wat haar overkwam als terminaal kankerpatiënt wilde ze niet verstoppen maar juist 'ongeremd delen'. Een nieuwe realiteit scheppen waarin het feit dat Pauw dood gaat ook echt waar is, maar waarin het op sommige momenten ook ánders waar is.

Helder als glas. En een prachtig, voorstelbaar streven bovendien. Een speelfilm schept ruimte voor improvisatie rond een wetenschap die anders alleen als een steen op je maag ligt. Het spel biedt ook ruimte aan de anderen, die mee naar de dokter moeten, de kist uitproberen.

Alleen: kan je spelen dat je dood gaat, als je zelf echt dood gaat? Kan je het sterven wel delen?

Leonoor Pauw is niet de eerste Nederlander die in het aanzicht van de dood houvast zoekt in een film die nog af moet. Fotograaf en filmer Ed van der Elsken nam in 1990 afscheid van het leven in 'Bye', en in 2000 maakte filmer Johan van der Keuken zijn laatste grote documentaire 'De grote vakantie' waarin hij verslag doet van de reis die hij onderneemt nadat hij van zijn dokter heeft gehoord dat zijn prostaatkanker ongeneeslijk is.

Het grote verschil tussen die films en 'Brozer' is niet alleen dat dat documentaires zijn en 'Brozer' - in eerste instantie - een speelfilm, maar ook dat Pauw het scheppingsproces deels aan de anderen overlaat. De wel gezonde regisseur en actrices die nu haar ziekbed mee vorm gaan geven. Aanvankelijk laat 'Brozer' zich ook aanzien als een soort 'De vloer op' waar de dood in rondwaart. Zo komt Adelheid Roosen ofwel zus Carlos in de eerste geïmproviseerde scène met vier fleurige rode jurkjes aan zetten die alle zussen moeten dragen zodat er om zieke Muis heen een roedel gevormd kan worden. We zien de fleurige vrouwen in de wachtkamer in het ziekenhuis, op het strand, bij de dokter. Even later stelt Roosen vier doodskisten op wat na enig gebekvecht het bizarre beeld oplevert van vier gelijk geklede vrouwen in vier kisten. Hier slecht 'Brozer' twee taboes in een keer, naast het taboe op de kist ook het taboe op oudere vrouwen in identieke King Louie jurkjes.

Rustpunt in geharrewar

Ging in 'Broos' de oeverloze zussenpraat ook wat op je zenuwen werken, in 'Brozer' is er de zieke Muis gespeeld door de zieke maar indrukwekkend sterke en open Leonoor Pauw, naar wie de camera steeds terugkeert. Haar licht afwezige aanwezigheid biedt zowel een rustpunt in het geharrewar, als een terugkerende confrontatie met wat hier echt aan de hand is. Als Carlos Muis in de eerste scène in een enthousiaste omhelzing tegen de grond werkt, moet Pauw naar adem happen. 'Dat moet je niet meer doen' zegt Muis lachend. Als ze naast elkaar in de kisten liggen, sluit de vermoeide Muis als enige even haar ogen.

Sluipenderwijs neemt dan de kanker haar lichaam steeds meer over, en daarmee ook de film. Ongeveer halverwege maakt Pauw kenbaar dat ze zo niet meer verder kan. De werkelijkheid is te groot geworden. Vanaf dan gaat 'Brozer' niet meer over zieke Muis en haar zussen maar over de echte Leonoor Pauw die worstelt met pijn, verdriet, het naderende afscheid van dochters en man, de groeiende kloof tussen haar en de anderen. De jurkjes gaan weer uit, maar de intimiteit blijft, en ook het zoeken naar een (nu documentaire) vorm.

Wat begon als een vitaal experiment van vier rare wijven, eindigt met het beeld van Pauw opgebaard op bed. Dood is dood; stil, weg, geen fictie meer. Nu is dit definitief haar verhaal niet meer, maar dat van de achterblijvers. Nu is de film ook niet meer het geschenk van de vriendinnen aan Pauw, maar dat van Pauw aan ons.

Te veel is het zeker bij momenten, deze film, te intiem, te pijnlijk. Maar gek genoeg, voor wie zelf zo'n ziekbed van nabij heeft meegemaakt, is 'Brozer' ook bevrijdend. Een unieke, aangrijpende film die onomwonden laat zien wat een eenzaam proces het sterven is, en hóe afmattend, maar ook dat 'ongeremd delen' verlichting biedt, en inzicht en perspectief.

V.l.n.r: Leonoor Pauw, Marnie Blok, Lieneke le Roux en Adelheid Roosen.

HHHHH

Brozer gaat morgen in première op het Nederlands Film Festival. Vanaf 2 oktober in de bioscoop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden