Vier jaar voor een man van 94

Vier jaar voor een 94-jarige. Het vonnis van de rechtbank in Lüneburg viel zwaarder uit dan de eis; het Openbaar Ministerie vroeg om drieënhalf jaar, waarvan het grootst gedeelte als uitgezeten mocht worden beschouwd, met het oog op eerder verzuim van de Duitse justitie.

Nee, zei de rechtbank, in het onverwacht snel gevelde vonnis. Vier jaar. Het OM moet wel onderzoeken of de veroordeelde dat aankan.

Vier jaar voor Oskar Gröning, de man die twee jaar lang in Auschwitz geld en waardepapieren innam van gedeporteerden om het naar Berlijn te sturen. Die, naar eigen zeggen, slechts een enkele keer dienst had gedaan aan de Rampe, dat toneel van afschuwelijke scènes, en die tot driemaal toe om overplaatsing vroeg. De man ook die, en dat was een unicum, zichzelf moreel schuldig had verklaard (maar niet strafrechtelijk). De man die zich niet had verscholen achter zijn dienstplicht. Die berouw had getoond (maar niet zijn excuses aan slachtoffers en nabestaanden had aangeboden).

Oskar Gröning is schuldig bevonden aan medeplichtigheid aan de moord op 300.000 Hongaarse Joden in 1944, in een tijdsperiode van enkele maanden. De rechtbank zegt met zijn vonnis dat een ieder die meewerkte aan de Holocaust schuldig is, ongeacht zijn leeftijd.

En volgt daarmee het oordeel in het proces tegen de 91-jarige vroegere kampbewaker Ivan Demjanjuk, die in 2011 tot vijf jaar werd veroordeeld wegens medeplichtigheid aan de moord op 28.000 hoofdzakelijk Nederlandse Joden in Sobibor.

Demjanjuks verdediging ging tegen de uitspraak in beroep, maar voor het zover kwam overleed de veroordeelde. Ook in de zaak Gröning wordt nog een hoger beroep verwacht, zodat het de vraag is of hij zijn straf ooit zal uitzitten.

Van belang hier is het vonnis zelf. Daarop hadden in een reactie ook de advocaten van de 65 mede-aanklagers gewezen, mede-aanklagers van wie sommigen als getuigen hadden opgetreden om voor de rechtbank hun aangrijpend relaas te vertellen.

"Het gaat niet om de straf, het gaat me om het vonnis, om de stellingname van de samenleving", had Auschwitz-overlevende Eva Pusztai-Fahidi gezegd. En advocaat Cornelius Nestler verklaarde: "Aan Auschwitz had men niet mogen meewerken. Meneer Gröning werkte mee en daarom is hij wegens medeplichtigheid aan massamoord veroordeeld. Veel te laat, maar niet te laat."

Dat 'veel te laat' sloeg op het grote verzuim van de na-oorlogse Duitse justitie. Tegen Gröning liep al in 1977 een gerechtelijk vooronderzoek, maar tot een proces kwam het nooit. In zeventig jaar tijd liepen tegen 172.294 nazi's zulke onderzoeken. Aangeklaagd werden er 16.740. Het kwam tot 6656 veroordelingen, zestig procent hiervan met straffen van minder dan een jaar. Kille cijfers van een falende justitie, die nu - op de valreep - een correctie zoekt.

Gröning stemde aan het einde in met Nestler: hij had niet mogen meewerken. Maar mij bleef de opmerking van een mede-aanklaagster bij die zei: Gröning is een man die erom smeekt hem te vertellen wat hij moet voelen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden