Vier jaar testen of het systeem deze schok kan hebben

Interview | politiek | De komst van de onervaren en wispelturige Donald Trump als president zou het Amerikaanse democratische bestel in gevaar brengen. Is die angst terecht of overdreven?

Robert Shapiro, hoogleraar politieke wetenschappen aan Columbia University in New York, volgde Trumps campagne met afgrijzen. "Maar wat we zagen, was de kandidaat, niet de president", zegt hij over de telefoon. "We zagen iemand die van alles riep om mensen te verleiden op hem te stemmen. Maar dat is taal. Wat zijn daden als president zullen zijn, weten we simpelweg nog niet."

Als Trump zich als president net zo gedraagt als tijdens de campagne, zal dat een serieuze test voor het systeem betekenen. Shapiro: "Maar het is heel goed mogelijk dat hij zich matigt".

De politiek wetenschapper verwacht bijvoorbeeld niet dat Trump Hillary Clinton zal aanklagen, zoals hij tijdens de campagne meermalen dreigde te doen. "Waarom zou hij? Hij heeft gewonnen, hij is waar hij wil zijn. Hij heeft er geen enkel belang bij om zijn tegenstander achter de tralies te zetten." Trump presenteerde zich als outsider, het systeem was rigged, gesaboteerd. "Maar nu Trump het systeem verslagen heeft, zal je hem daarover niet meer horen."

Het tweepartijenstelsel is als zodanig niet in het geding, meent Shapiro. "Er is veel gesproken over de Republikeinse Partij die uit elkaar zou vallen. Maar vergeet niet: deze partij heeft zojuist een gigantische overwinning geboekt. Dat maakt dat oude wonden snel zullen genezen. Bovendien was een substantieel deel van de Republikeinen al bereid om met Trump samen te werken."

Ook voor het Amerikaanse systeem van checks and balances hoeft volgens Shapiro niet worden gevreesd. "Dat is dusdanig diep verankerd, dat zal Trump niet zomaar kunnen ontwrichten. De Republikeinen hebben nu ruim baan, hoogstwaarschijnlijk voor de volle vier jaar, maar dat is een ander verhaal."

Nee, Trump brengt de rechtsstaat niet in gevaar.

John Carey, als hoogleraar politieke wetenschappen verbonden aan Dartmouth College in New Hampshire, is somber op de dag na de verkiezingen. "Trump is een bedreiging voor de rechtsstaat", zegt hij.

"Zeker, de toekomst laat zich niet voorspellen." Maar Carey is pessimistisch. In de laatste fase van de campagne stapte hij zelfs bewust uit zijn rol van objectieve waarnemer en initieerde een petitie die niet alleen door meer dan driehonderd academici werd ondertekend, maar ook door alle nog levende Amerikaanse ex-presidenten. De petitie somt een hele reeks misdragingen uit de campagne op en stelt dat Trump een bedreiging is voor de 'democratische instituties en kernwaarden'.

Net als Shapiro denkt Carey niet dat Trump zijn politieke tegenstander laat vervolgen. Maar zijn belofte om mensen met een moslimachtergrond te weren, zou weleens werkelijkheid kunnen worden, denkt Carey. "Hij heeft daar tijdens de campagne herhaaldelijk mee gedreigd. Dat zou een regelrechte inbreuk op de Grondwet betekenen."

De verschillen binnen de Republikeinse partij zijn volgens de politiek wetenschapper momenteel erg groot. Mensen Paul Ryan en Donald Trump denken over veel thema's heel verschillend. "Op het gebied van internationale samenwerking en vrijhandel zijn er gigantische verschillen, dat zal vroeg of laat tot spanningen leiden."

Anders dan Shapiro maakt Carey zich wel grote zorgen over het voortbestaan van het Amerikaanse democratische bestel. "Voor mij is het eigenlijk simpel", zegt hij. "Ik ben nu 51 jaar en heb altijd alle vertrouwen gehad in de robuustheid van de democratische instituties. Maar ik was er óók van overtuigd dat iemand als Trump nooit door de Republikeinse voorverkiezingen zou komen, laat staan een presidentsverkiezing zou winnen. Nu twijfel ik aan mijn eigen oordelingsvermogen. Wat gisteren niet mogelijk leek, is dat nu plotseling wel, en het voorspelt weinig goeds."

Ja, Trump brengt de rechtsstaat in gevaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden