Vier jaar en zeven maanden

"Wordt het Roemer of wordt het Rutter", grapte het SP-campagneteam in mei 2010. Emile Roemer was net twee maanden fractievoorzitter van de socialistische partij en nog een grote onbekende, terwijl de verkiezingen zeer nabij waren. De nieuwe voorman liet zich echter niet gek maken. De SP moest maar niet te zwaar tillen aan de uitslag van juni 2010; 2015 zou zijn jaar worden. Dan ga ik voor dertig zetels, zei hij dapper bijna twee jaar geleden. Dat hij nu al virtueel zoveel stemmen haalt, had hijzelf waarschijnlijk ook niet verwacht. De meeste SP-Kamerleden proberen de euforie omtrent het hoge aantal zetels in de peilingen te temperen. Als het kabinet-Rutte namelijk gewoon de rit uitzit, zijn de verkiezingen pas over drie jaar en vier maanden.

De Kiesraad heeft Mark Rutte de gelegenheid gegeven om te regeren tot 13 mei 2015. Dan vinden de volgende verkiezingen voor de Tweede Kamer plaats, mits de coalitie tussen VVD en CDA niet eerder strandt. En dan nog kan de premier niet gaan luieren op een Italiaans strand of een Haags dakterras, want hij moet het land blijven besturen tot er een nieuw kabinet is gevormd. We weten dankzij onze zuiderburen hoe lang dat soms kan duren.

Als die formatie in 2015 -maar nu lopen we wel erg op de zaken vooruit - langer dan tweeënhalve maand gaat duren, komt Rutte in de buurt van de titel van het langstzittende naoorlogse kabinet. Dit record staat nu op naam van Ruud Lubbers. Met zijn derde kabinet was hij 1749 dagen in functie, van 7 november 1989 tot 22 augustus 1994.

In maart of mei
Waarom krijgt Rutte eigenlijk ruim vierenhalf jaar om te regeren, en niet gewoon vier jaar? Dat is omdat de verkiezingen voor de Tweede Kamer altijd in maart moeten plaatsvinden. Dat ligt vast in de Kieswet. De Kiesraad had even nodig om uit te zoeken hoe dit ooit is ontstaan, maar de regel stamt al uit de 19de eeuw.

Eerst was juli de maand waarop de verkiezingen moesten worden gehouden. Dan hadden de gekozen parlementariërs twee maanden om een kabinet te vormen, en konden ze zich in september tijdens de opening van het parlementaire jaar presenteren. Vanwege de veranderende schoolvakanties zijn in de jaren vijftig de verkiezingen naar voren gehaald.

Eerst naar juni, vervolgens naar maart. "Het had ook april kunnen zijn", vertelt een historicus van de Kiesraad. Belangrijk was dat er in ieder geval genoeg tijd was om de formatie af te ronden voor september. Als er al andere verkiezingen zijn in maart, zoals voor de provincie of gemeente moeten de Kamerverkiezingen in mei worden gehouden. Zo ook in 2015, als in maart de Provinciale Statenverkiezingen plaatsvinden.

Van de vijftien verkiezingen die sinds de jaren zestig zijn gehouden, heeft er echter nog nooit een Kamerverkiezing in maart plaatsgevonden. De helft van de keren was het in mei, de andere keren viel het kabinet steeds voortijdig, en dan moeten de zogenoemde ontbindingsverkiezingen binnen 83 dagen na beëindiging plaatsvinden.

Erwtensoep
Rutte heeft dus een beetje 'geluk' dat zijn kabinet begon op 14 oktober 2010, en dat hij daardoor langer dan vier jaar de tijd krijgt om zijn plannen te realiseren. Als vervroegde verkiezingen in maart of april worden gehouden, heeft een premier pech, want dan wordt zijn zittingstermijn verkort tot 3 jaar en ongeveer tien maanden. De volgende verkiezingen zijn dan namelijk wel 'gewoon' in maart.

Niet iedereen is trouwens zo blij met maart als officiële maand: enkele PvdA-Kamerleden vroegen in februari 2010 aan staatssecretaris Ank Bijleveld (binnenlandse zaken) of de gemeenteraadsverkiezingen voortaan niet naar een warmere periode kunnen worden verplaatst. Ze hadden medelijden met hun partijgenoten die in de kou campagne voerden. Het CDA sprong daar handig op in en bood de PvdA'ers gratis groene sjaals en blikken erwtensoep aan.

Kortst zittende kabinetten van na de Tweede Wereldoorlog:
1) kabinet-Zijlstra, van 22 november 1966 tot 5 april 1967: 134 dagen.

2) kabinet-Beel II, van 22 december 1958 tot 19 mei 1959: 148 dagen.

3) kabinet-Van Agt III, van 29 mei 1982 tot 4 november 1982: 159 dagen.

PS: dit waren rompkabinetten; een kabinet waar één of meerdere coalitiepartners zijn uitgestapt.

Langstzittend kabinet ooit:

1) Kabinet Heemskerk, van 12 februari 1908 tot en met 29 augustus 1913: 2025 dagen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden