Vier jaar Aznar in Spanje was 'vier jaar vlees noch vis'

Vier jaar is Jose Maria Aznar aan de macht in Spanje. Lang genoeg om hem en zijn beleid te kunnen analyseren en karakteriseren. In een niet geautoriseerde maar ultrapositieve biografie wordt de premier op zijn voordeligst neergezet. ,,Ik dacht altijd dat hij een grijze muis en een harde werker met een snor was. Nu weet ik dat hij veel intelligenter is dan hij zich voordoet'', zegt journaliste Isabel Duran, een van de auteurs.

Javier Tusell, hoogleraar geschiedenis en columnist van het dagblad El Paìs, schetst een wat genuanceerder beeld. ,,Als professor kan ik zeggen dat Aznar een zeer onregelmatige student is. Soms is hij briljant maar soms laat hij het volledig afweten, vooral als het om thema's gaat waarin hij niet thuis is of geen interesse heeft. Wat meer zelfkritiek zou hem niet misstaan.'' Zíjn oordeel over vier jaar Aznar is uitgewerkt in het veel kritischer boek 'El Gobierno de Aznar' (De regering-Aznar), waarin een aantal prestigieuze politici en journalisten aan de vooravond van de algemene verkiezingen van aanstaande zondag de balans opmaakt.

De periode sinds 1996, het jaar dat Aznar het roer overnam van de socialist Felipe Gonzalez, vormt volgens de historicus Tusell een hiaat als het om de ideologie gaat. Hoewel de 47-jarige premier zichzelf op het Europese podium heeft geplaatst als de leider van het 'reformistische centrum', wordt in het boek de conclusie getrokken dat dat vlees noch vis is. De Partido Popular (Volkspartij) wordt neergezet als een rechtse politieke partij zonder nostalgie naar het verleden van dictator Franco. Ultra-liberale en Spaans-nationalistische (of beter gezegd: Castilliaanse) elementen voeren de boventoon.

Tot een echte ideologie is het nooit gekomen of het zou, zo wordt smalend opgemerkt, de slogan-ideologie moeten zijn. 'Het gaat goed met Spanje' is al jaren Aznars boodschap. 'We gaan naar meer' laat hij het electoraat nu weten. En als Aznar al eens een poging deed het 'reformistisch centrum' te definiëren, kwam hij niet verder dan de opmerking dat hij streeft naar een kansensamenleving. Wim Kok zou het gezegd kunnen hebben.

De samenstellers van Aznars biografie blazen, als gezegd, uitsluitend de loftrompet. Bij de presentatie van het boek schroomde minister Rafael Arias Salgado van openbare werken niet om het bewind van zijn politieke leider neer te zetten als het beste dat Spanje de laatste jaren overkwam. ,,Aznar heeft een regering geleid met de grootst mogelijke minderheidspositie en de hoogst mogelijke stabiliteit gegenereerd. Een uitstekende dirigent van het orkest.''

'Hij houdt het nog geen halfjaar uit, zelfs niet met de hulp van de Guardia Civil', heette het vier jaar geleden bij de socialisten. Vier jaar later geven zelfs de meest verstokten daar - binnenskamers - toe dat Aznars leiderschap beter uitpakte dan verwacht. Maar wie is Aznar? ,,De enige zittende premier in Europa die een terroristische aanslag overleefde (in april 1995)'', zegt Isabel Duran in de biografie. ,,Een stijve, kille, autoritaire man die niet tegen zijn verlies kan'', zeggen zijn tegenstanders. ,,Een vriendelijke buurman, een zorgzame vader, vriend van zijn vrienden'', beweren zijn naaste medewerkers. ,,Hij is geobsedeerd door het 'Guinness Book of Records'. Hij wilde per se de langstzittende premier na het herstel van de democratie worden. Hij wilde de premier zijn met de meeste aangenomen wetten en met de meeste beantwoorde vragen in het parlement.''

Dat Aznar slecht oogt, weten we inmiddels ook. Zelden lacht hij spontaan, zelden verraadt zijn gezicht een gevoel. Historicus Tusell citeert de Franse staatsman Richelieu die de vorst absolute alleenheerschappij wilde geven: ,,Opdat jouw gezicht niets uitdrukt, niet de minst mogelijke gedachte''. Zo komt Aznar na vier jaar ook over: als de sfinx van de Spaanse hoogvlakte, voor zijn familie een gevoelsmens, voor het publiek een ondoorgrondelijke leider.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden