Vieira da Silva 1908-1992

De vrijdag overleden Maria Elena Vieira da Silva was een van de grootste schilderessen van Portugal, die na decennia van vergetelheid de laatste jaren met enkele grote exposities is geeerd.

De schilderijen van Vieira da Silva doen denken aan notaties van de nerveuze grote stads-ritmiek: het is een thema dat onder anderen Mondriaan op zijn manier in zijn laatste werken ging aanpakken.

De compositie is bij Da Silva samengesteld uit scherpe lijnen, als sporen van koplampen bij avond en uit verschillend getinte vakjes. Ze vormen geen stabiele constructie, maar geven een indruk van ruimte, schichtig, soms wervelend als gestuwd door een windstoot.

Ook vandaag nog geldt deze vrouw als de absolute topfiguur van de moderne schilderkunst in Portugal, een land waar schilderen niet zoals in Nederland door relatief veel mensen wordt gedaan.

Van internationaal gezichtspunt uit is zij een markante figuur onder de kunstenaars van de Parijse School.

Toen Maria Elena Vieira da Silva in 1928 uit Lissabon naar Parijs ging, was zij meer vertrouwd met muziek dan met beeldende kunst.

Ze nam lessen bij de beeldhouwer Bourdelle en volgde daarna een cursus bij Bissiere, de meester van de lyrische abstractie. Nog in sommige schilderijen van dertig jaar later is een artistieke verwantschap met Bissiere bespeurbaar. De PortugeesFranse kunstenares is bovendien gedurende enige tijd in de leer geweest bij de Franse schilder Fernand Leger.

Daarnaast voelde ze veel voor het werk van de Uruguaanse schilder Jaiquin Torres Garcia: in diens werk speelt alles zich af op het vlak.

Met haar geometrische vlakken was Vieira da Silva verwant aan het cubisme.

Haar heel eigen kernthema was dat van een spatiale polyfonie: rond de lijnen in haar schilderijen tekent zich geen ongestoorde ruimtevlucht af; er blijken dikwijls verschillende vluchtpunten te zijn.

Door de spanningen die haar omgang met lijnen veroorzaakt, hebben haar schilderijen een hevige intensiteit. Ze gaf haar werken titels als 'De oneindige gang', 'Labyrint', 'Zwevende stad', 'De grote bouwsels' en 'Spiegel Paleis'.

Haar eerste koper - belangrijk voor een kunstenaar - was de Italiaanse schilder Campigli. Tot haar oeuvre behoren ook tapijten, glasinlood ramen en prenten.

Sedert de 25ste Venetiaanse Biennale in 1950 is haar werk steeds op de belangrijkste internationale exposities vertegenwoordigd geweest.

In 1961 kreeg ze tijdens de Biennale van Sao Paolo de eerste prijs voor de schilderkunst.

In 1969/'70 toonde het museum BoymansVan Beuningen een overzicht van haar werken sedert 1935.

Daarna werd de lyrische abstractie door andere richtingen uit de aandacht verdrongen.

In 1988 echter was er in het Grand Palais in Parijs een overzichtstentoonstelling van haar werk.

Tegen het einde van haar leven tenslotte was een expositie van Vieira da Silva een van de belangrijke evenementen van de jongste, jaarlijkse Europaliamanifestatie in Belgie (zomer 1991), die deze keer gewijd was aan de Portugese cultuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden