Video van massamoord veroorzaakt val van gouverneur

ACAPULCO - De 22-jarige Fénix Martinez Silva verdient de kost op het strand van de Mexicaanse badplaats Acapulco, 'De Parel van Mexico'. Aan de baai van Acapulco hebben beroemdheden als Julio Iglesias, Elizabeth Taylor, Plácido Domingo, Silvester Stallone luxueuze villa's en privé-stranden. Maar de badplaats staat ook bekend om haar vele moordpartijen, bijvoorbeeld in het nabijgelegen Aguas Blancas.

Fénix heeft geen aansporing nodig. “Ik hoop dat je duidelijk opschrijft dat Aguas Blancas niets met Acapulco te maken heeft. Dat is hier ver vandaan. Al die negatieve publiciteit is slecht voor het imago van onze stad.”

Over het gehuchtje Aguas Blancas is de afgelopen acht maanden meer geschreven dan over welk willekeurig Mexicaanse dorp of stad dan ook. Zo'n driehonderd politieagenten van de deelstaat Guerrero, waartoe Acapulco behoort, schoten er op 28 juni vorig jaar 17 boeren dood en verwondden er 26. De campesinos waren in een vrachtwagen op weg naar een nabijgelegen dorp om te protesteren tegen het beleid van gouverneur Rubén Figueroa en de gevangenneming van één van hun leiders. De politie lokte de boeren in een hinderlaag en slachtte hen af alsof ze beesten waren. Of nog erger: oproerkraaiers, guerrillastrijders, revolutionairen.

Uit voorzorg had Figueroa de slachtpartij op video vastgelegd, die hij onmiddellijk onder de nationale media verspreidde. Een amateuristisch filmpje van twee minuten, waaruit moest blijken dat de boeren gewapend waren en dat zij de politie hadden aangevallen. Oppositiepartijen en mensenrechtengroepen hadden meteen hun twijfels, want de politie in Guerrero had tenslotte een zeer gewelddadige reputatie. Volgens hen was Figueroa, lid van de regeringspartij PRI, zelfs de “intellectuele dader” van de massamoord in Aguas Blancas.

Het heeft lang geduurd, maar deze week is Figueroa dan eindelijk ten val gebracht. Officieel heet het dat hij uit eigen beweging afstand heeft gedaan van zijn gouverneurspost om het onderzoek naar de slachtpartij te vergemakkelijken. Een meer plausibele verklaring is echter dat de druk vanuit de politiek en de maatschappij te groot werd om nog langer aan te kunnen blijven. En het was een tweede videofilmpje - op zondag 25 februari vertoond in het programma Détras de la Noticia (Achter het Nieuws) van de Mexicaanse mediagigant Televisa - dat de val van de gouverneur inluidde.

Dinsdagavond 12 maart 19.30 uur, enkele uren na het aftreden van Figueroa, kijken honderden mensen op de zócalo, het centrale plein, van Acapulco, naar de originele video. De afschrikwekkende beelden laten niets aan duidelijkheid te wensen over. De boeren zijn ongewapend, en de wapens zijn in hun handen gedrukt nadat ze zijn neergeknald. De honderden aanwezigen op het plein bekijken de beelden gelaten; het buitensporige geweld van de politie roept geen zichtbare emoties meer op. De vertoning heeft iets weg van een zelfkwelling; vier, vijf keer achter elkaar wordt el video mortal, zoals een krant het filmpje aanduidt, vertoond. “Gebeuren er in jouw land ook zulke vreselijke dingen?”, vraagt de zakenman Antonio Martinez.

Veel van zijn collega-zakenlieden, evenals taxi-chauffeurs, huisvrouwen, ondernemers in de toeristische sector en anderen waren zondag nog in verschillende plaatsen van Guerrero de straat opgegaan om in een 'spontane' betoging hun steun te betuigen aan de gouverneur. Zelfs de grootste Mexicaanse vakbond CTM verklaarde tegenover de lokale krant El Sol de Acapulco dat de belangen van de arbeiders niet gediend waren met de politiek-getinte acties tegen de gouverneur. Een aanval op Acapulco was het, een moedwillige beschadiging van de badplaats. “In Guerrero no pasa nada”, had de gouverneur toch zelf gezegd. Hier was toch niets aan de hand?

Bloedbad

De weduwen van de vermoorde campesinos eisen rechtvaardigheid en menen dat het aftreden van de gouverneur niet voldoende is. Ook al zijn er nu tientallen politieagenten en overheidsfunctionarissen aangeklaagd; de nabestaanden hebben nog steeds het gevoel dat de echte verantwoordelijken voor de massamoord vrijuit gaan. “Hij moet zijn verdiende straf ondergaan”, zegt de 55-jarige Rogelio Gallardo, die een 26-jarige zoon verloor. “Wij zijn geen guerrillastrijders, wij zijn slechts eenvoudige boeren.” Redulfa Miranda Cortez zegt geen enkel vertrouwen te hebben in Figueroa's opvolger, diens partijgenoot Aguirre Rivero, ook al heeft die een zuivering van het politieapparaat aangekondigd. Miranda Cortez zal haar man nooit meer terugzien.

De 58-jarige Losano Hernandez overleefde het bloedbad; zijn 24-jarige broer had dat geluk niet. “Toen de politie begon te schieten, kon ik me nog net op tijd van de truck af laten zakken en onder het voertuig kruipen. Ik heb me vervolgens dood gehouden. Maar het bloed van anderen sijpelde naar beneden en bedekte mijn gehele lichaam.”

Aguas Blancas staat niet op zichzelf. Guerrero is de armste en gewelddadigste staat van Mexico. Het terreurbewind van Figueroa heeft de afgelopen drie jaar aan honderden mensen het leven gekost. Na Aguas Blancas zijn er al tien andere, kleinere bloedbaden geweest. Volgens de officiële lezing gaat het steevast om crimineel geweld en afrekeningen in de drugswereld, maar er zijn harde bewijzen dat in de meeste gevallen het politieapparaat van de (ex)-gouverneur verantwoordelijk was voor het geweld. Twee weken geleden werden er in de omgeving van Acapulco nog acht toeristen verkracht en mishandeld - onder wie zes buitenlandse en twee Mexicaanse - en politieagenten zouden ook die misdaad op hun geweten hebben.

“Vermoord ze”, zei de gouverneur eens publiekelijk over zijn politieke tegenstanders - linkse activisten, boeren, onderwijzers, advocaten. “Hij voerde een vuile oorlog tegen iedereen”, zegt José Sánchez, adviseur van de Aguas Blancas-weduwen. “Hij heeft die kunst afgekeken van zijn vader.”

Inderdaad, Rúben Figueroa sr, kon er in de jaren zestig en zeventig ook wat van. Zijn politiemacht doodde in mei 1967 acht boeren die deelnamen aan een demonstratie tegen de regering. Boerenleider Lucio Cabañas begon vervolgens met zijn Partij van de Armen een zevenjarige guerrillaoorlog, die hij met de dood moest bekopen. Honderden van zijn medestanders werden gedood, gemarteld of verdwenen spoorloos. “Zo vader, zo zoon”, zeggen ze in Guerrero.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden