Via etentjes en koffiedrinken knokken voor een meerderheid

De coalitie is hard op zoek naar twee extra zetels in de nieuwe Eerste Kamer om haar beleidsplannen door te kunnen voeren. Volgende week dinsdag bepalen de Statenleden de zetelverdeling in de senaat.

Het kabinet doet er alles aan om een meerderheid in de Eerste Kamer bij elkaar te harken. Uitnodigingen voor etentjes in Den Haag, koffieafspraken in de provincie; alles om te kijken of ze zwevende Statenleden kunnen verleiden te stemmen op een partij die het kabinetsbeleid steunt.

Die stemmen zijn cruciaal bij de Eerste Kamerverkiezingen van komende dinsdag. Op die dag wijzen de 570 leden van de Provinciale Staten de nieuwe senatoren aan.

Stemmen zij allemaal op kandidaten van hun eigen partij of samenwerkingsverband, dan komen kabinet en gedogers D66, ChristenUnie en SGP samen niet verder dan 36 zetels. Twee te weinig voor een meerderheid.

Dat zou het kabinet in een lastig parket brengen. Het kan op zoek gaan naar een zesde partij voor een werkbare meerderheid, maar de vraag is welke partij daar trek in heeft. En of het kabinet met zo'n waaier aan politieke voorkeuren zaken kan doen. Het kabinet kan ook niets doen en het er bij elke stemming in de Eerste Kamer op aan laten komen, maar dat is evenmin een ideaal scenario.

Er is het kabinet kortom veel aan gelegen om twee extra zetels los te peuteren, hoe moeilijk die opgave ook is. Daarbij draait het allemaal om de restzetels. Zeven partijen maken aanspraak op die overgebleven stoelen: PVV, PvdA, SP, D66, 50Plus, VVD en CDA. Of zij er uiteindelijk elk een krijgen, hangt af van het stemgedrag van de Statenleden.

Daarbij zijn talloze scenario's denkbaar. Zo kan GroenLinks de Partij voor de Dieren met één slimme stem aan een derde senaatszetel helpen. Dat zou ten koste gaan van de restzetel van het CDA. Hetzelfde geldt voor de SGP. Die kan de ChristenUnie in principe een extra zetel toebedelen, zonder zelf een stoel kwijt te raken. Dat levert de gedoogconstructie een extra plek op, al kan deze broederdienst weer een streep zetten door de restzetel van de VVD.

Daarbij moet het kabinet ook rekening houden met opponenten die de stellingen betrekken. Zo zal het CDA, toch al niet geïnteresseerd in samenwerking met het kabinet, er alles aan willen doen om de coalitie van een meerderheid af te houden. Interessant daarbij is Jos van Rey, de van fraude verdachte oud-VVD-wethouder die onder de vlag van zijn eigen Volkspartij Limburg een Statenstem heeft te vergeven. Stemt hij op het CDA, dan kan de coalitie de christendemocratische restzetel moeilijker afsnoepen.

Ook het kabinet richt zijn pijlen op de vijftien provinciale politici à la Van Rey die niet bij een landelijke partij horen, maar bijvoorbeeld Lokaal Brabant of Groninger Belang vertegenwoordigen. Voor de hand ligt dat zij stemmen op de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF), een samenwerkingsverband van regionale partijen.

Maar met een worst voor de neus - compensatie voor grenspomphouders, extra geld voor herstel van aardbevingsschade - kunnen de coalitiepartijen proberen hen tot een andere keuze te verleiden.

Hoe aantrekkelijk dit kan zijn, bleek vier jaar geleden. Statenlid Johan Robesin van de Partij voor Zeeland besloot niet voor de OSF-senator te kiezen, maar voor de gedoogconstructie met de PVV, die daardoor een meerderheid behield in de Eerste Kamer.

Aan die stemkeuze ging een gesprek in het Torentje vooraf met premier Mark Rutte en PVV-leider Geert Wilders. Onderwerp: de ontpoldering van de Zeeuwse Hedwigepolder. Het toenmalige kabinet besloot deze, overeenkomstig Robesins wens, uiteindelijk niet onder water te zetten.

Maar zo relatief eenvoudig als de oplossing toen was, zo ingewikkeld is de puzzel nu. Om bovenop hun restzetels nóg een extra zetel te winnen, zullen VVD en PvdA heel wat onafhankelijke Statenleden moeten overtuigen - terwijl die zich juist één voor één uitspreken voor de OSF. Zij vinden het voorbeeld van de Hedwigepolder ook helemaal niet aanlokkelijk, eerder afschrikwekkend.

"Robesin is heel bedrogen uitgekomen", vindt Jeff Leever van de Noord-Hollandse Ouderenpartij. VVD en PvdA besloten het jaar erop immers dat de polder toch vol mocht lopen. "Van Zeeland ben ik zenuwachtig geworden", bekent Jan Heijman van Lokaal Brabant. "De Hedwigepolder was iets heel groots. Krijg je dat wel voor elkaar? Zitten er geen Europese regels in de weg? Het maakt dat ik nog voorzichtiger word."

Ondertussen nemen zelfs de bevriende gedogers D66, ChristenUnie en SGP afstand van het kabinet door gisteren een gesprek over de begroting van 2016 te schrappen. Nu de kans groot is dat de constructie van vijf partijen volgende week de meerderheid in de senaat verliest, heeft praten geen zin meer, vinden de drie oppositiepartijen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden